Gắn kết quả thực hiện kiến nghị giám sát với lấy phiếu tín nhiệm, bỏ phiếu tín nhiệm
Tại Diễn đàn của Quốc hội về hoạt động giám sát, một số ý kiến đề nghị, cần hoàn thiện cơ chế gắn kết quả thực hiện kiến nghị giám sát với việc lấy phiếu tín nhiệm, bỏ phiếu tín nhiệm đối với những người giữ chức vụ do Quốc hội, HĐND bầu hoặc phê chuẩn. Quy định cụ thể trong luật các cơ chế hậu giám sát, bảo đảm việc thực hiện kết luận, kiến nghị giám sát trở thành một khâu trong quy trình giám sát và được luật hóa.
Phó Trưởng Ban Nội chính Trung ương Nguyễn Xuân Trường: Hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa các chủ thể thực hiện chức năng kiểm soát quyền lực là yêu cầu cấp thiết
Kiểm tra của Đảng, giám sát của Quốc hội, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, thanh tra, kiểm toán, kiểm sát và các cơ chế kiểm soát quyền lực khác tuy có phạm vi, phương thức thực hiện khác nhau nhưng đều hướng tới mục tiêu chung là bảo đảm mọi quyền lực nhà nước được thực thi đúng Hiến pháp và pháp luật, phòng ngừa, phát hiện, xử lý kịp thời các vi phạm, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị quốc gia.
Vì vậy, việc hoàn thiện đồng bộ thể chế, đổi mới phương thức kiểm tra, giám sát, đẩy mạnh chuyển đổi số, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, đặc biệt là hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa các chủ thể thực hiện chức năng kiểm soát quyền lực là yêu cầu cấp thiết trong giai đoạn hiện nay.
Cơ chế phối hợp giữa kiểm tra, giám sát của Đảng với giám sát của Quốc hội và các thiết chế kiểm soát quyền lực nhà nước khác cần được hoàn thiện trên bốn điểm lớn sau:
Cần nghiên cứu xây dựng cơ chế chia sẻ, cung cấp thông tin tài liệu giữa các cơ quan chức năng kiểm tra, giám sát, kiểm soát quyền lực theo hướng thực chất, kịp thời có tính liên thông cao. Theo đó, cần xác định rõ đầu mối phối hợp giữa các cơ quan của đảng như nội chính, kiểm tra với các cơ quan của Quốc hội, các cơ quan tư pháp, các cơ quan thanh tra, kiểm toán và các cơ quan liên quan.
Cần thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ trong theo dõi, kiểm tra việc thực hiện các nghị quyết kết luận, kiến nghị kiểm tra giám sát của Đảng, Quốc hội và các cơ quan có thẩm quyền theo hướng liên thông, rõ trách nhiệm, rõ thời hạn và kết quả đầu ra.
Nghiên cứu thiết lập cơ chế phối hợp xử lý thống nhất, chặt chẽ đối với các trường hợp chủ thể chịu sự kiểm tra, giám sát chậm thực hiện, thực hiện không đầy đủ hoặc không thực hiện các nghị quyết, kết luận kiến nghị, kiểm tra giám sát, bảo đảm tính nghiêm minh, thực chất và hiệu lực, hiệu quả của hoạt động kiểm tra giám sát và kiểm soát quyền lực.
Tăng cường tổ chức các hoạt động giám sát liên thông, giám sát chuyên đề phối hợp giữa các cơ quan của Quốc hội với các cơ quan kiểm tra nội chính của Đảng theo hướng thực chất hơn, có trọng tâm, trọng điểm hơn, tập trung vào các vấn đề lớn, phức tạp, nhạy cảm, dễ phát sinh, tham nhũng, tiêu cực hoặc gây bức xúc trong xã hội nhằm nâng cao hiệu quả phát hiện, xử lý và tăng cường tính thống nhất trong kiểm tra, kiểm soát quyền lực nhà nước.
Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học, Công nghệ Việt Nam Trần Tuấn Anh: Đề xuất giám sát việc thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW
Để triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Quốc hội không chỉ kịp thời thể chế hóa các chủ trương của Đảng, mà còn tạo hành lang pháp lý cho các cơ chế mới và thúc đẩy trách nhiệm thực thi của các cơ quan, tổ chức. Thông qua hoạt động lập pháp và giám sát, Quốc hội tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, khắc phục được những điểm nghẽn về cơ chế, chính sách tạo môi trường pháp lý thuận lợi cho nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và thương mại hóa các kết quả nghiên cứu.
Viện Hàn lâm Khoa học, Công nghệ Việt Nam xin đề xuất với Quốc hội quan tâm giám sát 5 nội dung trọng tâm.
Thứ nhất, giám sát về việc hoàn thiện thể chế và cơ chế đầu tư cho khoa học công nghệ theo hướng ổn định dài hạn, ưu tiên nghiên cứu cơ bản công nghệ chiến lược công nghệ lõi và các nhiệm vụ nghiên cứu phục vụ hoạch định chính sách nâng cao năng lực tự chủ khoa học và công nghệ của quốc gia.
Thứ hai, giám sát việc hoàn thiện cơ chế chuyển giao công nghệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Tháo gỡ các vướng mắc về sở hữu trí tuệ, định giá tài sản trí tuệ và phát triển doanh nghiệp khoa học công nghệ, tạo điều kiện đưa nhanh kết quả nghiên cứu vào thực tiễn.
Thứ ba, giám sát việc thực hiện các chính sách phát triển nguồn nhân lực khoa học công nghệ chất lượng cao, hoàn thiện cơ chế thu hút, trọng dụng nhân tài, phát triển nhóm nghiên cứu mạnh, gắn nghiên cứu với đào tạo nguồn nhân lực khoa học công nghệ trình độ cao, tạo môi trường học thuật thuận lợi để đội ngũ các nhà khoa học yên tâm cống hiến lâu dài.
Thứ tư, giám sát việc đầu tư hạ tầng nghiên cứu phòng thí nghiệm trọng điểm, cơ sở dữ liệu khoa học và hạ tầng số dùng chung đáp ứng yêu cầu phát triển khoa công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Thứ năm, kiến nghị Quốc hội Khoá XVI xem xét đưa nội dung thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW vào chương trình giám sát, tập trung đánh giá việc thể chế hóa các chủ trương của Đảng; hiệu quả thực hiện cơ chế, chính sách và trách nhiệm của các cơ quan trong phát triển khoa học công nghệ đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật Phan Trung Lý: Việc thực hiện kết luận, kiến nghị giám sát cần trở thành một khâu trong quy trình giám sát và được luật hóa
Để nâng cao hiệu quả công tác giám sát, tôi nhận thấy, trước hết cần đổi mới việc xây dựng nghị quyết và kết luận giám sát theo hướng đi sâu vào thực chất, chỉ rõ điểm mạnh, điểm yếu, xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể và thời hạn khắc phục cụ thể. Có cơ chế cho phép các đoàn giám sát chuyển những vụ việc có dấu hiệu vi phạm pháp luật sang xử lý bằng các biện pháp hành chính, dân sự hoặc hình sự.
Cùng với đó, cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật điều chỉnh việc thực hiện các nghị quyết, kết luận và kiến nghị giám sát theo hướng đầy đủ, đồng bộ và khả thi hơn. Mặc dù Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND đã có bước tiến quan trọng trong việc xác định trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát cũng như quy định về theo dõi, đôn đốc việc thực hiện kết luận, kiến nghị giám sát, song nhiều nội dung vẫn cần tiếp tục được cụ thể hóa để bảo đảm hiệu lực thi hành trên thực tế.
Trọng tâm cần chuyển từ tư duy giám sát để phát hiện vấn đề sang tư duy giám sát để tạo ra sự thay đổi thực chất trong quản trị quốc gia, đúng theo chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.
Trên cơ sở đó, cần nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân, các luật về tổ chức bộ máy và các văn bản liên quan nhằm xác định rõ hơn trách nhiệm pháp lý của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc thực hiện kết luận, kiến nghị giám sát. Theo đó, mỗi kiến nghị giám sát phải xác định rõ chủ thể thực hiện, thời hạn thực hiện, trách nhiệm báo cáo và trách nhiệm giải trình khi không hoàn thành; đồng thời phải có cơ chế rõ ràng để chuyển các vụ việc có dấu hiệu vi phạm pháp luật sang xử lý bằng các biện pháp dân sự, hành chính hoặc hình sự.
Hoàn thiện cơ chế gắn kết quả thực hiện kiến nghị giám sát với việc lấy phiếu tín nhiệm, bỏ phiếu tín nhiệm đối với những người giữ chức vụ do Quốc hội, HĐND bầu hoặc phê chuẩn. Quy định cụ thể trong luật các cơ chế hậu giám sát, bảo đảm việc thực hiện kết luận, kiến nghị giám sát trở thành một khâu trong quy trình giám sát và được luật hóa.