Làm rõ cơ sở các cơ chế đặc thù để bảo đảm hiệu quả Dự án Vành đai 5
Sáng 6/8, thảo luận về chủ trương đầu tư Dự án đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội tại Tổ 12 (gồm Đoàn ĐBQH các tỉnh Vĩnh Long, Điện Biên và Lạng Sơn), các đại biểu Quốc hội đề nghị tiếp tục làm rõ cơ sở đề xuất với các chính sách, cơ chế đặc thù về thu hồi đất, chỉ định thầu, chuyển đổi hình thức đầu tư... bảo đảm chặt chẽ, minh bạch, thống nhất và phát huy hiệu quả nguồn lực đầu tư.
Nên giới hạn phạm vi áp dụng cơ chế chỉ định thầu
Các ĐBQH cơ bản tán thành việc bổ sung các cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt nhằm đẩy nhanh tiến độ triển khai Dự án đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội.
Quan tâm đến chính sách đặc thù về chỉ định thầu được quy định tại Điều 5 của dự thảo Nghị quyết, ĐBQH Nguyễn Trúc Sơn (Vĩnh Long) nêu rõ, Chính phủ đề xuất cho phép áp dụng hình thức chỉ định thầu đối với các gói thầu thuộc Dự án; trình tự, thủ tục chỉ định thầu thực hiện theo quy định của pháp luật về đấu thầu.
Dẫn kinh nghiệm từ việc Quốc hội cho phép áp dụng hình thức chỉ định thầu đối với những dự án trong kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2021 – 2025, đại biểu lưu ý, hình thức này chỉ được áp dụng với những dự án đưa vào và phát sinh trong cuối giai đoạn đầu tư trung hạn nhằm đẩy nhanh tiến độ.
Nhấn mạnh hiện đang ở đầu kỳ đầu tư trung hạn giai đoạn 2026 - 2030, đại biểu Nguyễn Trúc Sơn cho rằng, các cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt đề xuất áp dụng cho các dự án Vàng đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội cần được phân tích kỹ lưỡng, thấu đáo, nhất là chính sách chỉ định thầu. Theo đại biểu, khi thực hiện chỉ định thầu không có nghĩa đương nhiên được tiến hành ngay, cơ quan chủ đầu tư phải thực hiện lập toàn bộ hồ sơ đầu tư xây dựng, chỉ khác là không tốn thời gian thông báo lựa chọn nhà thầu, xét thầu.
Đại biểu cũng lưu ý thực tế tiến hành chỉ định thầu cho thấy không nhanh hơn so với thực hiện đấu thầu, “nghe có vẻ nhanh nhưng thật ra để cân nhắc chọn nhà thầu rất khó khăn”.
Do vậy, đại biểu đề nghị cần căn cứ vào thời hạn thực hiện dự án để xem xét tiến hành chỉ định thầu một cách phù hợp nhằm vừa bảo đảm tuân thủ pháp luật, vừa đúng với tình huống thực tế.
“Dự án ở đầu kỳ đầu tư công trung hạn nên cần được cân nhắc kỹ lưỡng việc áp dụng hình thức chỉ định thầu, nhất là khi nhiều luật liên quan vừa được sửa đổi, bổ sung để bảo đảm kỷ luật đầu tư công”, đại biểu nhấn mạnh.
ĐBQH Nguyễn Thị Yến Nhi (Vĩnh Long) cũng cho rằng, phạm vi áp dụng chính sách chỉ định thầu được dự thảo Nghị quyết quy định là khá rộng, nên cần giới hạn áp dụng chỉ định thầu với một số gói thầu như tư vấn, di dời hạ tầng kỹ thuật, giải phóng mặt bằng… hoặc là những gói thầu mang tính cấp bách.
Cùng với đó, theo đại biểu, cần xác định những tiêu chí áp dụng hình thức chỉ định thầu để bảo đảm sự cạnh tranh, tính minh bạch, cũng như để phòng ngừa tình trạng trục lợi chính sách khi thực hiện dự án này.
Cần có cơ chế đặc thù chung đối với các dự án hạ tầng giao thông trọng điểm
Phân tích cụ thể về chính sách bồi thường, hỗ trợ doanh nghiệp bị thu hồi đất sản xuất, ĐBQH Tống Thị Hạnh (Vĩnh Long) cho rằng, đây là quy định mở rộng thêm một trường hợp thu hồi đất so với Luật Đất đai, Nghị quyết số 254/2025 của Quốc hội và các nghị quyết về chủ trương đầu tư các dự án trước đây. Theo đó, địa phương được tổ chức thu hồi đất để tái bố trí khu đất cho các doanh nghiệp phải di dời trong phạm vi dự án. Do vậy, đại biểu đề nghị Chính phủ tiếp tục làm rõ, thuyết phục hơn cơ sở của chính sách này, bảo đảm việc thu hồi đất phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, vì lợi ích quốc gia, công cộng.
Đối với chính sách cho phép Bộ trưởng Bộ Xây dựng hoặc Chủ tịch UBND cấp tỉnh quyết định hoặc điều chỉnh hình thức đầu tư dự án thành phần, trong đó có thể chuyển từ đầu tư công sang các hình thức đầu tư khác như PPP, đại biểu Tống Thị Hạnh đề nghị cần quy định rõ cơ chế xử lý chuyển tiếp. Bởi, việc thay đổi hình thức đầu tư trong quá trình triển khai sẽ liên quan đến nhiều trình tự, thủ tục đầu tư xây dựng và cơ chế quản lý theo từng nguồn vốn. Cần bảo đảm quá trình chuyển đổi không làm gián đoạn việc triển khai dự án cũng như bảo đảm quản lý hiệu quả nguồn vốn đầu tư công đã bố trí.
Đại biểu cũng đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu việc áp dụng hai chính sách mới nêu trên đối với Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng khi điều chỉnh Nghị quyết số 187/2025, nhằm bảo đảm thống nhất với chủ trương áp dụng các cơ chế, chính sách đặc thù cho các dự án giao thông.
Tán thành với một số cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt được đề xuất cho dự án xây dựng Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Điện Biên Trần Tiến Dũng đề nghị, cần nghiên cứu xây dựng cơ chế, chính sách đặc thù mang tính thống nhất, áp dụng chung đối với các dự án hạ tầng giao thông quan trọng, nhất là dự án đường cao tốc, thay vì tiếp tục ban hành cơ chế riêng cho từng dự án.
Đại biểu nhấn mạnh, việc áp dụng cơ chế đặc thù chung có ý nghĩa rất quan trọng vì sẽ rút ngắn đáng kể các quy trình, thủ tục đầu tư, đẩy nhanh tiến độ triển khai dự án, sớm phát huy hiệu quả đầu tư. Thực tế hiện nay, nhiều thủ tục vẫn phải thực hiện theo trình tự, công đoạn này phụ thuộc vào công đoạn khác, làm kéo dài thời gian chuẩn bị và triển khai dự án.
Thành công của thành phố trực thuộc Trung ương phải được đo bằng chất lượng quản trị
Thảo luận tại Tổ 12, các đại biểu cũng quan tâm cho ý kiến về việc thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh.
Trong đó, đối với việc thành lập thành phố Quảng Ninh, ĐBQH Nguyễn Hoàng Tùng (Lạng Sơn) cho rằng, điều Quốc hội quyết định hôm nay không chỉ là thành lập thêm một thành phố trực thuộc Trung ương mà còn là trao cho Quảng Ninh sứ mệnh một cực tăng trưởng mới của đất nước, một trung tâm kết nối biển, biên giới và hội nhập quốc tế.
Để thực hiện được sứ mệnh này, đại biểu cho rằng, cần đặt thành phố Quảng Ninh trong không gian liên kết phát triển vùng thay vì nhìn như một đơn vị hành chính độc lập. Thành phố Quảng Ninh cần được tạo điều kiện để trở thành mô hình đổi mới quản trị đô thị của cả nước.
“Thành công của một thành phố trực thuộc Trung ương không chỉ được đo bằng tốc độ tăng trưởng mà còn bằng chất lượng quản trị, chất lượng phục vụ người dân và khả năng tạo ra những mô hình phát triển mới”, đại biểu nhấn mạnh.
Đại biểu đề nghị, cần hoàn thiện cơ chế chính sách phù hợp với vị thế của thành phố Quảng Ninh; đẩy mạnh phân cấp phân quyền gắn với kiểm tra giám sát; tạo điều kiện để thành phố chủ động hơn trong phát triển kinh tế biển logistic, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo và liên kết vùng; đồng thời cần quan tâm tổng kết thực tiễn đánh giá kết quả triển khai để tiếp tục hoàn thiện thể chế.
Theo đại biểu, nếu Quảng Ninh thành công thì đây sẽ là kinh nghiệm quý cho quá trình phát triển các đô thị lớn và các cực tăng trưởng mới của đất nước trong những năm tới.