Goertek "cắm rễ" ở Bắc Ninh: Sau những nhà máy tỷ USD là tham vọng xây cả một "thành phố Apple" giữa lòng khu công nghiệp
Việc Goertek - một trong những đối tác sản xuất lớn nhất của Apple - liên tiếp thuê thêm hàng chục hecta đất tại Bắc Ninh và tiếp tục rót 100 triệu USD xây khu lưu trú cho gần 5.000 chuyên gia, người lao động cho thấy chiến lược của tập đoàn này đã vượt xa phạm vi mở rộng nhà máy.
Điều đang hình thành không chỉ là một cơ sở sản xuất mới, mà là một hệ sinh thái công nghiệp khép kín có khả năng giữ chân hàng chục nghìn lao động và kéo theo chuỗi cung ứng vệ tinh. Điều đó cũng đặt ra một câu hỏi lớn: Việt Nam đang thu hút được "phần lõi" của chuỗi giá trị công nghệ, hay mới chỉ trở thành nơi tiếp nhận quy mô sản xuất ngày càng lớn?
Chỉ trong vòng hơn một năm, hàng loạt động thái của Goertek tại Bắc Ninh đã tạo nên một bức tranh đáng chú ý.
Tháng 3/2025, tập đoàn này ký biên bản ghi nhớ thuê thêm gần 31 ha đất tại Khu công nghiệp Nam Sơn - Hạp Lĩnh do Kinh Bắc (KBC) phát triển. Theo lãnh đạo KBC, thương vụ được thực hiện theo chỉ định của Apple - một chi tiết hiếm khi xuất hiện công khai, cho thấy vai trò ngày càng lớn của Việt Nam trong chiến lược tái cấu trúc chuỗi cung ứng của "Táo khuyết".
Đến tháng 6/2026, Goertek tiếp tục khởi công khu lưu trú và dịch vụ công cộng trị giá khoảng 100 triệu USD, quy mô hơn 1.300 phòng, đủ chỗ ở cho khoảng 4.800 chuyên gia và người lao động ngay trong khu công nghiệp. Công trình dự kiến hoàn thành vào quý I/2028 và tích hợp đầy đủ siêu thị, dịch vụ ăn uống, mua sắm cùng các tiện ích sinh hoạt.
Nếu nhìn riêng từng dự án, đây chỉ là các khoản đầu tư nối tiếp nhau. Nhưng đặt cạnh nhau, chúng phản ánh một chiến lược khác: Goertek đang xây dựng một hệ sinh thái sản xuất khép kín, nơi nhà máy, nơi ở và dịch vụ được bố trí trong cùng một không gian.
Không còn là một nhà máy, mà là cả một "hệ sinh thái Goertek"
Sau hơn một thập kỷ hiện diện tại Việt Nam, Goertek hiện sở hữu nhiều pháp nhân hoạt động tại Bắc Ninh với tổng vốn đầu tư đăng ký vượt mốc 1,3 tỷ USD, tập trung tại các khu công nghiệp Quế Võ và Nam Sơn - Hạp Lĩnh. Các doanh nghiệp này đều do cùng một hệ thống quản lý điều hành và sản xuất nhiều dòng sản phẩm điện tử cho các thương hiệu toàn cầu, trong đó có Apple.
Điều đáng chú ý là cùng với việc mở rộng diện tích sản xuất lên hơn 80 ha tại Nam Sơn - Hạp Lĩnh, Goertek không dành toàn bộ quỹ đất cho nhà xưởng.
Một phần diện tích được chuyển sang phát triển khu lưu trú, thay vì tiếp tục xây thêm dây chuyền sản xuất. Động thái này cho thấy bài toán mà Goertek đang giải không còn là tìm đất đặt nhà máy, mà là giải quyết vấn đề lao động.
Khi lực lượng nhân sự lên tới hàng chục nghìn người, việc phụ thuộc vào nhà trọ dân sinh, giao thông kết nối hay dịch vụ tự phát sẽ làm tăng chi phí vận hành, ảnh hưởng tới năng suất và khả năng giữ chân lao động. Việc tự xây dựng khu lưu trú giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong quản trị nguồn nhân lực, đồng thời giảm đáng kể chi phí phát sinh trong dài hạn.
Apple đang kéo cả chuỗi cung ứng đến Việt Nam
Chi tiết đáng chú ý nhất trong các thông tin được công bố không phải là diện tích thuê đất hay số vốn đầu tư, mà là phát biểu của lãnh đạo KBC cho biết việc Goertek mở rộng dự án được thực hiện theo chỉ định của Apple.
Điều này cho thấy các quyết định đầu tư không còn hoàn toàn xuất phát từ doanh nghiệp sản xuất, mà chịu ảnh hưởng trực tiếp từ chiến lược phân bổ năng lực sản xuất của Apple.
Trong nhiều năm qua, Apple liên tục đa dạng hóa chuỗi cung ứng nhằm giảm phụ thuộc vào Trung Quốc. Việt Nam trở thành điểm đến của hàng loạt đối tác lớn như Foxconn, Luxshare, Goertek, Pegatron...
Tuy nhiên, điều đáng suy nghĩ là phần lớn các dự án vẫn tập trung vào lắp ráp, sản xuất linh kiện hoặc thiết bị hoàn chỉnh theo thiết kế có sẵn.
Những khâu tạo ra giá trị gia tăng cao nhất như nghiên cứu công nghệ lõi, phát triển chip, thiết kế sản phẩm hay sở hữu bằng sáng chế vẫn nằm ngoài Việt Nam.
Nói cách khác, chuỗi cung ứng đang dịch chuyển, nhưng chuỗi giá trị chưa dịch chuyển tương ứng.
Không thể phủ nhận Goertek đã tạo ra hàng chục nghìn việc làm và góp phần đưa Bắc Ninh trở thành trung tâm sản xuất điện tử lớn nhất cả nước.
Song quy mô ngày càng lớn của các tập đoàn FDI cũng đặt ra áp lực mới đối với địa phương. Đó là nhu cầu về nhà ở, trường học, bệnh viện, giao thông, hạ tầng xã hội và các dịch vụ đô thị.
Sự mở rộng của Goertek là tín hiệu tích cực đối với môi trường đầu tư của Việt Nam. Nhưng phía sau những con số hàng tỷ USD vẫn còn một câu hỏi cần được đặt ra.
Sau hơn mười năm thu hút các "đại bàng" công nghệ, Việt Nam đã tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu đến đâu? Hay chúng ta vẫn chủ yếu cạnh tranh bằng quỹ đất, lao động và ưu đãi đầu tư, trong khi các khâu có giá trị gia tăng cao nhất vẫn nằm ngoài biên giới?
Goertek đang xây dựng một hệ sinh thái sản xuất gần như hoàn chỉnh tại Bắc Ninh. Điều đó cho thấy niềm tin dài hạn của doanh nghiệp đối với Việt Nam.
Tuy nhiên, thước đo thành công của Việt Nam trong giai đoạn tiếp theo có lẽ không còn là thu hút thêm bao nhiêu hecta nhà máy hay bao nhiêu tỷ USD vốn FDI, mà là liệu những dự án như Goertek có thể kéo theo các trung tâm R&D, doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ trong nước và các hoạt động đổi mới sáng tạo hay không.
Nếu không, Việt Nam rất có thể vẫn chỉ là "công xưởng" quan trọng của chuỗi cung ứng toàn cầu, thay vì trở thành nơi tạo ra giá trị cao nhất trong chuỗi đó.