Công nghệ là cần thiết, nhưng không thể thay thế sự cảnh giác của mỗi người
Ngoài lề Chiến dịch "TinAI?: Kiểm trước tin sau", phóng viên Báo Đại biểu Nhân dân đã có cuộc phỏng vấn với ông Nguyễn Bá Diệp - Đồng sáng lập và Phó Chủ tịch cấp cao của MoMo, xung quanh câu chuyện bảo vệ người dùng trước nạn lừa đảo trực tuyến ngày càng tinh vi.
Ngoài lề Chiến dịch "TinAI?: Kiểm trước tin sau", phóng viên Báo Đại biểu Nhân dân đã có cuộc phỏng vấn với ông Nguyễn Bá Diệp - Đồng sáng lập và Phó Chủ tịch cấp cao của MoMo, xung quanh câu chuyện bảo vệ người dùng trước nạn lừa đảo trực tuyến ngày càng tinh vi.
Khi các chiêu trò giả mạo công an, người thân bằng công nghệ deepfake hay AI tạo sinh không ngừng tấn công vào niềm tin thay vì tài khoản, ứng dụng tài chính chỉ xuất hiện ở "phút 89" - ngay trước nút bấm chuyển tiền. Vậy giải pháp nào để xây dựng "phản xạ kiểm chứng", biến công nghệ thành chiếc khiên vững chắc và giúp hàng chục triệu người dùng chủ động phòng tránh rủi ro trong kỷ nguyên số?
Thưa ông, MoMo là một nền tảng công nghệ phục vụ hàng chục triệu người dùng. Vì sao doanh nghiệp quyết định đồng hành cùng một chiến dịch về kiểm chứng thông tin, thay vì chỉ tập trung vào bảo mật và an toàn giao dịch?
Hãy hình dung: bạn nhận được cuộc gọi từ một người tự xưng là công an, giao hàng, hoặc người thân đang cần tiền gấp. Sau gần một tiếng bị dẫn dắt và thuyết phục, bạn mới mở ứng dụng để chuyển khoản. Lúc đó, ứng dụng chỉ xuất hiện ở bước cuối cùng, quyết định tin và chuyển tiền đã hình thành từ trước đó được 1 khoảng rồi.
Theo Bộ Công an, riêng năm 2025, người Việt đã mất hơn 8.000 tỷ đồng vì lừa đảo trực tuyến. Đây không chỉ là con số về tiền, mà cho thấy niềm tin của người dùng đang bị lợi dụng ngày càng tinh vi. Đó là lý do MoMo không chỉ tập trung bảo vệ giao dịch, mà còn muốn đồng hành cùng chiến dịch kiểm chứng thông tin, giúp mọi người dừng lại vài giây để kiểm tra trước khi tin, trước khi chuyển tiền. Với hơn 30 triệu người dùng, MoMo tin an toàn tài chính chỉ thực sự được đảm bảo khi cả nền tảng và người dùng cùng chủ động.
Trong bối cảnh AI tạo sinh và deepfake phát triển mạnh, đâu là những hình thức lừa đảo hoặc thông tin giả mà người dùng tài chính số đang đối mặt nhiều nhất?
Nếu trước đây, tin nhắn lừa đảo thường có lỗi chính tả hoặc dễ nhận ra thì hiện nay AI khiến mọi thứ giống thật hơn rất nhiều. Người dùng có thể gặp những tình huống như:
- Một cuộc gọi hoặc video call có giọng nói, khuôn mặt giống hệt người thân, nhờ chuyển tiền gấp.
- Một trang mạng xã hội, quảng cáo buôn bán hay khuyến mãi được dựng chuyên nghiệp không kém gì kênh chính thức, thậm chí có cả tick xanh.
- Một tin nhắn mời đầu tư hay tuyển dụng gần như không còn dấu hiệu đáng ngờ nào.
Thông điệp "Kiểm trước, tin sau" sẽ được MoMo cụ thể hóa như thế nào trên nền tảng của mình? Người dùng sẽ nhìn thấy những thay đổi hay tính năng mới nào để hỗ trợ việc nhận diện rủi ro?
Chúng tôi mong muốn khách hàng sẽ có phản xạ tự nhiên là dừng lại và kiểm tra trước mỗi giao dịch, việc đó được MoMo triển khai thực hiện thông qua việc phát triển nhiều lớp bảo vệ ngay trên ứng dụng, kết hợp AI với dữ liệu và quy trình xác minh nhằm hỗ trợ người dùng.
Chẳng hạn, nếu bạn sắp chuyển tiền đến một tài khoản từng bị báo cáo là lừa đảo, ứng dụng sẽ hiện cảnh báo đỏ để bạn kiểm tra lại. Hoặc khi hệ thống nhận thấy giao dịch có dấu hiệu lạ, MoMo sẽ nhắc bạn dừng lại thêm vài giây trước khi tiếp tục, cụ thể:
- Nhãn cảnh báo người nhận (Label receiver): Khi phát hiện tài khoản người nhận có dấu hiệu rủi ro, hệ thống sẽ tự động hiển thị cảnh báo giúp người dùng có thêm thời gian kiểm tra và cân nhắc trước khi chuyển tiền.
- Xuất hiện cảnh báo các giao dịch có dấu hiệu rủi ro bị lừa đảo: dựa trên hệ thống AI đánh giá các tín hiệu hành vi của người dùng trên ứng dụng MoMo trước khi họ thực hiện giao dịch này, tạo ra một khoảng tạm dừng giúp người dùng thoát khỏi trạng thái vội vàng và cảnh giác hơn với giao dịch.
MoMo cũng chủ động chia sẻ kiến thức phòng chống lừa đảo và cập nhật thông tin bảo mật cho người dùng thông qua hệ thống các kênh truyền thông chính thức giúp người dùng tự trang bị kỹ năng bảo vệ tài khoản trong môi trường số.
MoMo đang ứng dụng AI để bảo vệ người dùng khỏi các hành vi lừa đảo. Làm thế nào để AI vừa hỗ trợ phát hiện rủi ro, vừa không làm ảnh hưởng đến trải nghiệm của khách hàng?
Nhiều người nghĩ AI sẽ tự quyết định thay mình. Nhưng thực tế, AI của MoMo giống như một người trợ lý luôn âm thầm quan sát, chỉ lên tiếng khi thấy điều gì đó bất thường.
Ví dụ, nếu một giao dịch có dấu hiệu khác với thói quen thường ngày của bạn, AI của MoMo sẽ phát hiện gần như ngay lập tức, chỉ mất chưa đến nửa giây và đưa ra cảnh báo. AI không ngăn bạn chuyển tiền mà giúp bạn có thêm thông tin để tự quyết định.
Mỗi ngày, AI của MoMo phát hiện và cảnh báo gần 29.000 giao dịch bất thường, bảo vệ hơn 10.000 người dùng trước khi rủi ro xảy ra. Phía sau AI còn có một đội ngũ chuyên gia giám sát 24/7, giúp phát hiện được cả những đường dây lừa đảo có tổ chức mà một mình máy móc khó nhận ra.
Với người dùng, mọi thứ vẫn rất đơn giản, việc xác thực khuôn mặt chỉ mất vài giây, còn việc kiểm tra xem đó có phải chính chủ là bạn hay không thì sẽ có hệ thống AI của MoMo lo phía sau.
Để hình thành "phản xạ kiểm chứng" trong cộng đồng, đâu là yếu tố quan trọng hơn: công nghệ, giáo dục kỹ năng số hay sự phối hợp giữa doanh nghiệp, cơ quan quản lý và báo chí?
Công nghệ là cần thiết, nhưng không thể thay thế sự cảnh giác của mỗi người. Nếu công nghệ giống như một chiếc dây an toàn thì thói quen kiểm chứng giống như việc biết khi nào nên phanh lại, cả hai cần đi cùng nhau. Rào cản lớn nhất hiện nay không phải là thiếu công nghệ mà nằm ở yếu tố tâm lý. Kịch bản lừa đảo đánh vào cảm xúc trước khi người dùng kịp bình tĩnh nhận diện thông tin chính xác. Về yếu tố văn hóa - xã hội, khi phần lớn nạn nhân ngại trình báo vì xấu hổ, khiến các câu chuyện thực tế ít được chia sẻ rộng rãi để cộng đồng rút kinh nghiệm lẫn nhau.
Trong khuôn khổ Chiến dịch “TinAI?”, MoMo cũng đồng hành triển khai các hoạt động trải nghiệm tương tác, trong đó có game thử thách phân biệt nội dung do con người và AI tạo ra, góp phần nâng cao nhận thức về tin giả, lừa đảo trực tuyến và lan tỏa thói quen "Kiểm trước tin sau" trước khi chia sẻ thông tin hoặc thực hiện các giao dịch quan trọng.
Phản xạ kiểm chứng là một kỹ năng cần được rèn luyện qua quan sát và lặp lại. Công nghệ tạo ra điểm dừng, giáo dục cung cấp kiến thức để dừng đúng cách, nhưng chính sự phối hợp giữa các doanh nghiệp, cơ quan quản lý và báo chí mới giúp phản xạ đó được lan tỏa đủ rộng để trở thành thói quen chung của xã hội.