Đề xuất giám sát việc thực hiện Nghị quyết 57 - NQ/TW

Chuyển mạnh từ giám sát tuân thủ sang giám sát kiến tạo phát triển

Trình bày tham luận “Vai trò hoạt động giám sát của Quốc hội góp phần hoàn thiện thể chế, pháp luật, cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia”, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học, Công nghệ Việt Nam Trần Tuấn Anh nêu rõ, Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã tạo ra bước ngoặt có ý nghĩa chiến lược trong tư duy phát triển đất nước.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, hoạt động giám sát của Quốc hội có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc hoàn thiện thể chế, chính sách, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, tháo gỡ rào cản và khơi thông nguồn lực, góp phần đưa khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực phát triển của đất nước.

Thời gian qua, Quốc hội và Chính phủ đã kịp thời thể chế hóa các chủ trương của Đảng về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, nhất là sau khi ban hành Nghị quyết số 57 - NQ/TW. Đặc biệt, Luật Khoa học, Công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2025 đã lần đầu tiên xác lập đổi mới sáng tạo là lĩnh vực có vị thế tương đương với khoa học công nghệ, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, tăng quyền tự chủ cho các tổ chức khoa học, công nghệ, tạo cơ sở pháp lý cho thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Để triển khai Nghị quyết số 57 - NQ/TW, Quốc hội đã không chỉ kịp thời thể chế hóa các chủ trương của Đảng, mà còn tạo hành lang pháp lý cho các cơ chế mới và thúc đẩy trách nhiệm thực thi của các cơ quan, tổ chức. Thông qua hoạt động lập pháp và giám sát, Quốc hội tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, khắc phục được những điểm nghẽn về cơ chế, chính sách tạo môi trường pháp lý thuận lợi cho nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và thương mại hóa các kết quả nghiên cứu.

Giám sát việc hoàn thiện thể chế và cơ chế đầu tư cho khoa học công nghệ

Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học, Công nghệ Việt Nam đề xuất với Quốc hội quan tâm giám sát 5 nội dung trọng tâm.

Thứ nhất, giám sát về việc hoàn thiện thể chế và cơ chế đầu tư cho khoa học công nghệ theo hướng ổn định dài hạn, ưu tiên nghiên cứu cơ bản công nghệ chiến lược công nghệ lõi và các nhiệm vụ nghiên cứu phục vụ hoạch định chính sách nâng cao năng lực tự chủ khoa học và công nghệ của quốc gia.

Thứ hai, giám sát việc hoàn thiện cơ chế chuyển giao công nghệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Tháo gỡ các vướng mắc về sở hữu trí tuệ, định giá tài sản trí tuệ và phát triển doanh nghiệp khoa học công nghệ, tạo điều kiện đưa nhanh kết quả nghiên cứu vào thực tiễn.

Thứ ba, giám sát việc thực hiện các chính sách phát triển nguồn nhân lực khoa học công nghệ chất lượng cao, hoàn thiện cơ chế thu hút, trọng dụng nhân tài, phát triển nhóm nghiên cứu mạnh, gắn nghiên cứu với đào tạo nguồn nhân lực khoa học công nghệ trình độ cao, tạo môi trường học thuật thuận lợi để đội ngũ các nhà khoa học yên tâm cống hiến lâu dài.

Thứ tư, giám sát việc đầu tư hạ tầng nghiên cứu phòng thí nghiệm trọng điểm, cơ sở dữ liệu khoa học và hạ tầng số dùng chung đáp ứng yêu cầu phát triển khoa công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Thứ năm, kiến nghị Quốc hội Khoá XVI xem xét đưa nội dung thực hiện Nghị quyết 57 - NQ/TW vào chương trình giám sát, tập trung đánh giá việc thể chế hóa các chủ trương của Đảng; hiệu quả thực hiện cơ chế, chính sách và trách nhiệm của các cơ quan trong phát triển khoa học công nghệ đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Hoàng Ngọc