Phó trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh NGUYỄN THỊ THU HÀ:Kiến nghị hoàn thiện thể chế phải được coi là sản phẩm trọng tâm của hoạt động giám sát

Đổi mới chu trình giám sát, hướng về cơ sở

Chia sẻ tại Diễn đàn, Phó trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh Nguyễn Thị Thu Hà bày tỏ đồng tình với nhấn mạnh của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn tại phát biểu khai mạc, khẳng định tiêu chí đánh giá hoạt động giám sát không nằm ở số lượng cuộc giám sát hay số lượng kiến nghị được ban hành. Thước đo hiệu quả thực chất chính là khả năng phát hiện đúng vấn đề, xác định chuẩn xác nguyên nhân, kiến nghị đúng cơ quan thẩm quyền để từ đó tạo ra những chuyển biến rõ nét.

Quán triệt định hướng này, chu trình giám sát trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI tiếp tục được yêu cầu đổi mới theo cơ chế khép kín, bắt đầu từ việc lựa chọn đúng vấn đề, tiến hành giám sát sâu, đưa ra kiến nghị rõ ràng, thực hiện theo dõi đến cùng và đánh giá bằng kết quả. Các cơ quan chức năng phải nghiên cứu cặn kẽ mọi khía cạnh nhằm chuyển hóa kết quả giám sát vào trong hoạt động xây dựng pháp luật của Quốc hội.

Từ thực tiễn triển khai tại địa phương, Phó trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh Nguyễn Thị Thu Hà đã chia sẻ với Diễn đàn 2 hoạt động trọng tâm được Đoàn ĐBQH tỉnh triển khai từ đầu nhiệm kỳ. Công việc thứ nhất xuất phát từ Chiến dịch "Làm giàu, làm sạch Cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai" kết hợp cùng Kế hoạch khảo sát của Hội đồng Dân tộc. Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh khóa XVI đã tổ chức giám sát chuyên đề về việc thực hiện chính sách pháp luật đất đai cho đồng bào dân tộc thiểu số tại khu vực miền núi và vùng đồng bào dân tộc.

Qua giám sát đã chỉ rõ các khó khăn bức thiết xoay quanh quỹ đất ở, đất sản xuất cùng nhu cầu sử dụng đất thực tế của đồng bào. Cơ quan chức năng cũng ghi nhận công tác quy hoạch, tiến trình xác định các loại đất, loại rừng trên địa bàn vẫn còn tồn tại bất cập. Đồng thời, tiến độ cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hiện đang chậm trễ khiến số lượng hồ sơ tồn đọng còn rất lớn.

Quá trình giám sát cũng chỉ ra những vướng mắc phức tạp về hồ sơ địa chính, hệ thống cơ sở dữ liệu đất đai cùng các tồn tại mang tính lịch sử để lại. Tuyến cơ sở đang đối mặt với khó khăn trong việc quản lý, sử dụng diện tích đất lâm nghiệp và đất có nguồn gốc từ các đơn vị quản lý trước đây. Khâu khai thác quỹ đất chưa sử dụng hoặc diện tích đất do các tổ chức bàn giao lại vẫn còn bộc lộ nhiều hạn chế. Người dân gặp vướng mắc khi thực hiện nghĩa vụ tài chính về đất đai, trong khi năng lực quản lý nhà nước về lĩnh vực này tại tuyến cơ sở chưa đáp ứng được yêu cầu.

Sau khi phân tích nguyên nhân khách quan và chủ quan, Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh đã đề xuất lên Quốc hội 3 nhóm giải pháp, trọng tâm là kiến nghị xem xét sửa đổi Luật Đất đai tại các Điều 138, Điều 139, Điều 16 liên quan đến chính sách đất đai cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số, đồng thời kiến nghị Chính phủ 4 nhóm vấn đề cần giải quyết.

Đối với công việc thứ hai, Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh dưới sự dẫn dắt của Bí thư Tỉnh uỷ, Trưởng đoàn đã tiến hành khảo sát tổ chức, hoạt động của chính quyền cấp xã kể từ khi áp dụng mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Nội dung làm việc tập trung khảo sát việc tổ chức, vận hành bộ máy theo mô hình mới; kết quả thực hiện các nhiệm vụ, thẩm quyền được phân cấp, phân quyền, ủy quyền; cùng quá trình rà soát, tổ chức giải quyết thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền.

Đoàn khảo sát tiến hành đánh giá công tác quản lý, sử dụng tài sản công, trụ sở làm việc sau sắp xếp đơn vị hành chính; tiến độ ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số cùng việc khai thác cơ sở dữ liệu dùng chung. Dù cuộc khảo sát chưa kết thúc, kết quả bước đầu đã cung cấp các nhận định tích cực, giúp cơ quan quản lý nhận diện kịp thời những bất cập, vướng mắc phát sinh từ thực tiễn điều hành.

Kiến tạo “bộ nhớ thể chế” phục vụ công tác lập pháp

Nhằm nâng cao chất lượng hoạt động trong dài hạn, Phó trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh nhấn mạnh yêu cầu đổi mới việc lựa chọn nội dung cùng phương thức giám sát bắt buộc phải xuất phát từ thực tiễn sinh động. Theo đó, thời gian qua, nội dung giám sát thường được ưu tiên lựa chọn từ những chủ trương, chính sách lớn hoặc các vấn đề thu hút sự quan tâm dư luận. Do một chuyên đề thường kéo dài 6 tháng hoặc hơn, việc chọn chủ đề theo tính thời sự dễ dẫn đến hệ quả là khi kết thúc giám sát, vấn đề đã thay đổi, khiến các kiến nghị bị đi sau thực tiễn.

Phó trưởng Đoàn ĐBQH Nguyễn Thị Thu Hà đề xuất, cần chuyển sang trạng thái chủ động nhận diện sớm tín hiệu từ cơ sở thông qua tiếp xúc cử tri, tiếp công dân, xử lý đơn thư, chất vấn, dữ liệu quản lý cùng phản ánh của người dân, doanh nghiệp. Đồng thời, ưu tiên những vấn đề lặp lại ở nhiều địa bàn, có tác động tới đời sống Nhân dân hoặc cản trở phát triển kinh tế xã hội; bên cạnh đó, xem các đề xuất của Đoàn ĐBQH, HĐND địa phương là những căn cứ quan trọng để xây dựng chủ đề giám sát.

Giải pháp thứ hai được Phó trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh đề xuất là tập trung nâng cao chất lượng kiến nghị; trong đó, kiến nghị hoàn thiện thể chế phải được coi là sản phẩm trọng tâm của hoạt động giám sát. Kiến nghị sau giám sát từ địa phương thực chất là nguồn thông tin lập pháp đã được thực tiễn kiểm chứng nghiêm ngặt. Theo đó, kết quả giám sát tuyệt đối không dừng ở mức độ xử lý vụ việc đơn lẻ hay kiến nghị chấn chỉnh hành chính, mà phải chắt lọc thành căn cứ phục vụ sửa đổi pháp luật, cơ chế, chính sách.

Trên cơ sở này, các cơ quan của Quốc hội có trách nhiệm tổng hợp, theo dõi, xem xét lựa chọn các kiến nghị từ Đoàn ĐBQH nhằm phục vụ trực tiếp cho hoạt động xây dựng pháp luật, giám sát chuyên đề và chất vấn. Cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận phải quan tâm phản hồi cụ thể về nội dung tiếp thu, xây dựng lộ trình xử lý rõ ràng, không để xảy ra tình trạng kiến nghị chuyển qua các cấp, ngành nhưng không rõ trách nhiệm, kết quả.

Giải pháp thứ ba là hướng tới việc xây dựng hệ thống dữ liệu giám sát số đồng bộ, bảo đảm tính thống nhất nhằm hình thành “bộ nhớ thể chế” của bộ máy lập pháp. Thực trạng hiện nay phản ánh thông tin về chương trình, kết luận, kiến nghị cùng kết quả thực hiện sau giám sát vẫn đang trong tình trạng phân tán. Hạn chế này làm giảm khả năng kế thừa dữ liệu, gây khó khăn cho việc đối chiếu thông tin và nhận diện các vấn đề lặp lại qua nhiều thời kỳ. Khoảng trống về một hệ thống dữ liệu đầy đủ, đặc biệt là dữ liệu giám sát số hóa, dẫn đến tình trạng các cơ quan phải dò tìm thủ công, khiến nguồn thông tin thiếu thống nhất, không đầy đủ và chậm trễ.

Để giải quyết triệt để vấn đề, cơ quan chức năng cần khẩn trương xây dựng cơ sở dữ liệu giám sát số, bảo đảm sự thống nhất, kết nối liên thông giữa Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội với các Đoàn ĐBQH cùng hệ thống Hội đồng nhân dân các tỉnh, thành phố. Mỗi kiến nghị đưa vào hệ thống yêu cầu được chuẩn hóa đồng bộ về nội dung chi tiết, căn cứ pháp lý, cơ quan chịu trách nhiệm, thời hạn hoàn thành, tiến độ thực thi và kết quả thực hiện.

Phó trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh đánh giá, việc thiết lập nền tảng này không chỉ giải quyết bài toán công nghệ kỹ thuật mà còn chính thức tạo lập “bộ nhớ thể chế”, hỗ trợ Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội và Đoàn ĐBQH dễ dàng kế thừa kết quả giữa các nhiệm kỳ. Nền tảng dữ liệu số sẽ đóng góp trực tiếp vào việc nâng cao chất lượng giám sát, thúc đẩy quá trình hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật quốc gia.

Mạnh Tuân