“Ký ức” từ vaccine Covid-19 mở ra hướng đi mới chống ung thư

Trong nhiều năm qua, vaccine ung thư được xem là một trong những hướng nghiên cứu đầy hứa hẹn của y học hiện đại. Tuy nhiên, một trong những thách thức lớn nhất là làm thế nào để kích hoạt hệ miễn dịch đủ mạnh nhằm tấn công khối u, đặc biệt với những loại ung thư có khả năng “ẩn mình” và né tránh sự phát hiện của cơ thể.

Giờ đây, một nhóm nhà khoa học Mỹ đang tìm cách giải quyết vấn đề này bằng một ý tưởng mới: tận dụng chính “ký ức miễn dịch” được tạo ra trong đại dịch Covid-19 để huấn luyện hệ miễn dịch chống lại ung thư.

Theo nghiên cứu được công bố trên tạp chí Nature Communications, các nhà khoa học thuộc Công ty công nghệ sinh học Celloram Inc, University Hospitals và Đại học Case Western Reserve đã phát triển nền tảng vaccine ung thư mang tên PROTEXI.

Đây là một loại vaccine sử dụng tế bào tua (dendritic cell vaccine) - những tế bào đóng vai trò “trình diện” thông tin về tác nhân gây bệnh cho hệ miễn dịch - nhằm tăng khả năng nhận diện và tiêu diệt tế bào ung thư.

Biến “ký ức” chống Covid-19 thành vũ khí mới

Điểm khác biệt của PROTEXI nằm ở việc nó không cố tạo ra một phản ứng miễn dịch hoàn toàn mới. Thay vào đó, nền tảng này tận dụng một phản ứng miễn dịch mà hàng tỷ người trên thế giới đã có sau khi nhiễm virus SARS-CoV-2 hoặc tiêm vaccine Covid-19.

Sau khi tiếp xúc với virus hoặc vaccine, cơ thể hình thành các tế bào miễn dịch có khả năng “ghi nhớ” virus để phản ứng nhanh hơn nếu gặp lại. Các nhà nghiên cứu gọi đây là trí nhớ miễn dịch.

PROTEXI khai thác cơ chế này bằng cách kết hợp các dấu hiệu đặc trưng của tế bào ung thư với những mảnh nhỏ của protein gai của virus SARS-CoV-2 - thành phần đã quen thuộc với hệ miễn dịch của nhiều người.

Nhờ đó, hệ miễn dịch được kích hoạt mạnh hơn, đồng thời được “hướng dẫn” chuyển sự chú ý từ virus sang các tế bào ung thư.

“Thay vì tạo ra hoàn toàn một phản ứng miễn dịch mới, chúng tôi đang nâng cao khả năng nhận diện ung thư của hệ miễn dịch bằng cách tận dụng những ký ức chống virus mà cơ thể đã có sẵn”, ông Tej Pareek, Giám đốc điều hành Celloram Inc, giải thích.

Kết quả đầy hứa hẹn trên mô hình động vật

Trong các thử nghiệm tiền lâm sàng trên mô hình ung thư hắc tố (melanoma) và ung thư vú, vaccine PROTEXI cho thấy khả năng làm chậm sự phát triển của khối u và kéo dài thời gian sống của động vật thử nghiệm.

Đáng chú ý, nghiên cứu cho thấy nền tảng này có thể biến những khối u vốn ít bị hệ miễn dịch nhận diện và tấn công trở nên nhạy cảm hơn với các phương pháp điều trị miễn dịch.

Các nhà khoa học cũng thử nghiệm PROTEXI trên mô hình chuột có hệ miễn dịch giống con người, sử dụng tế bào miễn dịch từ những người từng được tiêm vaccine Covid-19. Kết quả tiếp tục cho thấy khả năng kích hoạt phản ứng chống ung thư.

Ông Seunghwan Lim, Phó Chủ tịch phụ trách nghiên cứu và vận hành của Celloram cho biết dữ liệu ban đầu vượt ngoài kỳ vọng.

Tăng sức mạnh cho “đội quân” tế bào miễn dịch

Theo nhóm nghiên cứu, một trong những điểm quan trọng của PROTEXI là khả năng phối hợp nhiều thành phần của hệ miễn dịch.

Cụ thể, nền tảng này tận dụng các tế bào T hỗ trợ CD4+ - một nhóm tế bào miễn dịch có vai trò điều phối phản ứng phòng vệ - để tăng cường hoạt động của tế bào T gây độc CD8+, loại tế bào có khả năng trực tiếp tiêu diệt tế bào ung thư.

Các nhà khoa học cho rằng cơ chế này có thể tạo ra phản ứng miễn dịch mạnh hơn và kéo dài hơn so với một số loại vaccine ung thư truyền thống.

Sắp thử nghiệm trên bệnh nhân ung thư

Sau những kết quả ban đầu, Celloram và Trung tâm Y tế Đại học Cleveland đang chuẩn bị tiến hành thử nghiệm lâm sàng đầu tiên trên người.

Giai đoạn thử nghiệm ban đầu sẽ tập trung vào bệnh nhân mắc u sarcoma - nhóm ung thư phát triển từ mô liên kết như xương, cơ, mỡ hoặc mạch máu. Đây là loại ung thư thường khó điều trị và có khả năng kháng lại nhiều phương pháp truyền thống.

Mục tiêu của thử nghiệm là đánh giá mức độ an toàn cũng như khả năng kích hoạt hệ miễn dịch của vaccine cá thể hóa PROTEXI.

Nếu chứng minh được hiệu quả ở người, các nhà nghiên cứu tin rằng công nghệ này có thể được mở rộng sang nhiều loại ung thư khác, đặc biệt là những bệnh ung thư hiện còn hạn chế về lựa chọn điều trị.

Dù vẫn cần thêm nhiều nghiên cứu trước khi có thể đưa vào sử dụng rộng rãi, công nghệ này cho thấy một hướng tiếp cận mới trong điều trị ung thư: thay vì chỉ tìm cách tạo ra những vũ khí miễn dịch mới, các nhà khoa học đang học cách sử dụng chính những “ký ức” mà cơ thể đã tích lũy để chống lại căn bệnh nguy hiểm này.

Hồng Nhung