Giám sát phải đo bằng thực tiễn, từ những “điểm nghẽn” đã tháo gỡ

Đây là quan điểm của Phó Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh An Giang Lý Anh Thư khi trao đổi bên hành lang Diễn đàn “Nâng tầm hoạt động giám sát của Quốc hội: Từ định hướng chiến lược đến hành động thực tế trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI”.

Chuyển từ tư duy giám sát chấp hành sang kiến tạo phát triển

Đánh giá về ý nghĩa của Diễn đàn “Nâng tầm hoạt động giám sát của Quốc hội: Từ định hướng chiến lược đến hành động thực tế trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI”, Phó Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh An Giang Lý Anh Thư cho rằng, việc tiếp tục tổ chức diễn đàn lần thứ hai cho thấy hoạt động giám sát ngày càng được quan tâm cả về nhận thức, phương thức tổ chức và hiệu quả tác động.

Theo bà Lý Anh Thư, diễn đàn lần thứ nhất đã tạo ra những ảnh hưởng tích cực, góp phần thúc đẩy hoạt động giám sát của Quốc hội từng bước đổi mới và nâng cao chất lượng. Với chủ đề lần này, yêu cầu “nâng tầm” được đặt ra trực diện hơn, không chỉ là cải tiến một số phương pháp hay quy trình, mà phải nâng cao toàn diện năng lực giám sát.

“Nâng tầm” trước hết là nâng cao năng lực phân tích, khả năng dự báo và đặc biệt là năng lực tạo ra tác động thực chất từ hoạt động giám sát đối với quá trình xây dựng, thực thi chính sách và đời sống xã hội. Hoạt động giám sát phải chuyển mạnh từ tư duy kiểm tra việc chấp hành sang tư duy kiến tạo và phát triển.

Giám sát không chỉ nhằm phát hiện những hạn chế, thiếu sót hay xác định trách nhiệm trong quá trình tổ chức thực hiện. Ở tầm cao hơn, giám sát phải trở thành một bộ phận quan trọng của hệ thống quản trị quốc gia, vừa góp phần kiểm soát quyền lực, vừa là công cụ thúc đẩy bộ máy Nhà nước hoạt động hiệu lực, hiệu quả hơn.

Để đạt được yêu cầu đó, hoạt động giám sát phải kịp thời phát hiện những khó khăn, vướng mắc nảy sinh khi thể chế, chính sách được đưa vào cuộc sống; làm rõ nguyên nhân khiến một số chủ trương, quyết sách chưa được triển khai đúng tiến độ hoặc chưa phát huy đầy đủ hiệu quả. Quan trọng hơn, giám sát phải đề xuất được giải pháp tháo gỡ, hoàn thiện chính sách và thúc đẩy việc tổ chức thực hiện.

Theo Phó Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh An Giang, giám sát phải góp phần đưa các quyết sách của Quốc hội thực sự đi vào cuộc sống; đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân, cử tri và doanh nghiệp. Hoạt động giám sát cũng cần đồng hành cùng các địa phương, tạo điều kiện để địa phương tháo gỡ khó khăn, khai thác tốt hơn các nguồn lực và đóng góp vào sự phát triển chung của đất nước.

Bà Lý Anh Thư cho rằng, cần nhìn nhận hoạt động giám sát trong một chu trình chính sách thống nhất và khép kín. Từ những chủ trương, quyết sách chiến lược của Đảng, Quốc hội cụ thể hóa bằng pháp luật, nghị quyết và các quyết định quan trọng; sau đó chính sách được tổ chức thực hiện trong thực tiễn.

Trong quá trình đó, Quốc hội tiến hành giám sát để phát hiện những khó khăn, vướng mắc, bất cập và khoảng trống chính sách. Kết quả giám sát tiếp tục trở thành cơ sở để tháo gỡ khó khăn, điều chỉnh định hướng và hoàn thiện thể chế. Như vậy, giám sát không phải là khâu đứng ngoài quá trình xây dựng và thực hiện chính sách, mà là một mắt xích quan trọng trong toàn bộ chu trình quản trị quốc gia.

Giám sát cũng cần được tiến hành thường xuyên, bắt đầu ngay từ thời điểm chính sách được đưa vào cuộc sống. Việc đồng hành, theo dõi từ sớm sẽ giúp phát hiện kịp thời những bất cập ngay khi mới phát sinh, tránh để vướng mắc kéo dài, tích tụ thành những điểm nghẽn lớn, gây tổn thất nguồn lực và ảnh hưởng đến quyền lợi của người dân.

Từ góc độ đó, kết quả giám sát phải trở thành nguồn thông tin đầu vào quan trọng cho hoạt động lập pháp, quyết định việc phân bổ nguồn lực và xem xét những vấn đề quan trọng của đất nước. Những vấn đề được phát hiện qua giám sát cần được nghiên cứu, tiếp thu để sửa đổi pháp luật, điều chỉnh chính sách và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

Để hoạt động giám sát không rời rạc, manh mún, Phó Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh An Giang đề nghị cần xác định những trọng tâm giám sát cho cả nhiệm kỳ. Trên cơ sở đó, các chuyên đề giám sát hằng năm phải được thiết kế thành một hệ thống có tính kế thừa và bổ trợ lẫn nhau. Không nên để tình trạng năm nay giám sát một chuyên đề, năm sau chuyển sang một lĩnh vực khác nhưng thiếu sự kết nối, theo dõi và đánh giá kết quả thực hiện. Mỗi cuộc giám sát cần là một mắt xích trong chuỗi giám sát liên tục, từ phát hiện vấn đề, đưa ra kiến nghị đến theo dõi, đôn đốc và giám sát lại.

“Quan trọng nhất, giám sát phải được theo đuổi đến cùng. Kết quả giám sát không thể được đánh giá bằng số lượng kiến nghị đã ban hành, số báo cáo đã hoàn thành hay số văn bản trả lời của các cơ quan chịu sự giám sát. Hiệu quả phải được lượng hóa bằng những kết quả cụ thể trong thực tiễn: có bao nhiêu điểm nghẽn đã được tháo gỡ; bao nhiêu cơ chế, chính sách được ban hành, sửa đổi hoặc hoàn thiện; bao nhiêu vấn đề tồn đọng đã được giải quyết; chính sách sau điều chỉnh đã mang lại những thay đổi gì đối với người dân, doanh nghiệp và sự phát triển của đất nước” - Phó Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh An Giang nhấn mạnh

Liên thông giám sát giữa Quốc hội và HĐND để khép kín chu trình chính sách

Đề cập đến mối quan hệ phối hợp giữa giám sát của Quốc hội và HĐND, bà Lý Anh Thư cho rằng, đây là một trong những yếu tố quan trọng giúp tăng cường hiệu quả thực thi chính sách.

Quốc hội và HĐND đều thực hiện chức năng giám sát, nhưng mỗi thiết chế có vị trí, phạm vi và thế mạnh riêng. Quốc hội thực hiện giám sát ở tầm vĩ mô, xem xét những vấn đề lớn của đất nước, đánh giá hệ thống pháp luật, chính sách và hoạt động của bộ máy nhà nước trên phạm vi toàn quốc.

Trong khi đó, HĐND có lợi thế rất lớn về sự gần gũi với thực tiễn. HĐND sát địa phương, sát đối tượng chịu sự giám sát, sát người dân và trực tiếp theo dõi quá trình chính sách được triển khai tại cơ sở. Nhờ đó, HĐND có điều kiện phát hiện sớm những khó khăn, vướng mắc cụ thể khi pháp luật, nghị quyết và chính sách được tổ chức thực hiện.

Những thông tin, kết quả giám sát và kiến nghị từ HĐND chính là nguồn dữ liệu thực tiễn quan trọng đối với hoạt động giám sát của Quốc hội. Tuy nhiên, trong thực tế, việc chuyển tải những phát hiện và kiến nghị của HĐND đến Quốc hội đôi khi chưa có cơ chế rõ ràng, thường xuyên và hiệu quả.

Một trong những điểm nghẽn cần tháo gỡ là phải xác định rõ cơ chế tiếp nhận, tổng hợp và xử lý các đề xuất, kiến nghị từ HĐND. Nếu những vướng mắc được phát hiện tại cơ sở nhưng không được chuyển lên đúng cơ quan có thẩm quyền thì kết quả giám sát khó có thể tạo ra thay đổi ở tầm chính sách.

Ở chiều ngược lại, khi Quốc hội tiến hành giám sát và đưa ra các kết luận, kiến nghị, việc theo dõi quá trình thực hiện tại địa phương cũng cần có sự tham gia tích cực của HĐND. Nếu thiếu sự gắn kết với cơ sở, Quốc hội sẽ gặp khó khăn trong việc đánh giá các kết luận và kiến nghị giám sát đã được triển khai như thế nào, có tạo ra chuyển biến thực sự hay không.

Do đó, cần xây dựng cơ chế liên thông hai chiều giữa Quốc hội và HĐND. Khi HĐND tiến hành giám sát, những khó khăn, vướng mắc vượt quá thẩm quyền địa phương phải được kịp thời tổng hợp, chuyển tới Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội và Đoàn ĐBQH để xem xét, xử lý.

Đoàn ĐBQH tham gia, phối hợp với HĐND ngay trong quá trình lựa chọn nội dung, tổ chức khảo sát, giám sát và xây dựng kiến nghị. Qua đó, những vấn đề từ thực tiễn địa phương sẽ được phản ánh đầy đủ, chính xác hơn tới nghị trường Quốc hội. Khi Quốc hội hoặc các cơ quan của Quốc hội thực hiện giám sát tại địa phương, sự tham gia của HĐND cũng sẽ giúp làm rõ hơn tác động của chính sách, những vấn đề phát sinh trong quá trình tổ chức thực hiện và các nguyên nhân cụ thể từ cơ sở.

Sau giám sát, HĐND tiếp tục theo dõi UBND và các cơ quan chuyên môn tại địa phương trong việc thực hiện kết luận, kiến nghị. HĐND sẽ đánh giá chính sách có được triển khai đúng định hướng hay không, tiến độ thực hiện như thế nào, còn khó khăn, vướng mắc gì và nội dung nào cần tiếp tục đề xuất với Quốc hội.

Những kết quả này được chuyển trở lại Quốc hội, trở thành cơ sở thực tiễn phục vụ việc sửa đổi pháp luật, hoàn thiện cơ chế, chính sách và đưa ra các quyết định phù hợp hơn. Qua đó hình thành một chu trình giám sát khép kín: chính sách được ban hành, tổ chức thực hiện, giám sát tại cơ sở, tổng hợp lên Trung ương, điều chỉnh, hoàn thiện và tiếp tục được theo dõi trong thực tiễn.

Sự phối hợp này không chỉ nâng cao chất lượng giám sát mà còn giúp tránh tình trạng chồng chéo, trùng lặp giữa các chủ thể giám sát. Trong bối cảnh vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, yêu cầu phối hợp càng trở nên cần thiết, bởi các địa phương không nên cùng lúc phải tiếp quá nhiều đoàn giám sát có nội dung tương tự.

Nếu có sự thống nhất về chương trình, nội dung và phương thức tổ chức, một cuộc giám sát có thể đồng thời đáp ứng yêu cầu của cả Quốc hội và HĐND, qua đó giảm áp lực cho địa phương nhưng vẫn nâng cao chất lượng, hiệu quả giám sát.

Theo bà Lý Anh Thư, Quốc hội và HĐND cần hỗ trợ, bổ sung cho nhau trên cơ sở đúng chức năng, đúng thẩm quyền. Quốc hội cung cấp định hướng vĩ mô, hoàn thiện khuôn khổ pháp luật và xử lý những vấn đề vượt quá thẩm quyền địa phương; HĐND cung cấp dữ liệu thực tiễn, giám sát quá trình tổ chức thực hiện và phản ánh kịp thời những vấn đề phát sinh từ cơ sở.

Khi hai hoạt động giám sát được kết nối thành một hệ thống liên thông, Quốc hội sẽ có thêm cơ sở thực tiễn để đưa ra các quyết sách đúng đắn; HĐND cũng có thêm điều kiện để tháo gỡ những khó khăn vượt thẩm quyền và nâng cao hiệu quả giám sát tại địa phương.

Quan trọng hơn, cơ chế phối hợp đó sẽ giúp hoạt động giám sát thực sự đi đến cùng, từ việc phát hiện vấn đề đến hoàn thiện chính sách và kiểm chứng kết quả trong đời sống. Đây chính là nền tảng để nâng tầm giám sát, đưa giám sát trở thành công cụ kiểm soát quyền lực, kiến tạo phát triển và phục vụ Nhân dân ngày càng hiệu quả hơn.

Đào Cảnh