Bảo đảm quyền được bồi thường thực chất, kịp thời

Minh bạch phạm vi trách nhiệm, hoàn thiện quy trình điện tử

Thảo luận tại tổ, các đại biểu cơ bản tán thành sự cần thiết sửa đổi, bổ sung Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước nhằm bảo đảm thực chất quyền được bồi thường của người dân, khắc phục những vướng mắc trong thực tiễn, đồng thời đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính và chuyển đổi số.

Về nguyên tắc áp dụng pháp luật, ĐBQH Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) đề nghị giữ quy định việc bồi thường của Nhà nước được thực hiện theo Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, không phân tán phạm vi trách nhiệm bồi thường sang nhiều luật chuyên ngành. Trường hợp luật ban hành sau cần bổ sung hành vi được bồi thường thì nên sửa đồng thời Luật này để bảo đảm minh bạch, dễ tiếp cận và thống nhất trong áp dụng.

Đại biểu tán thành bổ sung trách nhiệm bồi thường trong trường hợp cơ quan có thẩm quyền không áp dụng, áp dụng không kịp thời hoặc không đúng biện pháp bảo vệ người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và người thân, gây thiệt hại.

Tuy nhiên, dự thảo cần làm rõ nội hàm pháp lý của “tiêu cực”; xác định đối tượng được bảo vệ, cơ quan có nghĩa vụ bảo vệ, thời điểm phát sinh nghĩa vụ, biện pháp phải áp dụng và căn cứ xác định quan hệ nhân quả... Đồng thời, cần sửa đổi đồng bộ Luật Phòng, chống tham nhũng, Luật Tiết kiệm, chống lãng phí, Luật Tố cáo và tách nội dung sửa đổi các luật có liên quan thành một điều riêng.

Liên quan đến hành vi cung cấp thông tin sai lệch, đại biểu cho rằng: trách nhiệm bồi thường phải được xác định trên cơ sở hành vi trái pháp luật, thiệt hại thực tế và quan hệ nhân quả.

Việc đính chính hoặc cung cấp lại thông tin chỉ là biện pháp khắc phục, được xem xét khi xác định phạm vi, mức độ thiệt hại và mức bồi thường, không phải căn cứ loại trừ trách nhiệm bồi thường nếu thiệt hại đã phát sinh.

Về phạm vi bồi thường trong quản lý thuế, đại biểu đề nghị thận trọng với việc mở rộng từ bốn nhóm hành vi cụ thể theo Luật hiện hành sang tất cả hành vi trái pháp luật trong quản lý thuế và các khoản thu khác.

Theo đại biểu Dương Khắc Mai, đây là thay đổi chính sách lớn, có thể mở rộng sang nhiều nhóm hành vi nhưng hồ sơ chưa lượng hóa đầy đủ số vụ việc, loại thiệt hại, tác động đến dòng tiền của doanh nghiệp, ngân sách và nguồn nhân lực.

Vì vậy, trước mắt nên giữ quy định hiện hành; chỉ mở rộng khi có đánh giá tác động riêng và quy định rõ từng nhóm hành vi, không nên sử dụng công thức dẫn chiếu khái quát khiến mọi sai sót về thủ tục đều có thể được hiểu là làm phát sinh trách nhiệm bồi thường.

Đại biểu cũng tán thành cắt giảm hồ sơ, rút ngắn thời gian và bổ sung phương thức nộp yêu cầu qua môi trường số... Tuy nhiên, cần thiết kế quy trình điện tử xuyên suốt từ tiếp nhận, thụ lý, xác minh, định giá, giám định, thương lượng, lấy ý kiến tài chính đến ban hành quyết định, chi trả và lưu trữ; đồng thời làm rõ giá trị pháp lý của dữ liệu, chữ ký số, trách nhiệm bảo vệ dữ liệu cá nhân và lưu vết quá trình xử lý.

Đối với thời hạn giải quyết, đại biểu đề nghị phân biệt hồ sơ rõ ràng với vụ việc phức tạp; cho phép gia hạn một lần nhưng phải có quyết định nêu rõ lý do, thời gian và chịu sự giám sát, tránh tình trạng rút ngắn thời hạn trên giấy nhưng hồ sơ bị trả lại hoặc xử lý hình thức.

Về kinh phí và chi trả, đại biểu cho rằng: căn cứ lập dự toán theo số thực hiện năm trước chưa phù hợp, bởi có năm không phát sinh vụ việc nhưng năm sau có thể phát sinh khoản bồi thường rất lớn... Do đó, cần thiết kế cơ chế dự toán tập trung tại cơ quan tài chính, có nguồn dự phòng và cơ chế cấp bổ sung; đồng thời quy định rõ thời hạn cấp kinh phí, không để việc chưa bố trí đủ dự toán làm kéo dài quyền nhận tiền của người bị thiệt hại.

Phạm vi kinh phí cũng cần bao quát chi phí phục hồi danh dự, xin lỗi, cải chính, xác minh và các hoạt động cần thiết khác, không chỉ tiền bồi thường, định giá và giám định... Từ đó, đại biểu đề nghị tiếp tục chỉnh lý dự thảo theo hướng tập trung, minh bạch phạm vi trách nhiệm bồi thường; chỉ mở rộng chính sách khi có đánh giá đầy đủ về tác động và nguồn lực; bảo đảm quy trình điện tử xuyên suốt; hoàn thiện cơ chế kinh phí để việc chi trả được thực hiện nhanh chóng, kịp thời; đồng thời làm rõ các điều kiện pháp lý nhằm bảo vệ người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Rút ngắn thời gian quyết định bồi thường có hiệu lực

Qua nghiên cứu dự thảo Luật, ĐBQH Phan Thị Nguyệt Thu (Nghệ An) cho biết: Điều 47 quy định “trong thời hạn 2 ngày làm việc kể từ ngày có biên bản thương lượng, Thủ trưởng cơ quan giải quyết bồi thường ban hành quyết định giải quyết bồi thường và gửi cho người yêu cầu”. Khoản 2 Điều này quy định: “quyết định giải quyết bồi thường có hiệu lực sau 60 ngày kể từ ngày người yêu cầu nhận được quyết định giải quyết bồi thường”.

Như vậy, sau khi thương lượng xong, Thủ trưởng cơ quan giải quyết bồi thường có trách nhiệm ban hành quyết định giải quyết bồi thường và gửi cho người yêu cầu bồi thường... Tuy nhiên, theo dự thảo, quyết định này phải sau 60 ngày kể từ ngày người yêu cầu nhận được quyết định mới có hiệu lực.

Theo đại biểu, quy định này chưa phù hợp với nguyên tắc giải quyết bồi thường tại khoản 2 Điều 4 của dự thảo Luật, trong đó yêu cầu việc giải quyết bồi thường phải được thực hiện kịp thời, công khai, bình đẳng, thiện chí và trung thực.

"Thời hạn 60 ngày để quyết định giải quyết bồi thường có hiệu lực là quá dài, cần được rút ngắn để bảo đảm việc giải quyết bồi thường được thực hiện kịp thời", đại biểu nhấn mạnh.

Theo đại biểu, khi đã có yêu cầu giải quyết bồi thường thì hành vi trái pháp luật của người thi hành công vụ đã được xác định. Trong khi đó, quá trình giải quyết bồi thường từ khi nhận đơn, thụ lý, giải quyết, xác minh đến thương lượng đã mất một khoảng thời gian dài theo quy định của Luật.

Cụ thể, dự thảo quy định thời hạn thụ lý là 2 ngày; thời hạn xác minh là 10 ngày, có thể kéo dài thêm 10 ngày và nếu vụ việc phức tạp thì có thể kéo dài thêm 10 ngày nữa... Sau khi quá trình thương lượng đã hoàn tất, cơ quan có trách nhiệm bồi thường ban hành quyết định giải quyết bồi thường. Tuy nhiên, nếu tiếp tục phải chờ thêm 60 ngày để quyết định có hiệu lực thì sẽ không bảo đảm nguyên tắc giải quyết bồi thường kịp thời.

Vì vậy, đại biểu Phan Thị Nguyệt Thu đề nghị, sửa đổi Điều 47 theo hướng rút ngắn thời hạn có hiệu lực của quyết định giải quyết bồi thường, bảo đảm phù hợp với nguyên tắc giải quyết bồi thường kịp thời được quy định tại Điều 4 của dự thảo.

Diệp Anh; ảnh: Khánh Duy