Cần quy định rõ nghĩa vụ của các bên tham gia tổ hòa giải trong việc bảo mật thông tin
Thảo luận tại Tổ 6 (gồm Đoàn ĐBQH TP. Đồng Nai và tỉnh Thái Nguyên), thống nhất cao với việc sửa đổi Luật Hòa giải ở cơ sở, tuy nhiên, các đại biểu cũng đề nghị cần quy định rõ về nghĩa vụ của các bên trong việc bảo mật thông tin.
Không hành chính hóa hoạt động hòa giải
Tham gia thảo luận về dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi), ĐBQH Đặng Doãn Thành (TP. Đồng Nai) tán thành với việc hoàn thiện dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) theo hướng đơn giản hóa thủ tục và ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số. Đặc biệt, quy định rõ hơn về trách nhiệm phối hợp của chính quyền địa phương phù hợp với thực tiễn và phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Tại điểm c khoản 1 Điều 3 của dự thảo Luật về phạm vi hòa giải ở cơ sở, quy định vi phạm pháp luật theo quy định bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc bị xử lý vi phạm hành chính đối với vụ việc này không thuộc diện được hòa giải, tiến hành hòa giải. Qua nghiên cứu đại biểu cho rằng, nội dung này đang chồng chéo với khoản 7 Điều 4 của dự thảo quy định về nguyên tắc tổ chức hoạt động hòa giải ở cơ sở. Do đó, đại biểu đề nghị điều chỉnh lại cho phù hợp.
Liên quan đến bầu và chỉ định hòa giải viên được quy định tại Điều 8 và Điều 9, đại biểu cho rằng, quy định trước đây, Luật năm 2013 (Luật Hòa giải năm 2013) và kể cả các luật khác năm 2014 đều quy định tiêu chuẩn hòa giải viên, trong đó có tiêu chuẩn rất quan trọng là uy tín.
Theo ĐBQH Đặng Doãn Thành, những người có uy tín tham gia tổ hòa giải này thường mang tính tự nguyện và vì lợi ích chung, vì danh dự. Ở chính quyền cấp xã như hiện nay, để tìm và mời được những người đủ các tiêu chuẩn, đặc biệt là uy tín, người có chức sắc, có tầm ảnh hưởng trong cộng đồng dân cư, đặc biệt là các vùng có đồng bào tôn giáo đã rất khó khăn, nếu tiến hành bầu để họ được tham gia vào tổ hòa giải, đại biểu lo ngại điều này sẽ dẫn đến nhiều người không muốn tham gia. Do đó, đại biểu đề nghị, nếu địa phương có những người đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định thì nên chỉ định hoặc mời họ tham gia vào Tổ hòa giải thay vì phải thực hiện các quy trình bầu.
Tại khoản 3 Điều 14 của dự thảo Luật, đại biểu đề nghị, cần linh hoạt trong quy định này về công tác kiện toàn tổ hòa giải, không nên quy định là hằng năm. Bởi nếu vì trường hợp bất khả kháng nào đó cần phải kịp thời kiện toàn tổ hòa giải để đáp ứng được yêu cầu của công việc.
Nhấn mạnh, hòa giải viên chính là “linh hồn” của hoạt động hòa giải ở cơ sở, song đại biểu Nguyễn Công Long (TP. Đồng Nai) cho rằng, các quy định hiện nay có thể đặt ra gánh nặng đối với hòa giải viên, với nhiều nghĩa vụ pháp lý cần phải tuân thủ.
"Bản chất hoạt động hòa giải ở cơ sở mang tính tự nguyện, vì vậy pháp luật điều chỉnh cần thể hiện được cao nhất tính chất tự nguyện này. Nếu hành chính hóa sẽ khó cho những người tham gia hoạt động hòa giải và cả những người cần hòa giải…", đại biểu Nguyễn Công Long kiến nghị.
Tạo niềm tin và cảm giác an toàn cho người tìm đến tổ hòa giải
Lấy câu thành ngữ từ xa xưa của ông bà “vô phúc thì đáo tụng đình", đóng góp ý kiến vào dự án Luật, đại biểu Nguyễn Thị Thủy (Thái Nguyên) cho rằng: Thực tế không ai mong muốn những mâu thuẫn, tranh chấp thông thường lại bị đẩy lên “cao trào” đến mức phải đưa ra các cơ quan tố tụng, cơ quan tòa án giải quyết. Do đó, nếu các thiết chế về hòa giải ở cơ sở được đầu tư cả về mặt thể chế, đầu tư cả về mặt tổ chức thực hiện chắc chắn sẽ góp phần xây dựng một xã hội hòa thuận, hài hòa, hạn chế những mâu thuẫn, tranh chấp.
Liên quan đến nguyên tắc tổ chức, hoạt động hòa giải được quy định tại Điều 4, đại biểu Nguyễn Thị Thủy quan tâm đến nguyên tắc thứ 3, “Khách quan, công bằng, kịp thời, có tình, có lý; giữ bí mật về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình, bí mật kinh doanh của các bên, bí mật nhà nước và các thông tin khác được pháp luật bảo vệ". Đại biểu đề nghị, ngoài khoản 3 được quy định tại Điều 4, có thể tách riêng thành một điều riêng về vấn đề bảo đảm thông tin trong hòa giải, trong đó khoản đầu tiên quy định về nghĩa vụ của hòa giải viên và những người mời tham gia hòa giải của Tổ hòa giải đối với việc bảo mật thông tin.
Đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc không ghi âm, ghi hình trong quá trình hòa giải, việc ghi chép chỉ phục vụ trực tiếp cho hoạt động hòa giải; đồng thời quy định các thông tin, tài liệu, lời trình bày của các bên trong quá trình hòa giải không được sử dụng làm chứng cứ tại tòa án hoặc các thiết chế giải quyết tranh chấp khác.
"Khi có một cơ chế hòa giải tự nguyện trong cộng đồng, các bên tìm đến hòa giải viên, yêu cầu về bảo mật thông tin không chỉ là bí mật cá nhân, bí mật gia đình, mà còn cần bảo đảm những thông tin ở trong quá trình hòa cũng không được phép sử dụng làm chứng cứ trong việc giải quyết những tranh chấp khác, những thiết chế khác, điều đó mới tạo được sự tin tưởng và cảm giác an toàn cho người tìm đến tổ hòa giải. Qua đó cơ chế hòa giải này mới thực sự thực sự phát huy hiệu quả”, đại biểu Nguyễn Thị Thủy nhấn mạnh.
Liên quan đến kinh phí cho hòa giải viên tại cơ sở, đại biểu Hà Sỹ Huân (Thái Nguyên) đề nghị: nên đưa vào trong dự thảo Luật quỹ hỗ trợ để tổ hòa giải có nguồn quỹ từ cộng đồng dân cư, tổ chức doanh nghiệp, tránh để hòa giải viên phải sử dụng kinh phí của cá nhân để hoạt động.
Liên quan đến quy tại Điều 7 về tiêu chuẩn hòa giải viên, đại biểu cho rằng nên bổ sung thêm các yếu tố khác để lựa chọn vị trí hòa giải viên ở cơ sở như: Kỹ năng đối thoại; kỹ năng phân tích các vấn đề; kỹ năng phát biểu trước đám đông; khả năng nói tiếng dân tộc; kỹ năng nói tiếng phổ thông; khả năng am hiểu các phong tục, tập quán địa phương...