Đề xuất cơ chế đột phá để Vành đai 5 trở thành động lực phát triển Vùng Thủ đô

Tháo gỡ triệt để tình trạng chậm tiến độ và đội vốn

Góp ý về chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội, ĐBQH Đỗ Đức Hồng Hà đánh giá dự thảo Nghị quyết hoàn toàn tương thích và hiện thực hóa quy định tại khoản 1 Điều 28 và điểm c khoản 1 Điều 13 của Luật Thủ đô năm 2026.

Luật Thủ đô quy định rất rõ HĐND thành phố Hà Nội có thẩm quyền ban hành "Chính sách đầu tư phát triển đường vành đai, trung tâm logistics, hệ thống giao thông công cộng trên địa bàn thành phố và kết nối với các địa phương có hoạt động liên kết, phát triển vùng với Thủ đô". Đồng thời, Điều 29 Luật Thủ đô năm 2026 cho phép các địa phương trong Vùng sử dụng ngân sách để đầu tư trực tiếp vào dự án liên kết vùng Thủ đô trên địa bàn địa phương khác nhằm phục vụ lợi ích chung.

Đại biểu cho biết hoàn toàn ủng hộ quy định này của Nghị quyết vì Vành đai 5 là hành lang vận tải vòng ngoài chiến lược, khép kín toàn bộ mạng lưới giao thông liên tỉnh của Vùng Thủ đô. "Việc Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư dự án đồng bộ 349km này không chỉ giải quyết triệt để bài toán quá tải hạ tầng trung tâm cho Hà Nội mà còn kích hoạt tối đa cơ chế liên kết vùng theo Chương VII Luật Thủ đô năm 2026. Đồng thời, cho phép Hà Nội phát huy vai trò "hạt nhân, trung tâm kết nối, động lực thúc đẩy liên kết, phát triển", tạo động lực lan tỏa mạnh mẽ để phát triển các đô thị vệ tinh và khu công nghiệp lớn trong toàn vùng", ĐBQH Đỗ Đức Hồng Hà nhấn mạnh.

Liên quan đến cơ chế đặc thù cho phép thu hồi đất một lần và giữ lại nguồn thu từ việc khai thác quỹ đất hai bên tuyến đường để tái đầu tư, về cơ sở pháp lý, ĐBQH Đỗ Đức Hồng Hà cho rằng về thu hồi đất một lần theo quy mô quy hoạch là phù hợp với khoản 3 Điều 47 Luật Đường bộ năm 2026, cho phép "cấp quyết định chủ trương đầu tư quyết định việc phân kỳ đầu tư, xác định việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo quy mô làn xe quy hoạch". Đồng thời, về cơ chế giữ lại nguồn thu từ quỹ đất hai bên tuyến phù hợp với điểm c khoản 1 Điều 24 và điểm d khoản 2 Điều 12 của Luật Thủ đô năm 2026.

Đặc biệt, Luật Thủ đô quy định rất rõ việc HĐND thành phố được quyết định "khoản thu từ việc khai thác giá trị tăng thêm từ đất... để phát triển hệ thống đường sắt địa phương và việc kết nối đồng bộ hạ tầng giao thông trong khu vực TOD".

"Tôi ủng hộ quy định này của Nghị quyết, vì việc thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư toàn tuyến một lần theo quy mô quy hoạch là giải pháp đột phá tháo gỡ triệt để tình trạng chậm tiến độ và đội vốn do giải phóng mặt bằng kéo dài", đại biểu nêu rõ.

Ngoài ra, cơ chế đặc thù tại khoản 8 Điều 3 dự thảo Nghị quyết (địa phương được giữ lại một phần tỷ lệ nguồn thu từ quỹ đất hai bên tuyến sau khi thu hồi) chính là sự vận dụng sáng tạo tư duy phát triển đô thị theo mô hình TOD và khai thác chênh lệch địa tô được thiết kế riêng cho Thủ đô. Cơ chế này giúp thiết lập dòng tài chính "lấy hạ tầng nuôi hạ tầng", giải quyết gánh nặng ngân sách cho cả Trung ương lẫn địa phương trong bối cảnh tổng mức đầu tư dự án lên tới 288.268 tỷ đồng.

Tạo sức lan tỏa, thúc đẩy phát triển

Theo ĐBQH Nguyễn Ngọc Việt, chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội có ý nghĩa rất lớn đối với Thủ đô, góp phần kết nối với các địa phương, tạo động lực phát triển cho Vùng Thủ đô. Đồng thời, việc phát triển đô thị cũng sẽ tạo điều kiện để các địa phương tận dụng tối đa các cơ chế, tháo gỡ những vướng mắc trong quá trình phát triển. Tôi cho rằng, định hướng phát triển đô thị là rất mở để thành phố cùng các địa phương thống nhất triển khai.

Ngoài ra, về chủ trương đầu tư dự án, theo báo cáo, tuyến đường có chiều dài khoảng 350km, trong đó khoảng 51km đi qua địa bàn thành phố Hà Nội và hơn 300km đi qua địa bàn bảy tỉnh, dự án sẽ mở ra một không gian phát triển mới. Đối với thành phố Hà Nội, đại biểu cho rằng đây là điều mà địa phương đã mong đợi từ rất lâu.

Đại biểu cũng đặc biệt nhấn mạnh ý nghĩa của dự án đối với những địa bàn còn nhiều khó khăn của Thủ đô. Lấy dẫn chứng việc bản thân đại biểu từng có thời gian công tác tại huyện Mỹ Đức - một địa bàn xa trung tâm và khó khăn của Thủ đô, vì vậy, đại biểu cho biết rất thấu hiểu những mong mỏi, kỳ vọng của cử tri về việc sớm triển khai dự án để tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội.

Theo đại biểu, không chỉ khu vực Ba Vì mà cả vùng phía Nam của thành phố đều là những địa bàn còn nhiều khó khăn, rất cần những dự án hạ tầng quy mô lớn để tạo sức bật phát triển. Trong nhiều năm qua, dù đã có định hướng đầu tư, nhiều khu vực có tiềm năng về cảnh quan, quỹ đất và phát triển du lịch vẫn chưa thể thu hút được các nhà đầu tư. Đây là điểm nghẽn lớn khiến tiềm năng chưa được khai thác hiệu quả.

"Vì vậy, khi dự án được Quốc hội thông qua và triển khai, đây sẽ là động lực quan trọng, tạo sức lan tỏa, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, thu hút đầu tư và từng bước nâng cao đời sống người dân tại các khu vực còn nhiều khó khăn của Thủ đô", ĐBQH Nguyễn Ngọc Việt nhấn mạnh.

Về lộ trình triển khai dự án, đại biểu bày tỏ sự đồng tình với nhiều ý kiến tại nghị trường khi cho rằng cần tính toán kỹ lưỡng, rút kinh nghiệm từ quá trình thực hiện các dự án hạ tầng lớn trước đây, đặc biệt là vấn đề bố trí và huy động nguồn vốn. Theo đại biểu, bên cạnh việc đề xuất Trung ương hỗ trợ triển khai các dự án thành phần, thành phố cần xác định rõ thứ tự ưu tiên, lựa chọn những hạng mục cấp bách để tập trung nguồn lực, vừa bảo đảm hiệu quả đầu tư, vừa tạo động lực phát triển cho các khu vực dự án đi qua.

Đại biểu cũng kiến nghị, ngay sau khi Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư, cần chỉ đạo các cấp ủy, chính quyền địa phương khẩn trương triển khai một số nhiệm vụ trọng tâm. Trước hết, các khu vực nằm trong phạm vi dự án cần được đưa ngay vào diện quản lý nhằm ngăn ngừa tình trạng phát sinh các công trình, giao dịch hoặc các vấn đề liên quan đến cơ chế, chính sách bồi thường, hỗ trợ, giải phóng mặt bằng, gây khó khăn cho quá trình triển khai sau này.

Bên cạnh đó, các địa phương cần chủ động chuẩn bị đầy đủ các điều kiện cần thiết để tổ chức thực hiện dự án đạt hiệu quả. Theo đại biểu, phần lớn tuyến đường vành đai đi qua khu vực nông thôn, vì vậy công tác chuẩn bị cần được tiến hành sớm và đồng bộ. Đặc biệt, cấp ủy, chính quyền địa phương cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động để tạo sự đồng thuận trong Nhân dân, góp phần bảo đảm dự án được triển khai thuận lợi, đúng tiến độ và phát huy hiệu quả đầu tư.

Phi Long