Phân quyền phải đi đôi với chuẩn hóa quy định

Khơi thông nguồn lực bằng phân quyền thực chất

Thảo luận tại Tổ 13 (gồm Đoàn ĐBQH các tỉnh An Giang và Quảng Trị) về dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 luật liên quan đến thủ tục hành chính, điều kiện đầu tư kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường (dự thảo Luật) sáng 7/8, các đại biểu cơ bản tán thành sự cần thiết ban hành Luật.

Theo ĐBQH Trần Vũ Khiêm (Quảng Trị), qua thực tiễn cho thấy, lĩnh vực nông nghiệp và tài nguyên, môi trường vẫn tồn tại nhiều "điểm nghẽn" cản trở phát triển. Trong đó, thủ tục hành chính còn rườm rà, chồng chéo; nhiều điều kiện kinh doanh vẫn nặng về cơ chế "xin - cho", "tiền kiểm", gây khó khăn cho người dân và doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, việc phân quyền còn thiếu đồng bộ. Nhiều nguồn lực tài nguyên như khoáng sản, tài nguyên nước, đất nông nghiệp hay không gian biển vẫn chưa được khai thác hiệu quả do vướng mắc về cơ chế cấp phép, phân cấp chưa triệt để và sự phối hợp liên ngành, liên địa phương còn bất cập.

Từ đó, đại biểu Trần Vũ Khiêm đánh giá cao việc Chính phủ trình Quốc hội dự án Luật nhằm phân quyền, cắt giảm hàng loạt thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh. Tuy nhiên, việc sửa đổi phải thực sự loại bỏ các quy định chồng chéo, giao quyền chủ động cho địa phương đi đôi với kiểm soát quyền lực, qua đó giải phóng sức sản xuất và khơi thông các nguồn lực phát triển.

Đại biểu phân tích, mặc dù dự thảo Luật đã phân quyền giải quyết 21 thủ tục hành chính về cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh, song nhiều quy định vẫn duy trì cơ chế "địa phương cấp phép nhưng phải gửi văn bản, báo cáo về Bộ để theo dõi".

Để địa phương tự tin trong việc phân cấp, phân quyền, đại biểu đề nghị phân quyền phải đi đôi chuẩn hoá quy định và chuyển đổi số. Việc "theo dõi, quản lý" của bộ ngành Trung ương phải được thực hiện tự động qua kết nối, chia sẻ dữ liệu dùng chung. Chấm dứt hoàn toàn việc yêu cầu địa phương hay doanh nghiệp báo cáo trùng lặp, gửi xác nhận bằng bản giấy.

Ở chiều ngược lại, khi phân quyền các thủ tục phức tạp về địa chất, khoáng sản cho địa phương, cần có lộ trình chuyển giao, hỗ trợ về chuyên môn, dữ liệu và hạ tầng công nghệ thông tin. Đồng thời, dự thảo cần quy định rõ cơ chế hậu kiểm, thanh tra trách nhiệm cá nhân nhằm phòng ngừa lạm dụng quyền lực, tiêu cực và lợi ích nhóm.

Rõ thời hạn lấy ý kiến liên tỉnh

Đối với lĩnh vực khoáng sản, đại biểu Trần Vũ Khiêm cho rằng, việc khai thác khoáng sản tại khu vực biển ngoài ranh giới quản lý hành chính của địa phương hiện còn nhiều vướng mắc do chưa xác định rõ thẩm quyền. Trong khi đó, nhiều dự án hạ tầng trọng điểm đang thiếu nghiêm trọng vật liệu san lấp, đặc biệt là cát biển.

Đại biểu đề nghị dự thảo Luật quy định rõ nguyên tắc phân cấp cấp phép khai thác khoáng sản biển cho địa phương ven biển có đủ năng lực quản lý; đồng thời giao Chính phủ quy định thủ tục rút gọn đối với hoạt động khai thác khoáng sản phục vụ các công trình trọng điểm quốc gia trong thời gian chờ hoàn thiện quy định về ranh giới biển.

Đối với các mỏ khoáng sản nằm trên địa bàn từ hai tỉnh trở lên, đại biểu Trần Vũ Khiêm đề nghị cần bổ sung quy định về thời hạn lấy ý kiến giữa các địa phương và cơ chế xử lý khi phát sinh ý kiến khác nhau, tránh tình trạng đùn đẩy trách nhiệm.

Song song với việc phân cấp, đại biểu cũng đề nghị dự thảo Luật cần bổ sung quy định kiểm soát chặt chẽ khối lượng, địa chỉ sử dụng khoáng sản và trách nhiệm phục hồi môi trường, đóng cửa mỏ, tuyệt đối không để xảy ra tình trạng lợi dụng cơ chế đặc thù để khai thác thương mại trái phép, gây thất thoát tài nguyên.

Đề xuất cho phép kế thừa kết quả khảo nghiệm phân bón

Đối với lĩnh vực vật tư nông nghiệp, đại biểu Trần Vũ Khiêm bày tỏ đồng tình với việc kéo dài thời hạn Giấy chứng nhận đăng ký thuốc bảo vệ thực vật từ 5 năm lên 10 năm, bãi bỏ một số điều kiện kinh doanh đối với phân bón, giống cây trồng và quy định chuyển tiếp đối với các giấy phép đã được cấp.

Tuy nhiên, đại biểu lưu ý thuốc bảo vệ thực vật, phân bón và giống cây trồng là những mặt hàng có rủi ro cao về môi trường và an toàn sinh học. Vì vậy, dự thảo Luật cần bổ sung cơ chế hậu kiểm chủ động, định kỳ rà soát các hoạt chất, sản phẩm đã được cấp phép để kịp thời loại bỏ các sản phẩm độc hại.

Cũng theo đại biểu Trần Vũ Khiêm, cần nghiên cứu cơ chế công nhận lẫn nhau đối với các vật tư nông nghiệp, giống cây trồng, vật nuôi đã đạt tiêu chuẩn của các nước tiên tiến như G7, EU nhằm giảm thời gian thử nghiệm, kiểm định lặp lại.

Cùng quan tâm đến lĩnh vực phân bón, ĐBQH Phạm Huỳnh Thanh Vân (An Giang) tỏ ý băn khoăn với quy định tại khoản 4 Điều 36 Luật Trồng trọt năm 2018 về việc mỗi tổ chức, cá nhân chỉ được đứng tên đăng ký công nhận một tên phân bón cho mỗi công thức thành phần, hàm lượng dinh dưỡng.

Theo đại biểu, việc yêu cầu doanh nghiệp khảo nghiệm lại đối với cùng một công thức phân bón là chưa hợp lý, làm phát sinh chi phí, kéo dài thời gian đưa sản phẩm ra thị trường và cuối cùng người nông dân phải gánh thêm chi phí.

Từ thực tế đó, đại biểu Phạm Huỳnh Thanh Vân đề nghị chỉ yêu cầu khảo nghiệm đối với các loại phân bón thực sự mới hoặc có thành phần phụ gia có nguy cơ tác động đến môi trường. Đồng thời, có cơ chế ưu tiên đối với doanh nghiệp tiên phong nghiên cứu, xây dựng và đăng ký thành công công thức phân bón mới.

Đối với các doanh nghiệp đăng ký lưu hành sau nhưng sử dụng cùng công thức dinh dưỡng, cần cho phép kế thừa kết quả khảo nghiệm để rút ngắn thời gian đưa sản phẩm ra thị trường, qua đó giảm vòng đời phát triển sản phẩm và chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, đại biểu Phạm Huỳnh Thanh Vân cho rằng, cần chuyển mạnh từ cơ chế tiền kiểm sang hậu kiểm, cho phép doanh nghiệp tự công bố và tự chịu trách nhiệm về chất lượng sản phẩm. Song song, cần thiết kế chế tài đủ mạnh để doanh nghiệp "không muốn và không thể làm sai".

ĐBQH Lương Quốc Đoàn (An Giang) dẫn thực tế, thị trường phân bón ở nước ta hiện có khoảng 20.000 chủng loại, trong khi Thái Lan chỉ khoảng 6.000 chủng loại.

Theo đại biểu, doanh nghiệp chỉ cần thay đổi rất nhỏ về thành phần hoặc bổ sung vi lượng là có thể hình thành một chủng loại mới. Việc tồn tại quá nhiều sản phẩm với khác biệt không đáng kể đã tạo thành một “ma trận” đối với người nông dân, khiến họ khó nhận biết và lựa chọn loại phân bón phù hợp.

Vì vậy, đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung quy định theo hướng nới điều kiện trong quy chuẩn phân bón để hạn chế tình trạng gia tăng quá nhiều chủng loại, giúp người nông dân dễ lựa chọn và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

Đan Thanh; Ảnh: Xuân Quý