Phó Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa Lương Thị Hoa: Theo đến cùng để giám sát tạo chuyển biến thực chất

Đi thẳng vào những “điểm nghẽn” thực tiễn

Theo Phó Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa Lương Thị Hoa, trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV, Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa luôn bám sát chương trình giám sát của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội; đồng thời căn cứ tình hình thực tế của địa phương, kiến nghị của cử tri và những vấn đề Nhân dân quan tâm để lựa chọn nội dung giám sát có trọng tâm, trọng điểm.

Trong cả nhiệm kỳ, Đoàn đã thực hiện 17 chuyên đề giám sát và 7 chuyên đề khảo sát, tập trung vào những lĩnh vực quan trọng, gắn trực tiếp với hoạt động quản lý Nhà nước và đời sống Nhân dân. Phương thức giám sát từng bước được đổi mới, kết hợp giữa nghiên cứu hồ sơ, báo cáo với khảo sát thực tế tại cơ sở. Qua đó, góp phần làm rõ những kết quả đạt được, những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân trong quá trình tổ chức thi hành pháp luật.

Những tháng đầu năm 2026, Đoàn tiếp tục theo dõi việc thực hiện các kiến nghị sau giám sát; đồng thời, quan tâm đến những vấn đề mới phát sinh trong quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, cải cách hành chính, sắp xếp thôn, tổ dân phố, chuyển đổi số và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Từ thực tiễn sinh động ở cơ sở, Phó Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa cho rằng, bài học quan trọng nhất là hiệu quả giám sát phải được thể hiện bằng chất lượng kiến nghị và những chuyển biến cụ thể được tạo ra sau giám sát.

Bước vào nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI, đất nước đồng thời triển khai nhiều chủ trương cải cách và đột phá lớn như: vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; tăng cường phân cấp, phân quyền; đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật; phát triển khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và kinh tế tư nhân; thực hành tiết kiệm, phòng, chống lãng phí. Bối cảnh mới đòi hỏi hoạt động giám sát cũng phải được đổi mới, không chỉ bám sát những vấn đề lớn của đất nước mà còn phải đi sâu nhận diện, tháo gỡ những điểm nghẽn đang phát sinh tại từng địa phương.

Phát biểu tại phiên khai mạc Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã yêu cầu: "Nâng tầm giám sát tối cao của Quốc hội theo hướng thực chất, sắc bén, đi đến cùng trách nhiệm và kết quả”. Chỉ đạo đó đặt ra một yêu cầu rất rõ: giám sát không thể chỉ dừng ở phát hiện hạn chế, ban hành báo cáo hay nêu kiến nghị; điều quan trọng hơn là phải thúc đẩy khắc phục, tạo chuyển biến và trả lời được câu hỏi cuối: “Vấn đề đã được giải quyết hay chưa?”.

Đối với Thanh Hóa, nhiệm kỳ 2026 - 2031 đặt ra mục tiêu đưa tỉnh nằm trong nhóm các địa phương dẫn đầu cả nước, trở thành một cực tăng trưởng mới ở phía Bắc. Để hiện thực hóa mục tiêu này, tỉnh phải đồng thời giải quyết nhiều nhiệm vụ lớn, từ vận hành hiệu quả mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển kinh tế tư nhân đến huy động, quản lý và sử dụng hiệu quả đất đai, tài nguyên, tài sản công.

Cùng với đó là yêu cầu đẩy nhanh các dự án hạ tầng chiến lược, phát triển Khu kinh tế Nghi Sơn và các hành lang kinh tế, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu, chăm lo phát triển khu vực miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và không ngừng nâng cao chất lượng đời sống Nhân dân.

Những yêu cầu đó đặt ra nhiệm vụ rất rõ đối với hoạt động giám sát của Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa trong nhiệm kỳ mới. Giám sát vừa phải bảo đảm pháp luật được thực thi nghiêm túc, hiệu quả, vừa góp phần tháo gỡ khó khăn, khơi thông nguồn lực phục vụ phát triển. Giám sát phải kiểm soát quyền lực, giữ vững kỷ luật, kỷ cương, nhưng đồng thời phải hướng tới phục vụ tốt hơn người dân, doanh nghiệp và sự phát triển bền vững của địa phương.

Đặc biệt, trong phát biểu khai mạc Diễn đàn, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã nhấn mạnh: “Không thể giám sát những vấn đề mới bằng tư duy cũ, bằng phương thức cũ và công cụ cũ”. Thông điệp này cũng đặt ra yêu cầu đổi mới toàn diện tư duy trong hoạt động giám sát.

Trên cơ sở yêu cầu phát triển đất nước và thực tiễn của tỉnh, Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa xác định giám sát việc thi hành pháp luật ở địa phương là trục xuyên suốt trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI, tập trung vào bốn định hướng trọng tâm.

Trước hết là giám sát việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã, vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, cải cách hành chính, chuyển đổi số và nâng cao hiệu lực quản trị địa phương. Hoạt động giám sát phải làm rõ bộ máy sau sắp xếp có thực sự tinh gọn, hiệu quả hay không; việc phân cấp, phân quyền có gắn với phân bổ nguồn lực và kiểm soát quyền lực hay không; thủ tục hành chính có được đơn giản hóa, chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp có được cải thiện hay không.

Cùng với đó, Đoàn sẽ chú trọng giám sát việc hiện thực hóa các động lực tăng trưởng mới của đất nước và của tỉnh; việc quản lý, sử dụng các nguồn lực phát triển, nhất là đất đai, ngân sách, tài sản công, đầu tư công, tài nguyên và các nguồn lực xã hội.

Một trọng tâm khác là giám sát để bảo đảm phát triển nhanh nhưng phải bền vững và bao trùm. Tăng trưởng kinh tế phải gắn với bảo vệ môi trường, bảo đảm an sinh xã hội, thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng, miền, nâng cao chất lượng cuộc sống của Nhân dân và không để những nhóm yếu thế bị bỏ lại phía sau.

Lấy chuyển biến sau giám sát làm thước đo hiệu quả

Để thực hiện hiệu quả các định hướng trên, Phó Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa Lương Thị Hoa cho rằng, trước hết cần tiếp tục đổi mới tư duy giám sát theo hướng thiết thực, đúng thẩm quyền và gắn chặt với yêu cầu nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật.

Hoạt động giám sát của Đoàn ĐBQH là một bộ phận trong hoạt động giám sát của Quốc hội, được thực hiện theo Hiến pháp, Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND cùng các quy định liên quan. Vì vậy, đổi mới hoạt động giám sát phải bảo đảm đúng vị trí, vai trò và thẩm quyền của Đoàn; không làm thay chức năng quản lý, điều hành của cơ quan hành chính nhà nước; không thay thế hoạt động thanh tra, kiểm tra, kiểm toán, điều tra, truy tố và xét xử.

Mỗi chuyên đề giám sát cần hướng tới ba yêu cầu cơ bản: đánh giá đúng việc chấp hành pháp luật; làm rõ hiệu quả của chính sách trong thực tiễn; kiến nghị các giải pháp hoàn thiện pháp luật, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân.

Cùng với đổi mới tư duy, cần nâng cao chất lượng chuẩn bị giám sát, coi dữ liệu và bằng chứng thực tiễn là nền tảng. Trước mỗi cuộc giám sát phải xác định rõ mục tiêu, phạm vi, đối tượng và phương pháp giám sát; xây dựng đề cương báo cáo cụ thể; yêu cầu cơ quan chịu sự giám sát cung cấp đầy đủ thông tin, số liệu, phân tích rõ nguyên nhân, trách nhiệm và giải pháp.

Nguồn thông tin phục vụ giám sát không thể chỉ dựa vào các báo cáo hành chính. Đoàn ĐBQH cần khai thác thông tin từ kiến nghị của cử tri, hoạt động tiếp công dân, phản ánh của Mặt trận Tổ quốc, kết quả giám sát của HĐND, kết luận thanh tra, kiểm toán, kết quả kiểm tra của Đảng, phản ánh của báo chí, ý kiến của chuyên gia, hiệp hội doanh nghiệp và khảo sát thực tế tại cơ sở.

Trong kỷ nguyên số, hoạt động giám sát cũng không thể tiếp tục dựa chủ yếu vào báo cáo giấy. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ giám sát, tăng cường ứng dụng công nghệ số để phân tích, đối chiếu và kiểm chứng thông tin là yêu cầu cần thiết, đặc biệt đối với những lĩnh vực phức tạp như đất đai, đầu tư công, tài sản công, ngân sách, môi trường, khiếu nại và tố cáo.

Tuy nhiên, khâu có ý nghĩa quyết định vẫn là nâng cao chất lượng kiến nghị và theo dõi việc thực hiện kiến nghị sau giám sát. Kiến nghị giám sát phải rõ nội dung, địa chỉ trách nhiệm, thời hạn thực hiện, rõ thẩm quyền xử lý và bảo đảm tính khả thi. Những kiến nghị chung chung, không xác định được cơ quan chịu trách nhiệm hoặc thời hạn hoàn thành sẽ rất khó tạo ra chuyển biến trong thực tế.

Đối với từng kiến nghị, cần thiết lập cơ chế theo dõi riêng, trong đó lập danh mục cụ thể, xác định cơ quan chịu trách nhiệm chính, cơ quan phối hợp và thời hạn thực hiện. Kết quả thực hiện phải được phân loại rõ thành các nhóm: đã thực hiện, đang thực hiện, chưa thực hiện hoặc thực hiện chưa đầy đủ.

Đối với những kiến nghị chậm thực hiện, cần có văn bản đôn đốc; trường hợp chậm kéo dài hoặc không thực hiện phải yêu cầu giải trình. Những vấn đề thuộc thẩm quyền địa phương cần được Đoàn ĐBQH theo dõi, đôn đốc cơ quan có trách nhiệm xem xét, giải quyết và báo cáo kết quả. Những vấn đề vượt thẩm quyền hoặc liên quan đến việc sửa đổi, bổ sung chính sách, pháp luật phải được tổng hợp, báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội, Chính phủ và các bộ, ngành liên quan xem xét theo thẩm quyền.

Đặc biệt, đối với những hạn chế chậm được khắc phục, kéo dài hoặc tái diễn nhiều lần, cần xem xét đưa vào nội dung giám sát lại, chất vấn, giải trình hoặc kiến nghị đưa vào chương trình giám sát của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội và các cơ quan của Quốc hội. Trường hợp không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ kết luận, kiến nghị giám sát mà không có lý do chính đáng, cần kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét trách nhiệm theo quy định.

Theo bà Lương Thị Hoa, một kiến nghị giám sát không được theo dõi đến cùng sẽ làm giảm hiệu lực của giám sát; một kết luận giám sát không tạo ra chuyển biến thực chất sẽ làm giảm niềm tin của cử tri. Bởi vậy, theo dõi sau giám sát phải được coi là thước đo quan trọng nhất của hiệu quả giám sát.

Bên cạnh đó, cần xây dựng cơ chế phối hợp đồng bộ, đúng chức năng, đúng thẩm quyền giữa các chủ thể giám sát và kiểm soát quyền lực. Sự phối hợp giữa Đoàn ĐBQH với các cơ quan của Quốc hội, HĐND, Mặt trận Tổ quốc, thanh tra, kiểm toán, cơ quan kiểm tra của Đảng và cơ quan tư pháp phải tập trung vào việc chia sẻ thông tin, lựa chọn nội dung, kế thừa kết quả và theo dõi kiến nghị; đồng thời tránh chồng chéo, trùng lặp hoặc làm thay chức năng của nhau.

Từ thực tiễn hoạt động giám sát tại Thanh Hóa, Phó Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh cũng đề nghị tiếp tục hoàn thiện cơ chế theo dõi, đôn đốc và giám sát lại việc thực hiện kết luận, kiến nghị sau giám sát; quy định rõ hơn trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong trường hợp chậm thực hiện, thực hiện không đầy đủ hoặc không thực hiện kiến nghị.

Cùng với đó, cần xây dựng hệ thống dữ liệu dùng chung phục vụ hoạt động giám sát của Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội, Đoàn ĐBQH và HĐND; từng bước ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn trong thu thập, xử lý, phân tích thông tin.

Năng lực của chủ thể giám sát, trước hết là năng lực của từng đại biểu Quốc hội, cũng cần tiếp tục được nâng cao. Công tác bồi dưỡng kỹ năng giám sát phải được thực hiện thực chất, nhất là đối với đại biểu mới, đại biểu hoạt động kiêm nhiệm và đội ngũ làm công tác tham mưu. Đồng thời, cần có cơ chế huy động hiệu quả sự tham gia của chuyên gia, nhà khoa học, hiệp hội nghề nghiệp, tổ chức xã hội và cộng đồng doanh nghiệp trong những lĩnh vực chuyên sâu như đất đai, tài chính công, ngân sách, môi trường, chuyển đổi số, khoa học - công nghệ, năng lượng, y tế và giáo dục.

“

Thực tiễn đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với hoạt động giám sát của Quốc hội và Đoàn ĐBQH. Đổi mới giám sát không chỉ là đổi mới phương thức thực hiện mà sâu xa hơn là đổi mới tư duy về vai trò của giám sát trong quản trị quốc gia.
Giám sát trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI phải là giám sát để kiến tạo phát triển; bảo đảm pháp luật đi vào cuộc sống; kiểm soát quyền lực; phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; tháo gỡ những “điểm nghẽn” và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân.
Một cuộc giám sát có giá trị ở những chuyển biến được tạo ra. Một kiến nghị giám sát có ý nghĩa không chỉ ở câu chữ được ghi nhận mà ở trách nhiệm được thực hiện đến cùng. Sức mạnh của Đoàn ĐBQH không chỉ thể hiện ở khả năng phát hiện vấn đề, mà còn ở việc kết nối thực tiễn địa phương với nghị trường Quốc hội, biến tiếng nói của cử tri thành hành động chính sách, biến yêu cầu của pháp luật thành hiệu quả cụ thể trong đời sống

Phó Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa Lương Thị Hoa

Đào Cảnh