Diễn đàn của Quốc hội về hoạt động giám sát năm 2026: Quốc hội không ngừng đổi mới phương thức giám sát, bảo đảm chủ động, linh hoạt, thực chất

Đổi mới mạnh mẽ tư duy giám sát, góp phần kiến tạo phát triển

- Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2025 đã có hiệu lực thi hành trong bối cảnh đất nước đang triển khai nhiều chủ trương, quyết sách lớn về hoàn thiện thể chế, sắp xếp tổ chức bộ máy và đổi mới mô hình quản trị quốc gia. Theo ông, việc triển khai Luật trong thời gian qua đã tạo ra những chuyển biến gì trong hoạt động giám sát của Quốc hội?

- Đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều chủ trương, quyết sách có ý nghĩa chiến lược về hoàn thiện thể chế, sắp xếp tổ chức bộ máy, đổi mới mô hình quản trị quốc gia và tạo lập các động lực phát triển mới. Trong bối cảnh đó, hoạt động giám sát của Quốc hội cũng phải tiếp tục đổi mới để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Điểm cốt lõi của Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2025 không chỉ là hoàn thiện quy trình hay bổ sung quy định, mà là tạo cơ sở pháp lý để đổi mới mạnh mẽ về tư duy giám sát: chuyển từ cách tiếp cận thiên về xem xét, đánh giá việc chấp hành pháp luật sang coi giám sát là công cụ kiểm soát quyền lực, góp phần hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật và chất lượng quản trị quốc gia.

Hoạt động giám sát không chỉ dừng lại ở việc phát hiện, xử lý những tồn tại của từng vụ việc cụ thể mà quan trọng hơn là nhận diện những điểm nghẽn, khoảng trống, mâu thuẫn trong cơ chế, chính sách và những bất cập trong tổ chức thực hiện. Trên cơ sở đó, kịp thời kiến nghị sửa đổi, bổ sung pháp luật, hoàn thiện cơ chế, chính sách, tạo điều kiện để các chủ trương của Đảng và các luật, nghị quyết của Quốc hội được triển khai hiệu quả trong thực tiễn.

Tinh thần đó đã bước đầu được thể hiện trong Chương trình giám sát của Quốc hội năm 2026 và năm 2027, không chỉ xác định các chuyên đề giám sát của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội mà còn định hướng hoạt động của Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội và đại biểu Quốc hội cùng tập trung vào những vấn đề lớn, quan trọng, có tác động sâu rộng đến phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại, việc bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp như: hoàn thiện thể chế, cải cách thủ tục hành chính, vận hành chính quyền địa phương hai cấp, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và các chính sách lớn phục vụ phát triển.

Cùng với việc xác định đúng trọng tâm, phương thức giám sát cũng được đổi mới theo hướng linh hoạt, bám sát thực tiễn; kết hợp hài hòa, hiệu quả các hình thức giám sát, chủ động điều chỉnh nội dung khi cần thiết; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số để nâng cao chất lượng phân tích, đánh giá; tăng cường theo dõi việc thực hiện nghị quyết, kết luận, kiến nghị sau giám sát. Đây cũng là định hướng cần tiếp tục quán triệt trong hoạt động giám sát của Quốc hội khóa XVI.

- Tiếp nối kết quả của Diễn đàn của Quốc hội về hoạt động giám sát lần thứ nhất và quá trình triển khai Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2025, Diễn đàn năm nay có chủ đề "Nâng tầm hoạt động giám sát của Quốc hội: Từ định hướng chiến lược đến hành động thực tế trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI". Xin ông cho biết mục tiêu và thông điệp của Diễn đàn?

- Nếu Diễn đàn lần thứ nhất tập trung trao đổi về đổi mới tư duy giám sát thì Diễn đàn năm nay hướng tới việc chuyển hóa tư duy đó thành hành động trong thực tiễn hoạt động của Quốc hội khóa XVI. Chủ đề "Từ định hướng chiến lược đến hành động thực tế" phản ánh đúng yêu cầu hiện nay: Luật năm 2025 đã tạo lập khuôn khổ pháp lý cho những đổi mới về giám sát, vấn đề còn lại là làm thế nào để những đổi mới đó được triển khai thống nhất, xuyên suốt và thực chất trong cả nhiệm kỳ.

Những kết quả bước đầu đã tạo tiền đề để tiếp tục nâng tầm hoạt động giám sát. Nhưng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới đòi hỏi giám sát phải chủ động hơn, có tầm nhìn dài hạn hơn, gắn chặt với việc thực hiện các chủ trương, chính sách lớn của Đảng, hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật. Vì vậy, cần có một định hướng chung cho cả nhiệm kỳ để việc lựa chọn nội dung, xây dựng chương trình và tổ chức giám sát được triển khai đồng bộ, thống nhất, có trọng tâm, trọng điểm, gắn chặt với công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật.

Đây cũng chính là mục tiêu của Diễn đàn lần này. Diễn đàn là nơi để các cơ quan, chuyên gia, nhà khoa học và những người trực tiếp làm công tác giám sát cùng trao đổi, làm rõ những định hướng lớn và đề xuất giải pháp phù hợp với yêu cầu của nhiệm kỳ khóa XVI. Qua đó, góp phần hình thành cách tiếp cận thống nhất trong lựa chọn nội dung ưu tiên, tổ chức thực hiện và đánh giá kết quả giám sát; đồng thời thúc đẩy đổi mới phương thức giám sát, bảo đảm chủ động, linh hoạt, thực chất trên cơ sở khai thác hiệu quả dữ liệu, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo, từng bước chuyển hóa định hướng chiến lược thành hành động cụ thể, thiết thực.

Yếu tố quyết định vẫn là đội ngũ làm công tác giám sát

- Một trong những điểm mới quan trọng của Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2025 là tăng cường trách nhiệm của Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội trong giám sát việc giải quyết kiến nghị của cử tri. Theo ông, những đổi mới này sẽ góp phần nâng cao chất lượng công tác dân nguyện như thế nào?

- Có thể thấy, Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2025 không chỉ quy định tăng cường trách nhiệm của Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội trong giám sát việc giải quyết kiến nghị của cử tri, mà quan trọng hơn là gắn kết chặt chẽ công tác dân nguyện với hoạt động giám sát.

Thực tiễn cho thấy, mỗi kiến nghị của cử tri không chỉ phản ánh một vụ việc cụ thể mà nhiều trường hợp còn cho thấy bất cập của cơ chế, chính sách hoặc khó khăn trong tổ chức thực hiện. Có những vấn đề xuất hiện ở nhiều địa phương, nhiều lĩnh vực với những biểu hiện khác nhau nhưng lại có chung nguyên nhân. Chỉ giải quyết từng vụ việc thì có thể đáp ứng yêu cầu trước mắt nhưng chưa xử lý được nguyên nhân gốc rễ.

Vì vậy, Luật năm 2025 quy định rõ hơn trách nhiệm của Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội trong theo dõi, giám sát việc giải quyết kiến nghị của cử tri thuộc lĩnh vực phụ trách, qua đó giúp khai thác hiệu quả hơn thông tin, kiến nghị của cử tri để đánh giá việc thực hiện chính sách, pháp luật và bổ sung cơ sở thực tiễn cho giám sát.

Đồng thời, Luật cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với chất lượng giám sát. Không chỉ theo dõi tiến độ hay tỷ lệ giải quyết kiến nghị, hoạt động giám sát cần đánh giá việc giải quyết đó đã thực sự tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho người dân hay chưa; những bất cập về cơ chế, chính sách đã được nhận diện hay chưa; và có cần kiến nghị sửa đổi, bổ sung pháp luật hay điều chỉnh chính sách hay không.

Khi công tác dân nguyện được gắn kết chặt chẽ với hoạt động giám sát, mỗi kiến nghị của cử tri sẽ không chỉ được xem xét ở từng vụ việc cụ thể mà còn trở thành nguồn thông tin thực tiễn giúp Quốc hội nhận diện bất cập trong tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật, từ đó kiến nghị hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia. Theo tôi, đó chính là ý nghĩa lớn nhất của những đổi mới lần này.

- Với chủ đề "Từ định hướng chiến lược đến hành động thực tế", theo ông, để hoạt động giám sát của Quốc hội thực sự phát huy hiệu quả trong nhiệm kỳ khóa XVI thì cần tập trung vào những định hướng và giải pháp trọng tâm nào?

- Theo tôi, để Luật thực sự đi vào cuộc sống và phát huy hiệu quả, cần tập trung thực hiện đồng bộ một số định hướng, giải pháp trọng tâm, chuyển hóa tinh thần đổi mới của Luật thành sự thay đổi trong tư duy, phương thức tổ chức và cách thức tiến hành hoạt động giám sát của Quốc hội.

Trước hết, hoạt động giám sát cần bám sát các chủ trương, quyết sách lớn của Đảng và Quốc hội; tập trung vào những vấn đề có ý nghĩa chiến lược đối với phát triển đất nước như hoàn thiện thể chế, vận hành chính quyền địa phương hai cấp, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển kinh tế tư nhân, sử dụng hiệu quả các nguồn lực quốc gia và những vấn đề lớn được cử tri, Nhân dân quan tâm.

Cùng với đó, cần tiếp tục đổi mới phương thức tổ chức giám sát theo hướng chuyên nghiệp, dựa trên bằng chứng và dữ liệu. Chuyển đổi số cần được triển khai xuyên suốt quy trình giám sát, từ thu thập, quản lý, chia sẻ thông tin, xây dựng cơ sở dữ liệu đến theo dõi việc thực hiện nghị quyết, kết luận, kiến nghị sau giám sát, phục vụ phân tích, đánh giá và hỗ trợ ra quyết định.

Tuy nhiên, công nghệ chỉ là công cụ; điều quyết định vẫn là tư duy, bản lĩnh, năng lực phân tích và chất lượng đội ngũ làm công tác giám sát. Vì vậy, cùng với chuyển đổi số, cần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, phát huy vai trò chuyên gia, nhà khoa học và tăng cường phối hợp giữa các cơ quan để nâng cao chất lượng tham mưu, kiến nghị chính sách.

Một yêu cầu quan trọng khác là cần nâng cao hiệu quả theo dõi, đôn đốc việc thực hiện các nghị quyết, kết luận, kiến nghị sau giám sát. Hiệu quả giám sát không chỉ đo bằng số lượng cuộc giám sát hay kiến nghị được ban hành mà quan trọng hơn là những chuyển biến thực chất trong hoàn thiện chính sách, pháp luật và giải quyết các vấn đề từ thực tiễn.

Tôi tin rằng, với những đổi mới của Luật cùng quyết tâm của Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội và đại biểu Quốc hội, Diễn đàn năm nay sẽ góp phần thống nhất nhận thức, làm rõ định hướng trọng tâm và đề xuất nhiều giải pháp khả thi để chuyển hóa định hướng thành hành động cụ thể, thiết thực, qua đó tiếp tục nâng cao chất lượng, hiệu lực và hiệu quả hoạt động giám sát trong suốt nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI.

- Xin cảm ơn ông!

Thanh Hải thực hiện