Kiểm soát theo rủi ro, không làm phát sinh chi phí tuân thủ không cần thiết

Sáng 8/8, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh, Quốc hội làm việc tại Hội trường thảo luận về dự án Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.

Làm rõ ranh giới giữa quản lý theo danh mục và theo rủi ro

Thảo luận tại Hội trường, các đại biểu tán thành với sự cần thiết xây dựng và ban hành Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt để chủ động phòng ngừa, phát hiện ngăn chặn hành vi phổ biến giữa khí hạt nhân, hóa học sinh học và phương tiện vận chuyển có liên quan, qua đó bảo vệ được quốc phòng an ninh và môi trường hòa bình để phát triển đất nước.

ĐBQH Nguyễn Thị Sửu (TP. Huế) đề nghị, cần làm rõ ranh giới giữa quản lý theo danh mục và quản lý theo rủi ro ở các Điều 12, 13 và 15 của dự thảo Luật.

Cụ thể, theo đại biểu, cần phân biệt rõ đánh giá rủi ro là căn cứ của quản trị, còn danh mục kiểm soát là căn cứ làm phát sinh nghĩa vụ pháp lý. Không phải cứ nhận diện có rủi ro thì nhất thiết phải đưa ngay vào danh mục. Khi đưa một hàng hóa công nghệ, phần mềm hoặc dịch vụ vào danh mục cần cân nhắc đồng thời mức độ rủi ro, khả năng bị lợi dụng, yêu cầu quản lý và tác động đến hoạt động nghiên cứu sản xuất kinh doanh hợp pháp.

Các ĐBQH Lý Anh Thư (An Giang), Thạch Phước Bình (Vĩnh Long) cũng cho rằng, nhiều vật liệu, thiết bị và công nghệ có tính lưỡng dụng, vừa phục vụ sản xuất, y tế, nông nghiệp, năng lượng, nghiên cứu khoa học, vừa có thể bị lợi dụng cho mục đích nguy hiểm. Do vậy, đề nghị biện pháp kiểm soát chỉ được áp dụng khi có căn cứ; bảo đảm đúng thẩm quyền, đúng đối tượng, cần thiết và tương xứng với mức độ rủi ro.

Trong đó, theo đại biểu Lý Anh Thư, cần phân định cụ thể với quản lý nhà nước theo pháp luật chuyên ngành, nhất là trong các lĩnh vực hạt nhân, hóa chất, sinh học, xuất nhập khẩu, hải quan, ngân hàng và chuyển giao công nghệ; không đặt thêm giấy phép, chế độ báo cáo, kiểm tra trùng lặp, làm phát sinh chi phí tuân thủ không cần thiết.

Bên cạnh đó, đại biểu Lý Anh Thư cũng cho rằng, các biện pháp tạm dừng hoặc từ chối hoạt động, phong tỏa tài sản, trì hoãn giao dịch là cần thiết, nhưng có thể tác động trực tiếp đến quyền tài sản, quyền kinh doanh và giao dịch hợp pháp. Do vậy, cơ quan soạn thảo cần tiếp tục rà soát bổ sung quy định chặt chẽ căn cứ, trình tự, thẩm quyền, thời hạn và trách nhiệm của cơ quan ra quyết định. "Quyết định phải bằng văn bản, nêu rõ lý do, phạm vi, thời hạn; được rà soát và chấm dứt ngay khi không còn căn cứ", đại biểu nhấn mạnh.

ĐBQH Trịnh Thị Tú Anh (Lâm Đồng) nhận thấy, khoản 1 Điều 13 đã liệt kê các hoạt động thuộc diện quản lý, kiểm soát, nhưng chưa bao quát đầy đủ các hoạt động có thể tạo điều kiện cho việc phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, đặc biệt là hoạt động môi giới và các dịch vụ trung gian liên quan.

Đại biểu cho biết, tại Nghị quyết 1540 (năm 2004) của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc đã xác lập nghĩa vụ đối với các quốc gia thành viên trong việc xây dựng khuôn khổ pháp lý nhằm ngăn chặn phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, trong đó bao gồm kiểm soát hoạt động môi giới và các dịch vụ trung gian liên quan. Trên cơ sở nghĩa vụ này, nhiều quốc gia và khu vực đã nội luật hóa cơ chế kiểm soát hoạt động môi giới.

Do đó, đại biểu Trịnh Thị Tú Anh kiến nghị bổ sung điểm d vào sau điểm c Khoản 1 Điều 13 theo hướng: Hoạt động môi giới, tư vấn, đại diện, ủy thác, xúc tiến thương mại hoặc các hoạt động trung gian khác có liên quan đến hàng hóa, vật liệu, thiết bị, phần mềm, công nghệ, dịch vụ thuộc diện kiểm soát.

Cần có cơ chế hỗ trợ tuân thủ cho doanh nghiệp, cơ sở nghiên cứu

Khoản 1 Điều 12 quy định Danh mục kiểm soát theo Luật này là Danh mục hàng hóa lưỡng dụng có nguy cơ bị lợi dụng để phổ biến, tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.

Đại biểu Trịnh Thị Tú Anh cho rằng, quy định này mới xác định Danh mục kiểm soát đối với hàng hóa lưỡng dụng, trong khi các quy định về quản lý, kiểm soát tại Điều 13, Điều 15 và Điều 16 lại sử dụng phạm vi rộng hơn, bao gồm hàng hóa, vật liệu, thiết bị, phần mềm, công nghệ và dịch vụ.

Theo đại biểu, việc không thống nhất về phạm vi khái niệm có thể gây khó khăn trong việc xác định đối tượng áp dụng, xây dựng Danh mục kiểm soát và triển khai các biện pháp quản lý trên thực tế, đặc biệt đối với các hình thức chuyển giao công nghệ, phần mềm, dịch vụ kỹ thuật hoặc hỗ trợ chuyên môn không gắn với hàng hóa hữu hình.

Do vậy, đại biểu đề nghị rà soát, sửa đổi Điều 12 theo hướng xác định Danh mục kiểm soát phù hợp với toàn bộ phạm vi đối tượng chịu sự quản lý, kiểm soát của luật, bảo đảm sự thống nhất giữa Điều 12, Điều 13, Điều 15 và Điều 16.

ĐBQH Nguyễn Thị Việt Nga (TP. Hải Phòng) đề nghị, cần quan tâm thiết kế cơ chế hỗ trợ tuân thủ theo hướng phòng ngừa vi phạm chứ không chỉ phát hiện và xử lý vi phạm; bổ sung quy định về cơ chế tham vấn cho doanh nghiệp, cơ sở nghiên cứu.

Theo đại biểu, đây là lĩnh vực rất chuyên sâu, có những hàng hóa, thiết bị, phần mềm hoặc công công nghệ bản thân nó hoàn toàn hợp pháp và được sử dụng phổ biến trong nghiên cứu, sản xuất y tế, công nghiệp nhưng trong những điều kiện nhất định thì nó lại có thể trở thành đối tượng bị lợi dụng. Vì vậy, một doanh nghiệp hay một cơ sở nghiên cứu nhiều khi họ không thiếu ý thức tuân thủ mà là không đủ khả năng tự xác định chính xác ranh giới pháp lý của một giao dịch hoặc là một công nghệ cụ thể.

Để hỗ trợ tuân thủ, đại biểu Lý Anh Thư đề nghị, cần bổ sung quy định trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong công khai danh mục, cảnh báo sớm, hướng dẫn nghiệp vụ, đào tạo và cung cấp công cụ tra cứu thống nhất. Cùng với đó, trong thực hiện có cơ chế khuyến khích chương trình tuân thủ nội bộ; tạo thuận lợi cho tổ chức có lịch sử tuân thủ tốt, qua đó tập trung nguồn lực quản lý vào đối tượng và giao dịch có rủi ro cao.

Đại biểu cũng đề nghị Chính phủ cần rà soát trách nhiệm của từng bộ, ngành và cơ chế phối hợp, chia sẻ thông tin; xác định rõ cơ quan đầu mối, chế độ bảo mật dữ liệu.

“Việc số hóa quy trình phải khai thác dữ liệu hiện có, không yêu cầu tổ chức, cá nhân cung cấp lại thông tin mà cơ quan nhà nước đã có; đồng thời tăng cường tập huấn, diễn tập và bố trí nguồn lực phù hợp”, đại biểu Lý Anh Thư nhấn mạnh.

Tại phiên họp, Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Đại tướng Phan Văn Giang đã giải trình, làm rõ các nội dung được đại biểu quan tâm.

Thanh Hải