Hài hòa giữa cải cách thủ tục hành chính và hiệu lực quản lý nhà nước
Việc Quốc hội xem xét dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 luật có liên quan đến thủ tục hành chính, điều kiện đầu tư kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường nhận được sự đồng tình của đông đảo cử tri. Nhiều cử tri cho rằng, cải cách thủ tục hành chính cần tính đến điều kiện thực tế và yêu cầu quản lý nhà nước trong những lĩnh vực liên quan trực tiếp đến an toàn sản xuất, môi trường và sinh kế của hàng triệu hộ nông dân.
Số hóa thủ tục đi cùng khả năng tiếp cận của người dân
Điểm đáng chú ý trong dự thảo Luật là nhiều thủ tục được đơn giản hóa theo hướng tăng cường tự công bố thông tin, thực hiện trên môi trường điện tử, phân cấp mạnh cho địa phương và cắt giảm nhiều giấy phép, điều kiện kinh doanh không còn phù hợp. Đây được xem là bước đi quan trọng hiện thực hóa mục tiêu cải cách thủ tục hành chính, giảm thời gian, chi phí cho người dân và doanh nghiệp.
Tuy nhiên, theo nhiều cử tri, quá trình chuyển đổi này chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi người dân có đủ điều kiện để tiếp cận; ông Lê Hồng Thái, Chủ tịch Hội Nông dân phường Ea Kao (Đắk Lắk) cho rằng, với nhiều người cao tuổi, đồng bào dân tộc thiểu số hoặc người sống ở vùng sâu, vùng xa, việc sử dụng dịch vụ công trực tuyến vẫn còn rất nhiều khó khăn. Nếu quy định bắt buộc thực hiện hoàn toàn trên môi trường mạng mà chưa chuẩn bị đầy đủ điều kiện thì chính những đối tượng cần được phục vụ lại có nguy cơ bị bỏ lại phía sau.
Theo ông Thái, bên cạnh sửa luật, Nhà nước cần tiếp tục đầu tư hạ tầng viễn thông, phủ sóng internet ổn định đến vùng khó khăn; đồng thời duy trì cơ chế hỗ trợ trực tiếp tại Trung tâm phục vụ hành chính công, bộ phận một cửa cấp xã, đến từng nhà văn hóa thôn xóm, khối phố, tổ dân phố, thậm chí rà từng ngõ, gõ từng nhà để hướng dẫn người dân thực hiện các thủ tục trên nền tảng số. Đồng quan điểm, bà Rơ Mah Vát - cán bộ xã Ia Krêl (Gia Lai) cho rằng, khi quy định thủ tục hành chính được thực hiện trên môi trường điện tử, rất cần có lộ trình phù hợp, song song với đào tạo kỹ năng số cho người dân và duy trì những phương thức hỗ trợ truyền thống trong giai đoạn chuyển tiếp.
Nhiều cử tri cũng đề xuất, quá trình số hóa không nên đồng nghĩa với việc "đóng" hoàn toàn kênh tiếp nhận hồ sơ trực tiếp đối với những trường hợp đặc thù như người cao tuổi, người khuyết tật, đồng bào dân tộc thiểu số hoặc người chưa có điều kiện tiếp cận công nghệ thông tin.
Cải cách đi đôi với bảo đảm hiệu quả quản lý nhà nước
Bên cạnh đồng thuận về yêu cầu cải cách, cử tri cũng đặc biệt quan tâm đến việc bảo đảm hiệu lực quản lý nhà nước sau khi bãi bỏ hoặc đơn giản hóa nhiều điều kiện đầu tư, kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường.
Thực tế, dự thảo Luật sửa đổi nhiều quy định theo hướng giao doanh nghiệp, tổ chức tự công bố thông tin đối với một số sản phẩm, kéo dài thời hạn giấy chứng nhận hoặc bãi bỏ một số điều kiện kinh doanh không còn phù hợp. Đây là bước chuyển từ tiền kiểm sang tăng cường hậu kiểm.
Theo cử tri, hướng đi này phù hợp với yêu cầu cải cách nhưng cần được thiết kế trên cơ sở đánh giá đầy đủ mức độ rủi ro của từng lĩnh vực. Quan điểm này cũng được đại biểu Quốc hội Nguyễn Văn Huy nêu tại phiên thảo luận ở tổ khi cho rằng, cải cách thủ tục hành chính không nên được hiểu đơn thuần là cắt giảm tối đa thủ tục mà cần chuyển từ tư duy quản lý bằng giấy phép sang quản lý dựa trên mức độ rủi ro. Đối với những lĩnh vực tác động trực tiếp đến chất lượng vật tư nông nghiệp, an toàn thực phẩm, môi trường và quyền lợi của hàng triệu hộ nông dân, việc bãi bỏ điều kiện kinh doanh cần được cân nhắc hết sức thận trọng. Theo đại biểu, thực tiễn đã có nhiều vụ việc liên quan đến phân bón giả, thuốc bảo vệ thực vật kém chất lượng, giống cây trồng không bảo đảm tiêu chuẩn gây thiệt hại lớn cho người sản xuất. Trong nhiều trường hợp, chi phí xã hội để khắc phục hậu quả còn lớn hơn rất nhiều so với chi phí tuân thủ một thủ tục hành chính được thiết kế hợp lý.
Từ thực tiễn bám sát cơ sở, bà Võ Thị Châu, cán bộ phụ trách khuyến nông xã Can Lộc (Hà Tĩnh) cho rằng, chủ trương cắt giảm thủ tục hành chính là cần thiết để tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp nhưng không đồng nghĩa với việc nới lỏng các "hàng rào kỹ thuật" đối với giống cây trồng, vật nuôi, thuốc thú y, phân bón hay thuốc bảo vệ thực vật. Đây đều là những yếu tố tác động trực tiếp đến năng suất, chất lượng nông sản, môi trường sản xuất và sinh kế của hàng triệu hộ nông dân. Xa hơn, việc duy trì các tiêu chuẩn, điều kiện kiểm soát cần thiết còn góp phần bảo đảm an toàn thực phẩm, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.
Thực tế thời gian qua cho thấy, chỉ cần một lô giống kém chất lượng hay phân bón, thuốc bảo vệ thực vật không bảo đảm tiêu chuẩn lưu thông trên thị trường cũng có thể khiến nông dân chịu thiệt hại rất lớn và cũng ảnh hưởng lớn đến sức khỏe của người dân khi sử dụng sản phẩm nông nghiệp “không sạch”. Vì vậy, điều người dân kỳ vọng là xây dựng một hệ thống thủ tục hành chính minh bạch, thuận tiện, giảm phiền hà nhưng vẫn đủ chặt chẽ để kiểm soát chất lượng sản phẩm, bảo vệ quyền lợi của người sản xuất và tạo lập môi trường đầu tư, kinh doanh lành mạnh, quan trọng nhất là cung cấp sản phẩm nông nghiệp sạch cho người dân, bà Châu nhấn mạnh.
Việc Quốc hội xem xét sửa đổi đồng thời 10 luật lần này vì vậy được cử tri kỳ vọng sẽ tạo ra bước đột phá trong cải cách thể chế. Để những quy định mới thực sự đi vào cuộc sống, cùng với hoàn thiện các quy định pháp luật, cần tiếp tục đầu tư hạ tầng số, nâng cao kỹ năng số cho người dân, đồng thời thiết kế cơ chế quản lý dựa trên đánh giá rủi ro, bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu cải cách thủ tục hành chính và hiệu lực quản lý nhà nước. Chỉ khi đó, cải cách mới thực sự hướng tới mục tiêu cao nhất là phục vụ người dân và doanh nghiệp tốt hơn.