Gắn kiến trúc với bảo tồn, phát huy giá trị di sản, văn hóa vùng miền

Bổ sung quy định về thi tuyển ý tưởng kiến trúc

Theo Tờ trình dự án Luật do Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh trình bày, việc xây dựng dự án Luật nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật về kiến trúc để thể chế hóa phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, Nhà nước về đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, phân quyền, phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính, đáp ứng các yêu cầu phát triển văn hóa Việt Nam, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Dự thảo Luật được bố cục gồm 4 Điều. Dự thảo Luật làm rõ nội hàm “bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc”, gắn kiến trúc với bảo tồn và phát huy giá trị di sản, văn hóa vùng miền; khuyến khích phát triển kiến trúc mang bản sắc, phù hợp điều kiện tự nhiên, lịch sử, xã hội của từng địa phương để xây dựng các yếu tố nhận diện, đánh giá và bảo vệ công trình kiến trúc có giá trị như một loại hình văn hóa đặc thù, thể chế hóa Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.

Đồng thời, hoàn thiện công cụ quản lý kiến trúc, đặc biệt là quy chế quản lý kiến trúc, thi tuyển phương án kiến trúc (Điều 14, Điều 15, Điều 17), đáp ứng yêu cầu đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Dự thảo Luật cũng đã lồng ghép, bổ sung các yêu cầu phát triển kiến trúc xanh, bền vững, thích ứng biến đổi khí hậu; hoàn thiện cơ chế hành nghề theo chuẩn quốc tế; phát triển hành nghề kiến trúc trong quá trình hội nhập một cách minh bạch, cạnh tranh.

Đối với thi tuyển kiến trúc, dự thảo Luật bổ sung quy định về thi tuyển ý tưởng kiến trúc và tuyển chọn ý tưởng, phương án kiến trúc; bổ sung quy định công trình xây dựng khẩn cấp, cấp bách, công trình thuộc dự án đầu tư theo thủ tục đầu tư đặc biệt, công trình thuộc dự án không sử dụng vốn đầu tư công thì không bắt buộc phải thi tuyển kiến trúc; trường hợp cần thiết phải thi tuyển kiến trúc thì người có thẩm quyền quyết định trên cơ sở bảo đảm tiến độ thực hiện của dự án... để phù hợp với thực tiễn và trình tự, thủ tục quy định tại pháp luật về đầu tư, pháp luật về xây dựng.

Kiểm soát chặt chẽ thiết kế đô thị đối với các dự án bất động sản quy mô lớn

Theo Báo cáo thẩm tra do Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải trình bày. Theo đó, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cơ bản tán thành với sự cần thiết sửa đổi Luật với các lý do Chính phủ nêu tại Tờ trình.

Về bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc và Quy chế quản lý kiến trúc, Ủy ban cơ bản tán thành nội dung sửa đổi Điều 5 dự thảo Luật. Tuy nhiên, việc phân cấp cho UBND các cấp (bao gồm cả cấp xã) tự xác định và cụ thể hóa bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc có thể phát sinh vướng mắc do kiến trúc là lĩnh vực chuyên môn sâu, có tính hệ thống, liên vùng.

Do đó, đề nghị nghiên cứu chỉnh lý quy định này theo hướng UBND cấp tỉnh ban hành Bộ tiêu chí, Khung hướng dẫn chung về bản sắc văn hóa dân tộc trên địa bàn, cấp xã căn cứ theo các quy định khung này để thực hiện mà không tự quy định lại các tiêu chí về bản sắc văn hóa.

Đối với Quy chế quản lý kiến trúc, Ủy ban cơ bản tán thành chủ trương phân cấp, phân quyền và thẩm quyền tổ chức lập, ban hành Quy chế quản lý kiến trúc theo mô hình chính quyền 2 cấp được thể hiện tại dự thảo Luật. Tuy nhiên, nhằm bảo đảm tính khả thi, đề nghị nghiên cứu việc không bắt buộc lập Quy chế trên toàn bộ ranh giới hành chính mà tập trung vào khu vực đặc thù, đô thị mới, khu trung tâm.

Đặc biệt, cần có quy định kiểm soát chặt chẽ thiết kế đô thị đối với các dự án bất động sản quy mô lớn do tư nhân đầu tư và các khu vực ven hồ, ven sông, ven biển để bảo vệ cảnh quan chung. Bên cạnh đó, cần bổ sung cơ chế kiểm soát nhằm nâng cao chất lượng không gian đô thị, phát triển kiến trúc xanh, tiết kiệm năng lượng và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Về công trình kiến trúc có giá trị, Ủy ban đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, rà soát và bổ sung các nội dung: nghiên cứu luật hóa tiêu chí cốt lõi nhận diện, phân loại công trình; quy định rõ trách nhiệm của UBND cấp tỉnh trong quy trình tổ chức lập, phê duyệt, công bố và điều chỉnh Danh mục; nghiên cứu cơ chế tham vấn ý kiến của các tổ chức xã hội - nghề nghiệp, hội đồng chuyên gia độc lập và cộng đồng dân cư trước khi quyết định đưa công trình vào Danh mục; quy định cơ chế quản lý, bảo tồn, hài hòa lợi ích của chủ sở hữu các công trình có giá trị kiến trúc nổi bật nhưng chưa đủ điều kiện xếp hạng di tích.

Minh Trang