Ngoại giao Việt Nam trong kỷ nguyên mới:Tư duy mới, hành động mới

Hội nghị Ngoại giao lần thứ 33 và Hội nghị Ngoại vụ toàn quốc lần thứ 22 diễn ra từ ngày 1 - 7/8 với chủ đề “Phát huy vai trò tiên phong và thực hiện nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên của đối ngoại Việt Nam trong kỷ nguyên mới”. Đây là sự kiện quan trọng nhằm đánh giá tình hình quốc tế, triển khai đường lối đối ngoại Đại hội XIV của Đảng, đồng thời xác định phương hướng xây dựng nền ngoại giao toàn diện, hiện đại, chuyên nghiệp, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Hội nghị diễn ra trong bối cảnh thế giới đang trải qua những biến động sâu sắc: cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn gia tăng, cấu trúc kinh tế toàn cầu chuyển dịch, các thách thức phi truyền thống như biến đổi khí hậu, an ninh năng lượng, an ninh lương thực, an ninh mạng ngày càng phức tạp. Trong môi trường đó, đối ngoại không chỉ là lĩnh vực bảo đảm hòa bình, an ninh, mà ngày càng trở thành một nguồn lực trực tiếp phục vụ phát triển quốc gia.

Tầm nhìn mới: Đối ngoại phục vụ mục tiêu phát triển đất nước

Trong bài phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết số 06-NQ/TW ngày 19/5/2026 của Bộ Chính trị về triển khai đường lối đối ngoại Đại hội XIV, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh yêu cầu phát triển đối ngoại trong giai đoạn mới phải “tương xứng với tầm vóc lịch sử, văn hóa và vị thế của đất nước”, góp phần thực hiện các mục tiêu chiến lược xây dựng Việt Nam hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc.

Thông điệp xuyên suốt trong định hướng mới là sự chuyển biến về tư duy: đối ngoại không chỉ là hoạt động ứng phó với những biến động bên ngoài, mà phải chủ động tham gia định hình môi trường quốc tế thuận lợi cho phát triển.

Nếu trong những giai đoạn trước, nhiệm vụ trọng tâm của ngoại giao là phá thế bao vây, mở rộng quan hệ, hội nhập với thế giới, thì hiện nay Việt Nam bước vào giai đoạn mới với vị thế khác. Việt Nam đã thiết lập quan hệ ngoại giao với gần 200 quốc gia, tham gia sâu rộng vào các cơ chế đa phương, có mạng lưới các hiệp định thương mại tự do rộng lớn và trở thành điểm đến quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Thách thức đặt ra hiện nay là chuyển hóa quan hệ đối ngoại thành nguồn lực phát triển. Theo Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Hằng, ngoại giao ngày nay không dừng lại ở việc mở thêm thị trường hay thu hút đầu tư, mà phải góp phần kết nối công nghệ, tài chính, năng lượng, dữ liệu, tri thức và nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ phát triển đất nước.

Ông Murray Hiebert, chuyên gia nghiên cứu Đông Nam Á tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) cho rằng, Việt Nam là đối tác quan trọng trong khu vực nhờ vị trí địa chiến lược, nền kinh tế năng động và khả năng duy trì quan hệ hợp tác với nhiều trung tâm quyền lực khác nhau. Theo ông Hiebert, trong bối cảnh các tập đoàn toàn cầu tìm kiếm những điểm đến mới để đa dạng hóa chuỗi cung ứng, Việt Nam có nhiều lợi thế nhờ sự ổn định chính trị, mạng lưới hợp tác kinh tế rộng và chính sách hội nhập tích cực.

Nhận định này cho thấy ngoại giao ngày càng gắn chặt với yêu cầu phát triển kinh tế, khi khả năng kết nối quốc tế trở thành một yếu tố quan trọng tạo nên sức cạnh tranh quốc gia. Các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài ngày càng đóng vai trò là cầu nối giữa Việt Nam với các trung tâm kinh tế, khoa học - công nghệ lớn của thế giới, góp phần kết nối doanh nghiệp, mở rộng thị trường và thu hút các nguồn lực chất lượng cao.

Bản lĩnh trong một thế giới nhiều biến động

Một trong những dấu ấn nổi bật của ngoại giao Việt Nam những năm qua là khả năng duy trì quan hệ cân bằng, ổn định với các đối tác lớn, đồng thời bảo vệ lợi ích quốc gia trong môi trường cạnh tranh chiến lược ngày càng gay gắt.

Trong một nghiên cứu đăng trên tạp chí của Đại học Cambridge năm 2026, học giả Nicholas Chapman thuộc Đại học Tohoku (Nhật Bản) nhấn mạnh, chính sách đối ngoại Việt Nam được xây dựng thành công trên ba trụ cột quan trọng: đa phương hóa, đa dạng hóa và hội nhập quốc tế; qua đó giúp Việt Nam tăng cường quyền tự chủ chiến lược trong bối cảnh cạnh tranh giữa các nước lớn.

Theo ông Chapman, Việt Nam tìm kiếm sự tự chủ chiến lược không phải bằng cách tách khỏi thế giới, mà thông qua việc xây dựng mạng lưới quan hệ rộng lớn, duy trì nhiều lựa chọn hợp tác và giảm sự phụ thuộc vào bất kỳ một đối tác đơn lẻ nào.

Cách tiếp cận này cũng được các hãng truyền thông quốc tế chú ý. Reuters nhận định chính sách ngoại giao của Việt Nam nhấn mạnh việc có nhiều bạn bè, giảm thiểu đối đầu, đồng thời giúp Việt Nam nâng cao vai trò trong chuỗi cung ứng toàn cầu khi quan hệ với nhiều trung tâm kinh tế lớn được củng cố.

Tờ Financial Times cũng cho rằng việc Việt Nam duy trì quan hệ với nhiều cường quốc, trong đó có Mỹ, Trung Quốc, Nga và các đối tác khác, phản ánh khả năng cân bằng ngoại giao của đất nước trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị gia tăng.

Những đánh giá này cho thấy một thực tế: sức mạnh của ngoại giao Việt Nam không chỉ nằm ở quy mô quốc gia, mà còn ở khả năng tạo dựng lòng tin, duy trì đối thoại và trở thành đối tác có trách nhiệm trong các vấn đề khu vực, toàn cầu.

Từ “thành viên tích cực” đến “đối tác kiến tạo”

Bước vào kỷ nguyên mới, yêu cầu đặt ra đối với ngành ngoại giao là tiếp tục chuyển mình mạnh mẽ hơn nữa. Như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã định hướng: “Với thế và lực mới, ta có thể vươn lên đóng vai trò nòng cốt, dẫn dắt và tham gia định hình các cơ chế đa phương phù hợp với lợi ích, khả năng và điều kiện cụ thể của ta”, Việt Nam không chỉ mong muốn là một thành viên tích cực của cộng đồng quốc tế, mà còn hướng tới đóng góp chủ động vào việc giải quyết các vấn đề chung, thúc đẩy hòa bình, hợp tác và phát triển.

Thực tế, điều này đã thể hiện rõ trong việc Việt Nam tham gia ngày càng sâu vào các cơ chế đa phương, đảm nhiệm nhiều trọng trách quốc tế, thúc đẩy vai trò trung tâm của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), đồng thời đóng góp tiếng nói trong các vấn đề như duy trì luật pháp quốc tế, ứng phó biến đổi khí hậu, bảo đảm an ninh nguồn nước, chuyển đổi số và phát triển bền vững.

Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược, nhiều quốc gia vừa và nhỏ đang tìm kiếm cách thức duy trì độc lập, bảo vệ lợi ích quốc gia mà không bị cuốn vào đối đầu giữa các nước lớn. Kinh nghiệm của Việt Nam vì vậy ngày càng nhận được sự quan tâm.

Chuyên gia Nguyễn Hồng Hải, nhà nghiên cứu tại Trung tâm Chính sách tương lai thuộc Đại học Queensland (Australia) cho rằng, chính sách ngoại giao đã thể hiện sự tự tin của Việt Nam trong hoạt động đối ngoại, nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia trong mọi hoàn cảnh. Sự tự tin ấy được xây dựng trên nền tảng quan trọng: độc lập, tự chủ; đa phương hóa, đa dạng hóa; kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại.

Chung sức xây dựng nền ngoại giao hiện đại

Từ một quốc gia từng trải qua nhiều thử thách lịch sử, Việt Nam hôm nay đang bước vào giai đoạn phát triển với tâm thế mới: chủ động hơn, tự tin hơn và có trách nhiệm hơn với cộng đồng quốc tế. Trong bối cảnh này, Hội nghị Ngoại giao lần thứ 33 không chỉ là dịp tổng kết hoạt động của ngành ngoại giao, mà quan trọng hơn là diễn đàn để thống nhất nhận thức về vai trò mới của đối ngoại trong sự nghiệp phát triển đất nước.

Những định hướng được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh về đổi mới tư duy, nâng cao hiệu quả hoạt động đối ngoại và gắn kết chặt chẽ hơn với mục tiêu phát triển trở thành “kim chỉ nam” cho công tác đối ngoại thời gian tới. Ngoại giao cần tiếp tục đặt trọng tâm vào việc mở rộng không gian phát triển cho Việt Nam: thu hút nguồn lực chất lượng cao, thúc đẩy hợp tác công nghệ cao, tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị mới, bảo vệ lợi ích kinh tế trong môi trường cạnh tranh toàn cầu. Đồng thời, ngoại giao cũng phải góp phần củng cố môi trường hòa bình, ổn định - điều kiện tiên quyết để Việt Nam thực hiện các mục tiêu phát triển dài hạn.

Một thế giới đang thay đổi nhanh chóng đòi hỏi một nền ngoại giao không chỉ “xử lý” được các tình huống, mà còn có năng lực dự báo, chủ động kiến tạo và dẫn dắt. Đó cũng chính là tinh thần được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: phát huy vai trò tiên phong của đối ngoại Việt Nam trong kỷ nguyên mới - nơi ngoại giao không chỉ bảo vệ thành quả phát triển, mà còn góp phần mở đường cho tương lai thịnh vượng của đất nước.

Hồng Nhung