Nghi án 75.000 thí sinh gian lận thi đại học chấn động Mexico
Hơn 158.000 bài thi tuyển sinh bị rà soát, ngờ gần một nửa số thí sinh bị nghi ngờ sử dụng AI để gian lận. Đại học Tự trị Quốc gia Mexico (UNAM) phải tạm dừng nhập học, thành lập hội đồng điều tra và tổ chức thi lại. Vụ việc đang trở thành phép thử lớn đối với giáo dục đại học trong kỷ nguyên AI.
“Khủng hoảng tại Đại học Tự trị Quốc gia Mexico”, “Trường đại học Mexico đối mặt vụ gian lận quy mô lớn sau kỳ thi tuyển sinh trực tuyến đầu tiên”, hay “158.000 bài thi bị điều tra vì nghi sử dụng AI để gian lận”... là những dòng tít phủ kín truyền thông Mexico và khu vực trong những ngày gần đây.
Tâm điểm của vụ việc là Đại học Tự trị Quốc gia Mexico (UNAM) - trường đại học công lập lớn nhất, có uy tín hàng đầu của nước này - sau khi kết quả kỳ thi tuyển sinh năm 2026 xuất hiện hàng loạt dấu hiệu bất thường, làm dấy lên nghi vấn về việc thí sinh sử dụng các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) để gian lận.
Kỳ thi trực tuyến đầu tiên
Theo El País, trong tháng 5 và tháng 6 vừa qua, UNAM tổ chức kỳ thi tuyển sinh dành cho các thí sinh đăng ký vào các chương trình đào tạo đại học. Đây là năm đầu tiên trong lịch sử trường áp dụng hình thức thi hoàn toàn trực tuyến, thay vì tổ chức tập trung tại các khán phòng và sân vận động như trước đây.
Theo UNAM, việc chuyển sang thi trực tuyến nhằm giúp thí sinh tiết kiệm thời gian và chi phí đi lại, đồng thời tạo điều kiện để nhiều người ở khắp Mexico cũng như ở nước ngoài có thể tham gia kỳ thi thuận lợi hơn.
Có hơn 158.000 thí sinh dự thi, trong đó nhiều người đăng ký vào các ngành có tỷ lệ cạnh tranh rất cao như y khoa, luật hay khoa học.
Nền tảng thi do công ty công nghệ Mexico Territorium Life phát triển, được tích hợp nhiều công nghệ chống gian lận dựa trên AI. Hệ thống có thể khóa trình duyệt, ngăn mở thêm cửa sổ hoặc thẻ mới trong quá trình làm bài, đồng thời sử dụng camera và micro để giám sát hành vi bất thường của thí sinh.
Kết quả bất thường làm dấy lên nghi ngờ
UNAM công bố kết quả tuyển sinh vào ngày 17/7. Ngay sau đó, mạng xã hội xuất hiện nhiều nghi vấn về độ tin cậy của kết quả. Theo báo El País, nguyên nhân là số lượng bài thi đạt điểm rất cao tăng mạnh bất thường so với các năm trước.
Trong những kỳ tuyển sinh trước, tỷ lệ thí sinh trả lời đúng trên 100 trong tổng số 120 câu hỏi trắc nghiệm luôn dưới 10%. Tuy nhiên, năm nay, 29,3% thí sinh đăng ký ngành y đạt trên 100 câu đúng, trong khi năm 2025 tỷ lệ này chỉ là 9%.
Ở ngành luật, tỷ lệ đạt trên 100 câu đúng tăng từ 3,7% lên gần 19%. Đối với nhóm ngành khoa học, con số này tăng từ 9,7% lên 30,4%.
Việc số lượng bài thi điểm cao tăng đột biến khiến điểm chuẩn vào nhiều ngành học tăng mạnh, làm thay đổi đáng kể cục diện tuyển sinh.
Nghi vấn sử dụng AI để gian lận
Giả thiết được nhắc đến nhiều nhất là việc một bộ phận thí sinh sử dụng các trợ lý AI như ChatGPT, Gemini hoặc Claude trong quá trình làm bài, do các biện pháp giám sát không thể ngăn người dự thi sử dụng thêm một máy tính khác hoặc điện thoại thông minh nằm ngoài phạm vi giám sát của camera.
Theo Infobae, trước thời điểm diễn ra kỳ thi, trên nền tảng TikTok xuất hiện nhiều video hướng dẫn cách vượt qua hệ thống giám sát của UNAM. Một trong những lời khuyên được chia sẻ là mở ChatGPT trên màn hình thứ hai đặt ngoài góc quan sát của camera. Trong một số trường hợp, người hỗ trợ còn có thể đứng ngoài khung hình camera, sử dụng máy tính để nhập câu hỏi vào AI rồi đưa đáp án cho thí sinh.
Theo các chuyên gia, việc điểm cao bất thường chỉ có ba khả năng: đề thi năm nay dễ hơn, thí sinh thông minh hơn hoặc đã xảy ra gian lận. Hai giả thiết đầu rất khó xảy ra, còn khả năng gian lận là lời giải thích hợp lý nhất. Điều đó đồng nghĩa với việc những người không xứng đáng lại được hưởng lợi từ quá trình tuyển sinh.
40.000 thí sinh sẽ phải thi lại
Trước những nghi vấn ngày càng gia tăng, UNAM đã quyết định mở cuộc điều tra toàn diện và tạm dừng thủ tục nhập học của tân sinh viên, dù năm học mới dự kiến bắt đầu vào ngày 10/8 tới.
Hiệu trưởng của trường, ông Leonardo Lomelí đã thành lập một hội đồng gồm 16 chuyên gia trong các lĩnh vực giáo dục, AI và pháp luật để điều tra vụ việc. Kết quả, nhóm chuyên gia phân tích dữ liệu thi tuyển cho biết gần một nửa trong tổng số gần 158.000 bài thi có dấu hiệu liên quan đến một hình thức gian lận nào đó.
Ngày 31/7, trường thông báo hơn 40.000 thí sinh sẽ phải tham gia kỳ thi tuyển sinh mới theo hình thức trực tiếp. Nhóm này bao gồm toàn bộ những người đã vượt qua kỳ thi năm nay, cùng những thí sinh có kết quả tương đương mức điểm chuẩn trung bình của các năm trước.
Nhà trường chưa công bố thời điểm tổ chức kỳ thi mới, song khẳng định năm học vẫn sẽ khai giảng đúng kế hoạch. Đối với nhiều thí sinh, quyết định này đồng nghĩa với việc phải bắt đầu quá trình ôn tập gần như từ đầu.
Hiệu trưởng Leonardo Lomelí cho biết ưu tiên lớn nhất của nhà trường là làm sáng tỏ những gì đã xảy ra, đồng thời bảo vệ quyền lợi của những học sinh đã ôn luyện và dự thi một cách trung thực. Ông cũng gửi lời xin lỗi tới các thí sinh đạt kết quả hợp lệ nhưng vẫn phải tham gia kỳ thi mới vì tính công bằng của toàn bộ quá trình tuyển sinh.
BBC cũng cho biết UNAM đã nộp đơn tố giác hình sự nhằm vào các cá nhân và doanh nghiệp bị nghi cung cấp dịch vụ gian lận liên quan đến kỳ thi tuyển sinh.
Bài toán mới của giáo dục toàn cầu
Vụ việc tại Mexico diễn ra trong bối cảnh nhiều quốc gia đang phải đối mặt với làn sóng gian lận thi cử liên quan đến AI.
Tại Anh và Hàn Quốc, nhiều học sinh đã bị phát hiện sử dụng kính thông minh tích hợp AI để gian lận trong các kỳ thi quan trọng. Trong khi đó, tại Australia, nhiều trường đại học buộc phải ngừng sử dụng các phần mềm phát hiện AI sau khi chúng liên tục xác định nhầm bài làm của sinh viên là do AI tạo ra.
Theo giới chuyên gia, vụ việc tại UNAM cho thấy dù công nghệ giám sát ngày càng hiện đại, các hình thức gian lận cũng đang phát triển nhanh không kém. Điều này đặt ra yêu cầu các trường đại học phải xây dựng những phương thức đánh giá mới, vừa bảo đảm tính công bằng, vừa thích ứng với sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo.