Nghiên cứu cấm xuất bản, in, phát hành có nội dung kích động, kỳ thị, phân biệt hoặc chia rẽ vùng miền

Hoàn thiện các quy định cấm theo hướng rõ ràng, minh bạch, thống nhất

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung khoản 2 và giữ khoản 1, Điều 10 quy định nghiêm cấm việc xuất bản, in, phát hành xuất bản phẩm có các nội dung: Tuyên truyền chống Nhà nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam; Phá hoại khối đại đoàn kết toàn dân tộc; Tuyên truyền kích động chiến tranh xâm lược, gây hận thù giữa các dân tộc và nhân dân các nước; Kích động bạo lực; Truyền bá tư tưởng phản động, lối sống dâm ô, đồi trụy, hành vi tội ác, tệ nạn xã hội, mê tín dị đoan, phá hoại thuần phong mỹ tục; Tiết lộ bí mật nhà nước, bí mật đời tư của cá nhân và bí mật khác do pháp luật quy định; Xuyên tạc sự thật lịch sử, phủ nhận thành tựu cách mạng; Xúc phạm dân tộc, danh nhân, anh hùng dân tộc; Không thể hiện hoặc thể hiện không đúng chủ quyền quốc gia; Vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức và danh dự, nhân phẩm của cá nhân.

ĐBQH Nguyễn Văn Huy (Hưng Yên) cho rằng, trong bối cảnh hiện nay, đó là đề xuất hợp lý và cơ bản thống nhất bởi đây là những quy định có tính chất nền tảng, xác lập giới hạn pháp lý đối với hoạt động xuất bản và là cơ sở để phòng ngừa, ngăn chặn các xuất bản phẩm có nội dung xâm hại đến an ninh quốc gia, trật tự xã hội, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Trong bối cảnh chuyển đổi số và sự phát triển của công nghệ AI làm gia tăng nguy cơ phát tán nhanh các nội dung vi phạm, yêu cầu đặt ra không phải là thu hẹp phạm vi điều chỉnh của Luật Xuất bản mà là hoàn thiện các quy định cấm theo hướng rõ ràng, minh bạch, thống nhất và phù hợp với các thách thức mới, qua đó nâng cao hiệu quả phòng ngừa ngay từ khâu xuất bản, thay vì chỉ xử lý khi hậu quả đã xảy ra.

Đại biểu Nguyễn Văn Huy cũng đề nghị cần tiếp tục nghiên cứu bổ sung khoản 1 Điều 10 quy định cấm xuất bản, in, phát hành xuất bản phẩm có nội dung kích động hận thù, kỳ thị, phân biệt đối xử hoặc chia rẽ giữa các vùng miền, địa phương và các cộng đồng dân cư.

Bởi, thực tiễn thời gian qua cho thấy, cùng với sự phát triển của không gian mạng và xuất bản điện tử, xuất hiện ngày càng nhiều nội dung mang tính miệt thị, định kiến, kích động mâu thuẫn giữa các vùng miền, địa phương, gây tác động tiêu cực đến nhận thức xã hội và khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Trong khi đó, quy định hiện hành chủ yếu điều chỉnh hành vi "phá hoại khối đại đoàn kết toàn dân tộc" theo nghĩa khái quát, chưa bao quát đầy đủ các hình thức chia rẽ xã hội mới phát sinh.

Việc bổ sung quy định này, theo đại biểu, sẽ tạo cơ sở pháp lý để phòng ngừa, xử lý kịp thời các hành vi lợi dụng hoạt động xuất bản nhằm gieo rắc định kiến, kích động chia rẽ xã hội, qua đó bảo đảm môi trường xuất bản lành mạnh và giữ gìn khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Cần bảo đảm nhà xuất bản “sống được”, giảm phụ thuộc ngân sách

Nêu quan điểm về xuất bản phẩm điện tử với nội dung thông tin số, sản phẩm nghe nhìn và dịch vụ nội dung trực tuyến, ĐBQH Huỳnh Thị Anh Thảo (Gia Lai) cho rằng, dự án Luật mở rộng khái niệm xuất bản phẩm điện tử và hoạt động xuất bản, phát hành trên môi trường điện tử nhưng chưa xác lập được ranh giới pháp lý rõ ràng giữa: Sách điện tử, sách nói và xuất bản phẩm điện tử; Báo điện tử, tạp chí điện tử; Podcast, video bài giảng, khóa học trực tuyến; Nội dung do người sử dụng tạo ra trên mạng xã hội (ví dụ như: những bản Podcast bài học của các bạn sinh viên từ các tài liệu bài giảng; những bản ghi âm các tài liệu…); Cơ sở dữ liệu, phần mềm, trò chơi điện tử và sản phẩm đa phương tiện tương tác.

Điều 45 còn điều chỉnh cả hoạt động thông qua ứng dụng trên thiết bị di động và dịch vụ trung gian phát hành, trong khi chưa đưa ra tiêu chí xác định khi nào một ứng dụng hoặc sản phẩm nội dung số trở thành hoạt động xuất bản. Nếu chỉ căn cứ vào việc nội dung “được công bố đến nhiều người” thì phạm vi của Luật Xuất bản có thể chồng lấn với pháp luật về báo chí, điện ảnh, quảng cáo, thương mại điện tử, giao dịch điện tử, viễn thông và thông tin trên mạng.

Hệ quả của việc trên là doanh nghiệp không thể tự xác định sản phẩm của mình có phải xin phép hoặc thông báo theo Luật Xuất bản hay không. Cùng một sản phẩm số có thể đồng thời bị quản lý theo nhiều cơ chế, làm phát sinh giấy phép con và nguy cơ xử lý chồng chéo.

Từ những phân tích trên, đại biểu Huỳnh Thị Anh Thảo kiến nghị bổ sung khoản giải thích hoặc nguyên tắc phân loại: “Xuất bản phẩm điện tử là tác phẩm, tài liệu đã hoàn thành quy trình biên tập, được quyết định xuất bản hoặc được cấp giấy phép xuất bản theo luật này và được định hình dưới dạng dữ liệu số để phát hành độc lập đến công chúng. Nội dung báo chí, phim, chương trình phát thanh, truyền hình, trò chơi điện tử, phần mềm, cơ sở dữ liệu, khóa học trực tuyến và nội dung do người sử dụng tự tạo không được coi là xuất bản phẩm điện tử, trừ trường hợp được tổ chức xuất bản theo quy định của luật này.”

Nêu quan điểm về việc bảo đảm nhà xuất bản “sống được”, giảm phụ thuộc ngân sách, ĐBQH Lê Hoàng Anh (Gia Lai) đề nghị bổ sung lộ trình cấp vốn theo giai đoạn, cơ chế cho giữ lại lợi nhuận sau thuế để tái đầu tư và chọn thí điểm 1 đến 2 đơn vị trước khi nhân rộng.

Về chính sách ưu đãi tại Điều 7, dự thảo luật quy định 8 nhóm ưu đãi về đất, thuế, tín dụng, đặt hàng... áp dụng chung, không phân biệt đơn vị có vi phạm hay không.

Tuy nhiên, theo đại biểu Lê Hoàng Anh, muốn nhà xuất bản cạnh tranh bằng thực lực, tự chủ tài chính, chính sách ưu đãi phải gắn với điều kiện chất lượng, tuân thủ pháp luật, không nên là quyền lợi mặc định. Vì vậy, đề nghị bổ sung đơn vị có xuất bản phẩm bị đình chỉ, thu hồi, tiêu hủy do vi phạm trong 12 đến 24 tháng liền kề thì bị tạm dừng hưởng ưu đãi tương ứng.

Tin và ảnh: N. Thành