Gìn giữ bản sắc trong phát triển kiến trúc

Làm rõ quy định về ngoại hối và giao dịch đáng ngờ

Thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng, các đại biểu cơ bản tán thành sự cần thiết, phạm vi và những nội dung chính của dự án Luật. Việc đồng thời sửa đổi ba luật được cho là cần thiết nhằm bảo đảm tính đồng bộ trong quản lý tiền tệ, ngân hàng và tạo cơ sở luật hóa một số quy định về ngoại hối.

ĐBQH Nguyễn Văn Quảng (Lâm Đồng) đề nghị rà soát để tránh xung đột giữa Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Pháp lệnh Ngoại hối, bởi nhiều quy định của Pháp lệnh được ban hành từ năm 2005 đã không còn phù hợp với yêu cầu phát triển hiện nay.

Đối với Điều 31a về nguyên tắc sử dụng ngoại hối trên lãnh thổ Việt Nam, đại biểu cho rằng cần cân nhắc kỹ cách quy định. Theo dự thảo Luật, các giao dịch bằng ngoại hối trên lãnh thổ Việt Nam về nguyên tắc không được thực hiện, trừ những trường hợp được phép theo quy định của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước.

Đại biểu cho rằng, quy định này có thể khiến nhà đầu tư lo ngại về tính ổn định của chính sách và thủ tục hành chính khi phải xin phép cơ quan có thẩm quyền, qua đó ảnh hưởng đến sức hấp dẫn của môi trường đầu tư.

Từ thực tiễn xây dựng cơ chế cho trung tâm tài chính quốc tế, đại biểu Nguyễn Văn Quảng cho rằng: một trong những vấn đề nhà đầu tư đặc biệt quan tâm là cơ chế đưa vốn vào và chuyển vốn ra. Vì vậy, quy định về sử dụng ngoại tệ phải vừa đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước, vừa tạo niềm tin, sự thuận lợi và an tâm cho nhà đầu tư nước ngoài.

Đại biểu Nguyễn Văn Quảng cũng đề nghị cân nhắc thẩm quyền “cho phép” của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước. Những hạn chế liên quan đến sử dụng ngoại tệ cần được quy định minh bạch ở cấp nghị định của Chính phủ, thay vì giao quyền quyết định cho người đứng đầu một cơ quan.

Đối với việc bổ sung Điều 33a Luật Phòng, chống rửa tiền về các dấu hiệu đáng ngờ trong lĩnh vực tài sản mã hóa, đại biểu cho rằng đây là nội dung cần thiết. Tuy nhiên, nếu quy định quá chi tiết 15 trường hợp ngay trong Luật thì khi xuất hiện những hình thức mới, việc xử lý có thể thiếu linh hoạt và phải tiếp tục sửa luật.

Do tài sản mã hóa và tiền số biến đổi rất nhanh, đại biểu đề nghị Điều 33a chỉ quy định theo hướng khung, giao Chính phủ quy định chi tiết, cập nhật các dấu hiệu đáng ngờ phù hợp với thực tiễn; đồng thời bổ sung quy định bao quát đối với những trường hợp khác để bảo đảm khả năng xử lý kịp thời.

Góp ý về điểm h khoản 2 Điều 59 Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, ĐBQH Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) cơ bản tán thành việc cho phép áp dụng một hoặc một số tỷ lệ an toàn khác nhằm thực hiện yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội.

Tuy nhiên, dự thảo chưa làm rõ “tỷ lệ an toàn khác” là tỷ lệ cao hơn hay thấp hơn mức áp dụng chung. Nếu là tỷ lệ cao hơn thì cần phân định với điểm g khoản 2 Điều 59 để tránh trùng lặp. Nếu là tỷ lệ thấp hơn hoặc ít chặt chẽ hơn nhằm tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp thì phải quy định cụ thể, thay vì sử dụng từ “khác” với phạm vi quá rộng. Trên cơ sở đó, đại biểu đề nghị quy định rõ ngay trong Luật về trường hợp, điều kiện, tiêu chí, phạm vi và thời hạn áp dụng; trên cơ sở đó giao Chính phủ quy định chi tiết về trình tự, thủ tục, chế độ công khai và báo cáo.

Cho rằng, việc áp dụng các tỷ lệ khác nhau đối với từng đối tượng có thể tạo ra lợi thế hoặc bất lợi giữa các tổ chức tín dụng, đại biểu Dương Khắc Mai đề nghị, cần đánh giá đầy đủ tác động đối với an toàn hoạt động ngân hàng, tính bình đẳng và cạnh tranh; đồng thời bổ sung cơ chế công khai, kiểm soát và giám sát nhằm phòng ngừa việc áp dụng tùy tiện, phát sinh cơ chế xin - cho hoặc cạnh tranh không lành mạnh...

Góp ý về Điều 31a, đại biểu Dương Khắc Mai cơ bản tán thành việc luật hóa quy định hạn chế sử dụng ngoại hối nhằm nâng cao hiệu lực pháp lý, thực hiện chính sách chống đô la hóa và bảo đảm vai trò của đồng Việt Nam... Tuy nhiên, cụm từ “các hình thức tương tự khác” có phạm vi chưa rõ ràng, có thể được hiểu là cấm cả việc sử dụng ngoại tệ làm đồng tiền tham chiếu, đơn vị xác định giá trị hoặc căn cứ điều chỉnh giá, dù việc thanh toán cuối cùng được thực hiện bằng đồng Việt Nam. Cách hiểu này có thể ảnh hưởng đến các hợp đồng vay vốn, góp vốn, bảo lãnh, giao dịch tài chính quốc tế và hợp đồng có yếu tố nước ngoài. Vì vậy, đại biểu đề nghị làm rõ phạm vi của quy định để tránh cách hiểu và áp dụng không thống nhất.

Đại biểu Dương Khắc Mai cũng lưu ý, Điều 22 Pháp lệnh Ngoại hối đang điều chỉnh cùng vấn đề nhưng có sự khác biệt với Điều 31a về phạm vi hành vi bị hạn chế, các trường hợp ngoại lệ và chủ thể có thẩm quyền cho phép. Nếu cùng tồn tại hai quy định điều chỉnh một vấn đề sẽ gây khó khăn trong áp dụng... Do đó, cần bổ sung quy định bãi bỏ Điều 22 kể từ ngày Luật có hiệu lực và rà soát các quy định liên quan, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của pháp luật về quản lý ngoại hối.

Góp ý về khái niệm “chủ sở hữu hưởng lợi”, đại biểu Dương Khắc Mai cho rằng dự thảo Luật chưa thể hiện rõ yếu tố quyền sở hữu hoặc quyền kiểm soát cuối cùng trên thực tế. Đây là căn cứ quan trọng để truy vết chuỗi sở hữu, kiểm soát và xác định cá nhân thực sự đứng sau khách hàng là pháp nhân hoặc thỏa thuận pháp lý.

Đại biểu đề nghị chỉnh lý theo hướng xác định chủ sở hữu hưởng lợi là một hoặc nhiều cá nhân trực tiếp hoặc gián tiếp có quyền sở hữu hoặc quyền kiểm soát cuối cùng trên thực tế đối với khách hàng, bao gồm thỏa thuận pháp lý, hoặc là cá nhân mà khách hàng thực hiện giao dịch thay mặt.

Cùng quan tâm đến hiệu quả phối hợp trong phòng, chống rửa tiền, ĐBQH Huỳnh Ngọc Liêm (Lâm Đồng) đề nghị nghiên cứu thành lập lực lượng phối hợp chuyên trách tại Công an cấp tỉnh, thành phố, với sự tham gia của Ngân hàng Nhà nước và các bộ phận chuyên môn có liên quan. Khi phát sinh vụ việc, lực lượng này có thể kịp thời thực hiện các biện pháp phong tỏa và xử lý theo quy định.

Để tạo cơ sở pháp lý cho cơ chế phối hợp, đại biểu đề nghị bổ sung tại Điều 48 Luật Phòng, chống rửa tiền trách nhiệm của Ngân hàng Nhà nước trong việc chuyển giao trực tuyến cho Bộ Công an thông tin, dữ liệu về giao dịch đáng ngờ và giao dịch có giá trị lớn mà đối tượng báo cáo có trách nhiệm báo cáo Ngân hàng Nhà nước, phục vụ công tác phòng, chống rửa tiền và tài trợ khủng bố.

Đại biểu Huỳnh Ngọc Liêm cũng đề nghị nghiên cứu quy định đối tượng báo cáo có trách nhiệm đồng thời báo cáo giao dịch đáng ngờ cho Ngân hàng Nhà nước và Bộ Công an, bảo đảm tính kịp thời, xuyên suốt trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm.

Bên cạnh đó, đại biểu tán thành đề xuất sửa đổi, bổ sung Điều 45 Luật Phòng, chống rửa tiền về phong tỏa tài khoản, niêm phong và tạm giữ tài sản; đồng thời đề nghị bổ sung quy định về lưu trữ thông tin, hồ sơ, tài liệu báo cáo dưới dạng dữ liệu số.

ĐBQH Nguyễn Trường Giang (Lâm Đồng) đề nghị viết lại Chương III của dự thảo Luật Phòng, chống rửa tiền về trách nhiệm của các cơ quan nhà nước... Theo đại biểu, chức năng, nhiệm vụ của Thanh tra Chính phủ, Bộ Nội vụ, Bộ Tài chính và các bộ, cơ quan ngang bộ đã được Luật Tổ chức Chính phủ giao Chính phủ quy định và hiện được cụ thể hóa trong các nghị định. Vì vậy, Luật không nên tiếp tục quy định lại các nội dung này.

Đại biểu đề nghị Chương III chỉ giữ một điều theo hướng dẫn chiếu: chức năng, nhiệm vụ của các bộ, cơ quan ngang bộ trong quản lý nhà nước về phòng, chống rửa tiền được thực hiện theo quy định của Chính phủ; đồng thời giữ lại các quy định đối với Tòa án nhân dân và Viện kiểm sát nhân dân.

Phân cấp theo năng lực, bảo vệ không gian văn hóa

Thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc, các đại biểu tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật; đồng thời cho rằng phân cấp, phân quyền phải gắn với năng lực thực thi, cơ chế kiểm soát và điều kiện cụ thể của từng cấp chính quyền.

Từ góc độ bảo tồn bản sắc và chuyển đổi số, ĐBQH Nguyễn Thị Minh Tú (Nghệ An) đề nghị nhận diện bản sắc kiến trúc gắn với không gian sống, cộng đồng, sinh kế và ký ức đô thị, thay vì chỉ tập trung vào hình thức, vật liệu, màu sắc.

Đại biểu đồng thời đề nghị áp dụng mô hình thông tin công trình - BIM theo lộ trình, phù hợp với từng loại, cấp công trình và điều kiện thực tế; tích hợp dữ liệu hành nghề vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về hoạt động xây dựng, tiến tới hình thành cơ sở dữ liệu kiến trúc số đồng bộ.

Thảo luận tại tổ, ĐBQH Nguyễn Văn Quảng thống nhất với chủ trương phân cấp, phân quyền cho UBND cấp xã nhưng đề nghị xác định rõ phạm vi, lộ trình và điều kiện thực hiện... Theo đại biểu, năng lực chuyên môn, nhất là đội ngũ nhân lực có kiến thức về kiến trúc ở cấp xã hiện còn hạn chế, nên không thể phân cấp toàn bộ các công trình ngay trong một bước.

Trước mắt, có thể phân cấp cho cấp xã đối với các dự án an sinh xã hội, nhà ở riêng lẻ; còn những dự án quy mô lớn vẫn nên thuộc thẩm quyền cấp tỉnh. Việc phân cấp cần được thực hiện từng bước, gắn với bảo đảm nguồn lực và nâng cao năng lực thực thi.

Bên cạnh đó, cần xây dựng cơ chế kiểm soát phù hợp, kết hợp chặt chẽ giữa kiểm tra trước và hậu kiểm. Nếu chỉ hậu kiểm khi công trình đã hoàn thành rồi mới xử phạt, yêu cầu tháo dỡ thì có thể gây lãng phí lớn và phát sinh xung đột. Vì vậy, cần kiểm soát từ sớm để hạn chế những công trình không phù hợp, ảnh hưởng đến cảnh quan và kiến trúc chung.

Về thi tuyển phương án kiến trúc, đại biểu cho rằng: thực tiễn còn nhiều vướng mắc. Quy trình lựa chọn tổ chức đủ năng lực tham gia thi tuyển có thể kéo dài thời gian chuẩn bị đầu tư. Mặt khác, có trường hợp cuộc thi không lựa chọn được phương án đạt giải nhất, khiến việc quyết định phương án cuối cùng lại chuyển sang cơ quan hành chính, phát sinh khó khăn về chuyên môn và thẩm quyền.

Do đó, đại biểu đề nghị cân nhắc kỹ quy định về năng lực của tổ chức tham gia thi tuyển, giá trị của kết quả thi tuyển và cơ chế lựa chọn phương án trong trường hợp không xác định được phương án tối ưu.

Cùng quan tâm đến yêu cầu gìn giữ bản sắc, ĐBQH Phạm Nam Tiến (Lâm Đồng) đề nghị lồng ghép các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể vào quản lý, quy hoạch kiến trúc; đồng thời tăng cường sự giám sát của cộng đồng đối với các công trình có giá trị.

Liên quan đến kiến trúc nông thôn, đại biểu đề nghị bổ sung quy định bảo vệ cảnh quan văn hóa, lịch sử, nhất là các không gian văn hóa cộng đồng đặc trưng như đình, chùa, nhà rông, nhà sàn truyền thống. Chính phủ cần quy định chi tiết đối với việc xây dựng công trình tại những khu vực nhạy cảm về văn hóa.

Theo đại biểu, bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc không chỉ được nhận diện qua vật liệu hay màu sắc mà còn gắn với phong tục, tập quán, tín ngưỡng và tri thức dân gian về hướng nhà, cách tổ chức không gian của từng cộng đồng, tộc người.

Đối với các công trình kiến trúc có giá trị, đại biểu đề nghị công khai danh mục để cộng đồng tham gia giám sát; giao UBND cấp tỉnh lập, công bố danh mục và làm cơ sở áp dụng các cơ chế bảo vệ phù hợp.

Về thi tuyển kiến trúc, đối với các công trình văn hóa cấp quốc gia, hội đồng thi tuyển cần có sự tham gia của đại diện cơ quan quản lý văn hóa và chuyên gia nghệ thuật. Đồng thời, Chính phủ cần sớm ban hành tiêu chí cụ thể để xác định công trình văn hóa cấp quốc gia.

Diệp Anh; ảnh: Khánh Duy