Ưu tiên nguồn lực phổ biến, giáo dục pháp luật cho cấp xã
ĐBQH Vũ Minh Đạo (Lai Châu) cho rằng, kinh phí phổ biến, giáo dục pháp luật nhiều năm qua còn dàn trải và phụ thuộc khả năng cân đối của địa phương. Vì vậy, dự thảo Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi) cần quy định rõ trách nhiệm bố trí nguồn lực, gắn phân bổ kinh phí với kết quả thực hiện và ưu tiên cấp xã - nơi trực tiếp tiếp xúc với người dân.
Đưa xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật thành "xương sống" của luật
Thảo luận tại Tổ 9 (gồm Đoàn ĐBQH các tỉnh, thành phố: Cần Thơ, Hà Tĩnh và Lai Châu) sáng 4/8 về dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi), ĐBQH Lê Minh Nam (Cần Thơ) cho rằng việc sửa đổi luật cần bám sát tinh thần Nghị quyết 18 của Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV về xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển.
Theo đại biểu, Nghị quyết 18 xác định mục tiêu xây dựng con người Việt Nam thời kỳ mới có lý tưởng, bản lĩnh chính trị, trách nhiệm công dân, khát vọng cống hiến và năng lực thích ứng với xã hội hiện đại; đồng thời yêu cầu kết hợp chặt chẽ giữa pháp quyền, đạo đức và niềm tin xã hội, giữa "xây" và "chống", từng bước hình thành "trật tự tự thân" - nơi người dân tự giác điều chỉnh hành vi trên cơ sở pháp luật, đạo đức và văn hóa.
Từ định hướng đó, đại biểu cho rằng công tác phổ biến, giáo dục pháp luật cần được đổi mới căn bản, chuyển từ truyền đạt quy định pháp luật sang kiến tạo văn hóa pháp quyền và xây dựng ý thức tự giác chấp hành pháp luật trong xã hội.
"Trọng tâm không chỉ là tăng số lượng hoạt động tuyên truyền mà phải hình thành ở mỗi công dân niềm tin vào pháp luật, ý thức trách nhiệm xã hội và năng lực ứng xử đúng pháp luật", đại biểu Lê Minh Nam nhấn mạnh.
Đại biểu cũng dẫn tinh thần Nghị quyết 66 về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, trong đó nhấn mạnh yêu cầu nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật, xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật và bảo đảm thượng tôn Hiến pháp, pháp luật. Theo đại biểu, những định hướng này cần được thể chế hóa đầy đủ trong dự thảo luật.
Từ đó, đại biểu đề nghị bổ sung vào Điều 2 quy định về chính sách của Nhà nước nội dung: "Nhà nước có chính sách xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật". Theo đại biểu, mục tiêu xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật cần trở thành định hướng xuyên suốt của toàn bộ dự thảo luật, thay vì chỉ được đề cập ở một số điều khoản riêng lẻ.
Để cụ thể hóa định hướng này, đại biểu cũng kiến nghị bổ sung vào Điều 5 nguyên tắc phổ biến, giáo dục pháp luật theo hướng kết hợp giữa giáo dục, thuyết phục với các biện pháp răn đe, đồng thời giúp người dân nhận thức rõ cả lợi ích của việc tuân thủ pháp luật lẫn hệ quả của hành vi vi phạm.
Theo đại biểu, người dân chỉ tự giác chấp hành pháp luật khi họ tin rằng các quy định được xây dựng minh bạch, công bằng, ổn định và được thực thi nghiêm minh.
Tăng nguồn lực, chuẩn hóa dữ liệu pháp luật trên môi trường số
ĐBQH Vũ Minh Đạo (Lai Châu) đánh giá cao việc dự thảo Luật đã bổ sung các quy định ưu tiên nguồn lực cho chuyển đổi số và xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật. Tuy nhiên, theo đại biểu, khoản 2 Điều 3 mới chỉ quy định Nhà nước bố trí nguồn lực tương xứng mà chưa làm rõ nguyên tắc phân định trách nhiệm giữa các cấp, các ngành.
"Thực tiễn nhiều năm qua cho thấy kinh phí dành cho công tác phổ biến, giáo dục pháp luật còn dàn trải, phụ thuộc khá nhiều vào khả năng cân đối của địa phương nên hiệu quả chưa đồng đều", đại biểu nói.
Từ đó, đại biểu đề nghị bổ sung quy định theo hướng việc bố trí kinh phí phải gắn với kế hoạch phổ biến, giáo dục pháp luật hằng năm và kết quả thực hiện nhiệm vụ; đồng thời ưu tiên nguồn lực cho cấp xã - cấp trực tiếp tiếp xúc, giải quyết công việc của người dân trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Đại biểu cũng đồng tình với việc dự thảo dành riêng một điều quy định về phổ biến, giáo dục pháp luật trên môi trường số, coi đây là điểm mới cần thiết. Tuy nhiên, Điều 13 hiện mới quy định về hình thức thực hiện mà chưa đặt ra yêu cầu chuẩn hóa dữ liệu pháp luật và trách nhiệm bảo đảm tính chính xác của thông tin trên môi trường số.
Theo đại biểu, trong bối cảnh AI ngày càng được sử dụng phổ biến, nếu không có nguồn dữ liệu pháp luật chính thống thì người dân có thể tiếp cận những thông tin thiếu chính xác hoặc sai lệch. Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc mọi nền tảng số, ứng dụng AI phục vụ phổ biến, giáo dục pháp luật phải khai thác dữ liệu từ cơ sở dữ liệu pháp luật chính thức của Nhà nước; đồng thời quy định rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước trong việc cập nhật, kiểm chứng và công bố dữ liệu pháp luật.
Góp ý Điều 23 về trách nhiệm của cơ quan chủ trì soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật, đại biểu cho rằng đây là một trong những điểm đổi mới quan trọng nhất của dự thảo Luật. Tuy nhiên, quy định hiện mới dừng ở trách nhiệm chung của cơ quan chủ trì soạn thảo, chưa làm rõ trách nhiệm giải trình và phản hồi ý kiến của người dân, doanh nghiệp trong quá trình truyền thông chính sách.
Theo tinh thần Nghị quyết 66 của Bộ Chính trị, truyền thông chính sách không chỉ là cung cấp thông tin một chiều mà phải tạo sự đồng thuận xã hội ngay từ quá trình xây dựng chính sách. Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung quy định yêu cầu cơ quan chủ trì soạn thảo công khai kết quả tiếp thu, giải trình đối với những vấn đề lớn được xã hội quan tâm, đồng thời định kỳ cập nhật tiến độ xử lý ý kiến trên môi trường số nhằm tăng tính minh bạch và trách nhiệm giải trình.