Nhanh chóng tập trung nguồn lực để đầu tư cho phát triển
Thảo luận tại Tổ 4 (gồm Đoàn ĐBQH TP. Huế và các tỉnh: Khánh Hòa, Lào Cai), Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nêu rõ, Đề án thành lập Thành phố Quảng Ninh được xây dựng rất kỹ lưỡng. Quảng Ninh là địa bàn phát triển đô thị hóa rất nhanh; có ý nghĩa quan trọng về mặt an ninh quốc phòng vì có cả biên giới trên bộ và biên giới trên biển. Các điều kiện, tiêu chuẩn của tỉnh Quảng Ninh đều đầy đủ và bảo đảm đúng quy định của pháp luật.
Tạo động lực liên kết với các trung tâm kinh tế lớn
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nêu rõ, việc thành lập Thành phố Quảng Ninh và Thành phố Bắc Ninh là thực hiện chủ trương chung của Trung ương. Theo Nghị quyết 06-NQ/TW của Bộ Chính trị định hướng quy hoạch, xây dựng, quản lý và phát triển bền vững đô thị Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đề ra mục tiêu đến năm 2030 phấn đấu là nước ta đạt 50% đô thị hóa.
Đây là nhiệm vụ rất lớn và cần sự cố gắng, vào cuộc của tất cả các cấp, các ngành. Hồ sơ các dự án Nghị quyết về việc thành lập hai thành phố này đã được Chính phủ chuẩn bị hết sức chu đáo. Bộ Chính trị cũng đã cho ý kiến và Hội nghị Trung ương 3, khóa XIV vừa qua đã nhất trí cao. Trung ương đã giao Đảng ủy Quốc hội và Đảng ủy Chính phủ phối hợp để trình Quốc hội xem xét thông qua các Nghị quyết ngay tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất.
Quảng Ninh là địa bàn phát triển đô thị hóa rất nhanh; có ý nghĩa quan trọng về mặt an ninh quốc phòng vì có cả biên giới trên bộ và biên giới trên biển với Trung Quốc. Các điều kiện, tiêu chuẩn của tỉnh Quảng Ninh đều đầy đủ và bảo đảm đúng quy định của pháp luật.
Về Đề án thành lập Thành phố Bắc Ninh, với sự cố gắng, quyết tâm đẩy nhanh tiến độ, hồ sơ dự án Nghị quyết cũng đã được chuẩn bị đầy đủ. Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng thống nhất trình Quốc hội xem xét thông qua ngay tại Kỳ họp này.
Về thời điểm có hiệu lực, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất, Nghị quyết thành lập Thành phố Quảng Ninh là từ ngày 1/9/2026, Nghị quyết thành lập Thành phố Bắc Ninh là từ ngày 20/9/2026.
Về việc điều chỉnh chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, Phó Chủ tịch Quốc hội cho biết, sau khi được Quốc hội quyết định chủ trương và tiến hành thực hiện, đã xuất hiện một số yêu cầu mới về phát triển toàn tuyến gắn với vùng Thủ đô, dẫn đến có sự thay đổi về hướng tuyến, nhà ga, trang thiết bị. Do đó, vốn đầu tư cũng thay đổi tương đối nhiều. Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã nhất trí việc điều chỉnh chủ trương đầu tư và cấp có thẩm quyền cũng đã đồng ý điều chỉnh.
Về Chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội, Phó Chủ tịch Quốc hội cho biết, nội dung này cũng đã có sự chỉ đạo của cơ quan có thẩm quyền và nhất trí với đề xuất của Chính phủ.
Tán thành cao với sự cần thiết thành lập Thành phố Quảng Ninh và Thành phố Bắc Ninh, ĐBQH Đàng Thị Mỹ Hương (Khánh Hòa) nhấn mạnh, các cơ sở chính trị, cơ sở pháp lý, cơ sở thực tiễn và định hướng phát triển đã được Chính phủ nêu rất rõ ràng, thuyết phục.
“Tôi tin tưởng và mong muốn, sau khi được Quốc hội thông qua Nghị quyết, hai thành phố sẽ phát huy tiềm năng, lợi thế của mình và nhanh chóng tập trung nguồn lực để đầu tư cho phát triển; thực hiện bảo đảm mục tiêu xanh, văn minh, thông minh, hiện đại, giàu đẹp, mang đậm đà bản sắc văn hóa của Quảng Ninh và Bắc Ninh. Đặc biệt là sớm đầu tư nguồn lực để trở thành cực tăng trưởng của đất nước và dẫn dắt phát triển kinh tế - xã hội vùng, tạo động lực liên kết với các trung tâm kinh tế lớn”, đại biểu Đàng Thị Mỹ Hương nêu rõ.
Tái định cư phải gắn với sinh kế
Về Chủ trương đầu tư dự án Vành đai 5 vùng Thủ đô Hà Nội, ĐBQH Phạm Thị Phương (Lào Cai) nhấn mạnh, đây là bước đi then chốt nhằm cụ thể hóa tinh thần các nghị quyết, kết luận của Đảng, của Bộ Chính trị về liên kết vùng.
Quan tâm nội dung khai thác giá trị tăng thêm từ đất hai bên tuyến, đại biểu Phạm Thị Phương cho biết, khoản 8 Điều 3 dự thảo Nghị quyết cho phép sau khi trừ chi phí bồi thường, hỗ trợ tái định cư và chi phí liên quan, địa phương được giữ lại một phần nguồn thu từ khu vực phát triển đô thị, khu chức năng hai bên tuyến, phần còn lại nộp ngân sách trung ương. Đây là cơ chế hợp lý để thu hồi một phần giá trị do hạ tầng công cộng tạo ra và bổ sung nguồn lực đầu tư.
Tuy nhiên, cơ chế này chỉ hiệu quả khi quỹ đất được quản lý công khai từ thời điểm công bố chủ trương đầu tư; siết chặt kiểm soát quy hoạch, đầu cơ đất, chuyển mục đích sử dụng tự phát hoặc lợi ích cục bộ có thể làm thất thoát nguồn lực công.
Đại biểu Phạm Thị Phương đề nghị Chính phủ quy định rõ nguyên tắc xác định giá trị tăng thêm, phương thức đấu giá, đấu thầu dự án có sử dụng đất, cơ chế công khai quỹ đất và dòng tiền, tỷ lệ địa phương được giữ lại và mục đích ưu tiên sử dụng nguồn thu.
Theo đại biểu, nguồn thu này trước hết phải được dành cho bồi thường, tái định cư, hạ tầng kết nối và các dịch vụ công phục vụ trực tiếp cho cộng đồng bị ảnh hưởng của dự án.
Đại biểu Phạm Thị Phương cũng thống nhất với chủ trương giải phóng mặt bằng một lần và khai thác nguồn lực đất đai để phục vụ dự án. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị việc thu hồi đất phải gắn với tiến độ sử dụng; tái định cư phải gắn với sinh kế; giá trị tăng thêm từ đất phải được quản lý công khai và quay trở lại phục vụ hạ tầng công cộng. Đây là điều kiện để tạo đồng thuận xã hội và bảo đảm dự án phát triển bền vững.