Không để quy định thiếu rõ ràng làm khó hòa giải ở cơ sở

Rõ người, rõ việc, rõ cách xử lý

Về bầu hòa giải viên tại Điều 8, ĐBQH Trần Nhật Minh (Nghệ An) cho biết, khoản 4 quy định trường hợp số người được bầu không bảo đảm thành phần hoặc không đủ số lượng hòa giải viên thì tổ chức bầu bổ sung; trong khi khoản 5 quy định trường hợp không đáp ứng yêu cầu tại khoản 3 Điều này thì tổ chức bầu lại.

Theo đại biểu, điểm b khoản 3 Điều 8 quy định người được đề nghị công nhận là hòa giải viên phải được trên 50% tổng số đại diện hộ gia đình tham gia bầu đồng ý. Nếu người được đưa ra bầu không đạt số phiếu này thì sẽ dẫn đến không đủ số lượng hòa giải viên. Tuy nhiên, dự thảo chưa xác định trường hợp đó phải bầu bổ sung hay bầu lại.

Đại biểu đề nghị phân biệt rõ hai hình thức. Trong đó, “bầu bổ sung” là bầu thêm để bảo đảm đủ số lượng hòa giải viên; còn “bầu lại” cần xác định là tiếp tục bầu đối với nhân sự đã được đề xuất hay giới thiệu nhân sự mới.

Liên quan đến nội dung này, khoản 2 Điều 9 quy định không chỉ định hòa giải viên đối với người đã được đưa ra bầu nhưng không đáp ứng điều kiện tại điểm b khoản 3 Điều 8. Vì vậy, trường hợp bầu lại đối với chính nhân sự đã được đưa ra bầu trước đó cũng cần được quy định cụ thể, tránh trùng lặp, thiếu thống nhất giữa khoản 4 và khoản 5 Điều 8.

Về chỉ định hòa giải viên, đại biểu đồng tình với việc bổ sung hình thức này, nhưng đề nghị bỏ quy định tại khoản 3 Điều 10 về việc phải tổ chức bầu sau 3 năm đối với hòa giải viên được chỉ định.

Theo đại biểu, nếu người được chỉ định đang hoạt động tốt thì nên tiếp tục để họ làm hòa giải viên. Trường hợp không còn đủ tiêu chuẩn hoặc không đáp ứng yêu cầu có thể áp dụng Điều 13 về thôi làm hòa giải viên. Việc bắt buộc tổ chức bầu lại sau 3 năm sẽ làm phát sinh thêm thủ tục hành chính và có thể gây tâm lý không tốt đối với người được chỉ định.

Góp ý về quyền của hòa giải viên, đại biểu Trần Nhật Minh đồng tình với quy định cho phép đề nghị cơ quan có thẩm quyền bảo đảm an ninh, trật tự khi vụ việc hòa giải có nguy cơ dẫn đến bạo lực hoặc gây mất trật tự công cộng... Tuy nhiên, đại biểu đề nghị thay chủ thể “UBND cấp xã” bằng “Chủ tịch UBND cấp xã”, phù hợp với thẩm quyền được quy định trong Luật Tổ chức chính quyền địa phương. Đối với cụm từ “lực lượng Công an xã”, cần xác định cụ thể là Trưởng hoặc Phó Trưởng Công an xã để bảo đảm rõ chủ thể và xử lý kịp thời trong tình huống cấp thiết.

Về trách nhiệm quản lý nhà nước, đại biểu cho biết, điểm d khoản 2 Điều 31 quy định nội dung giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm về hòa giải ở cơ sở, nhưng dự thảo chưa giao nhiệm vụ này cho cơ quan cụ thể. Vì vậy, cần bổ sung trách nhiệm giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm về hòa giải ở cơ sở đối với UBND cấp tỉnh và UBND cấp xã tại Điều 31 và Điều 32.

Đại biểu cũng đề nghị rà soát một số quy định có thể gây khó khăn khi áp dụng. Cụ thể, điểm c khoản 2 Điều 21 quy định các bên có nghĩa vụ “ký tên hoặc điểm chỉ hoặc xác nhận trong văn bản về kết quả hòa giải”, nhưng chưa xác định việc “xác nhận trong văn bản” được thực hiện bằng hình thức nào.

Tương tự, khoản 1 Điều 28 quy định kết quả hòa giải được thực hiện bằng lời nói, bằng văn bản hoặc bằng hành vi cụ thể, nhưng chưa xác định “hành vi cụ thể” gồm những hành vi nào... Do đó, đại biểu Trần Nhật Minh đề nghị cơ quan soạn thảo quy định cụ thể các hình thức này để hòa giải viên có căn cứ thực hiện thống nhất.

Cùng quan tâm đến việc xử lý vụ việc có dấu hiệu vi phạm pháp luật, ĐBQH Huỳnh Ngọc Liêm (Lâm Đồng) cho rằng cần xác định đầy đủ quyền, nghĩa vụ của người được mời tham gia hòa giải và trách nhiệm xử lý của Chủ tịch UBND cấp xã.

Theo đại biểu, Luật hiện hành cho phép tổ hòa giải mời người có uy tín, người am hiểu pháp luật, chuyên môn, già làng, chức sắc tôn giáo tham gia hòa giải khi cần thiết, nhưng chưa quy định rõ địa vị pháp lý, quyền tiếp cận thông tin, nghĩa vụ bảo mật và trách nhiệm khi phát hiện dấu hiệu vi phạm pháp luật.

Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung quy định người được mời tham gia hòa giải có quyền phát biểu ý kiến độc lập, đề nghị tạm dừng hòa giải khi phát hiện dấu hiệu vi phạm pháp luật; có nghĩa vụ bảo mật thông tin, kịp thời thông báo cho hòa giải viên khi phát hiện nguy cơ ảnh hưởng đến an ninh, trật tự và được bảo vệ khi thực hiện nhiệm vụ.

Đại biểu cũng đề nghị quy định cụ thể trách nhiệm của Chủ tịch UBND cấp xã sau khi nhận được báo cáo của Tổ trưởng tổ hòa giải về vụ việc có dấu hiệu vi phạm pháp luật. Theo đó, Chủ tịch UBND cấp xã phải tổ chức xem xét, phân loại vụ việc; trường hợp có dấu hiệu vi phạm hành chính hoặc hình sự thì chuyển ngay đến cơ quan có thẩm quyền xử lý theo quy định của pháp luật.

Dự thảo cũng cần xác định trách nhiệm của Chủ tịch UBND cấp xã, Công an cấp xã và các cơ quan liên quan trong việc tiếp nhận, xử lý thông tin từ tổ hòa giải; đồng thời có cơ chế phản hồi kết quả để tổ hòa giải tiếp tục theo dõi theo thẩm quyền.

“Hoạt động hòa giải không được làm chậm trễ, cản trở hoặc thay thế việc phát hiện, xử lý vi phạm pháp luật”, đại biểu nhấn mạnh.

Luật chỉ nên quy định những vấn đề cốt lõi

Từ góc độ kỹ thuật lập pháp, ĐBQH Nguyễn Trường Giang (Lâm Đồng) cho rằng, dự thảo quy định quá chi tiết nhiều nội dung không cần thiết phải đưa vào Luật.

Theo đại biểu, các quy định về tổ hòa giải, tiêu chuẩn, trình tự bầu, thay thế hòa giải viên và vai trò của Ban Công tác Mặt trận, tổ dân phố, trưởng thôn có thể giao Chính phủ hoặc cơ quan có thẩm quyền quy định.

Hòa giải ở cơ sở về bản chất dựa trên sự thỏa thuận, mang tính cộng đồng, nên cần được thiết kế linh hoạt. Luật chỉ nên xác định những việc được hòa giải, không được hòa giải và vai trò của chính quyền địa phương cấp xã; các nội dung cụ thể giao Chính phủ, bộ, ngành quy định.

Đại biểu đề nghị thiết kế lại dự thảo theo tinh thần lập pháp mới, tập trung vào các nguyên tắc và vấn đề thuộc thẩm quyền của Quốc hội, tránh vừa quy định quá chi tiết, vừa tiếp tục giao Chính phủ hướng dẫn.

Về kinh phí, đại biểu Nguyễn Trường Giang cho rằng: dự thảo chưa làm rõ trách nhiệm của ngân sách trung ương, ngân sách địa phương và cơ chế lập dự toán.

Trong khi kinh phí cho công tác hòa giải ở cơ sở thuộc nhiệm vụ chi của chính quyền địa phương và đã được xem xét trong quá trình lập dự toán ngân sách, quy định như dự thảo còn chung chung, chưa xác định được cơ chế thực hiện.

Cùng góp ý về tổ chức và nguồn lực cho hoạt động hòa giải, ĐBQH Trần Thị Oanh (Lâm Đồng) cho rằng: khoản 2 Điều 14 quy định UBND cấp xã quyết định số lượng tổ hòa giải, số lượng hòa giải viên căn cứ vào đặc điểm kinh tế - xã hội, dân số địa phương, trên cơ sở đề nghị của Ủy ban MTTQ Việt Nam cấp xã. Tuy nhiên, các tiêu chí này còn chung chung, chưa đủ căn cứ để xác định số lượng tổ hòa giải và hòa giải viên... Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung các tiêu chí như số lượng thôn, tổ dân phố, diện tích địa bàn, đặc điểm vùng miền và nhu cầu thực tế của địa phương.

Về trách nhiệm bảo đảm kinh phí, đại biểu cho rằng: điểm b khoản 1 Điều 32 chưa phân định rõ trách nhiệm của từng cấp chính quyền trong việc lập dự toán, phân bổ, quản lý và sử dụng kinh phí.

Đại biểu đề nghị quy định UBND cấp tỉnh chịu trách nhiệm phân bổ, hướng dẫn theo phân cấp ngân sách nhà nước; UBND cấp xã chịu trách nhiệm lập dự toán và sử dụng kinh phí đối với các tổ hòa giải trên địa bàn. Quy định như vậy sẽ làm rõ trách nhiệm, tránh chồng chéo và bảo đảm tính khả thi trong tổ chức thực hiện.

Đối với khoản 2 Điều 33, đại biểu đề nghị rà soát quy định các tổ chức thành viên của Ủy ban MTTQ Việt Nam “huy động hội viên, đoàn viên tham gia hòa giải ở cơ sở và làm hòa giải viên”, bởi không phải mọi đoàn viên, hội viên đều đáp ứng yêu cầu.

Theo đại biểu, nên quy định các tổ chức chính trị - xã hội phát hiện, giới thiệu đoàn viên, hội viên ưu tú, có đủ tiêu chuẩn và uy tín để cộng đồng dân cư xem xét, lựa chọn làm hòa giải viên.

Diệp Anh; ảnh: Khánh Duy