Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu: Thống nhất giữ ổn định kỳ thi tốt nghiệp THPT

Đây là một trong những nội dung chỉ đạo của Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu tại cuộc họp với Bộ GD-ĐT, các bộ, cơ quan liên quan, chuyên gia, nhà khoa học về một số nội dung giáo dục và đào tạo, tổ chức chiều 29/7.

Tổ chức thi để đánh giá chuẩn hoá đầu ra là cần thiết, nhưng phải đổi mới năng lực khảo thí và cơ chế giám sát

Phát biểu tại cuộc làm việc, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu nhấn mạnh, làm giáo dục là công việc rất vinh dự nhưng cũng đầy áp lực. Vinh dự vì được tham gia sự nghiệp trồng người, đào tạo nguồn nhân lực, bồi dưỡng nguyên khí quốc gia; áp lực bởi xã hội luôn đặt kỳ vọng rất lớn đối với ngành Giáo dục.

Theo Phó Thủ tướng, giáo dục là lĩnh vực mà hầu như ai cũng có thể góp ý, đánh giá, nhất là trong bối cảnh mạng xã hội phát triển. Vì vậy, Phó Thủ tướng chia sẻ đặc biệt tâm đắc với quan điểm được nhiều chuyên gia nêu tại cuộc họp rằng giáo dục phải giữ vai trò dẫn đường.

Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu cho biết, Chính phủ tổ chức cuộc họp với tinh thần hết sức cầu thị, coi đây là hoạt động tham vấn quan trọng để hoàn thiện chính sách giáo dục.

Về kỳ thi tốt nghiệp THPT, Phó Thủ tướng nhấn mạnh: “Thống nhất giữ ổn định, việc tổ chức thi để đánh giá chuẩn hoá đầu ra phổ thông là cần thiết, không được bỏ trống, nguyên tắc không thi sẽ không dạy, không học. Nhưng phải đổi mới năng lực khảo thí và cơ chế giám sát”.

Phó Thủ tướng giao Bộ GD-ĐT chủ trì, phối hợp với các bộ, cơ quan liên quan tập trung rà soát, khắc phục những hạn chế, bất cập, giữ ổn định phương án thi tốt nghiệp THPT và tiếp tục phân định rõ trách nhiệm giữa Bộ GD-ĐT và UBND các tỉnh/thành phố; tăng cường ứng dụng công nghệ, kiểm tra chéo và giám sát để phòng, chống triệt để tình trạng gian lận, đặc biệt là gian lận sử dụng công nghệ cao.

Cùng với đó là hoàn thiện kỹ lưỡng Đề án và phương án, lộ trình phù hợp cho tổ chức thi trên máy tính bảo đảm an ninh, an toàn, tin cậy, có giai đoạn thử nghiệm, thí điểm; tổng kết, đánh giá toàn diện để đề xuất cụ thể về việc triển khai thực hiện các bước tiếp theo.

"Đây là xu hướng tất yếu nhưng cần đánh giá kỹ điều kiện hạ tầng, an ninh mạng và chi phí. Không tổ chức khi chưa đánh giá đầy đủ các rủi ro, đặc biệt là nguy cơ tạo ra sự bất bình đẳng giữa các vùng miền", Phó Thủ tướng chỉ đạo.

Liên quan đến công tác tuyển sinh đại học, Phó Thủ tướng đề nghị tiếp tục rà soát, hoàn thiện, bảo đảm quyền tự chủ tuyển sinh của các cơ sở giáo dục đại học theo quy định của pháp luật, đồng thời gắn với trách nhiệm giải trình và chuẩn chất lượng. Bên cạnh đó, nghiên cứu phương án "mở đầu vào, siết đầu ra" ở một số ngành; kiểm soát chất lượng nguồn tuyển đầu vào (mức sàn), tránh xét tuyển tràn lan, chạy theo số lượng mà coi nhẹ chất lượng.

Đối với vấn đề tuyển sinh lớp 10, Phó Thủ tướng đề nghị Bộ GD-ĐT tổ chức đánh giá tổng thể, kỹ lưỡng trên quy mô toàn quốc về điều kiện học tập, mạng lưới trường lớp, giáo viên, hoạt động hướng nghiệp,... Trên cơ sở đó đề xuất phương án khả thi và phù hợp.

Cụ thể, Bộ GD-ĐT cần nghiên cứu ban hành khung tiêu chí về chuẩn điều kiện học tập, chuẩn chất lượng đề thi, chuẩn dữ liệu và yêu cầu công khai; quy hoạch mạng lưới trường lớp, giảm chênh lệch chất lượng giữa các trường, nâng cao hiệu quả giáo dục nghề nghiệp để đảm bảo mọi học sinh sau THCS đều có một lộ trình học tập phù hợp, không để cho các em bị đứt gãy khỏi môi trường giáo dục.

Trên cơ sở đánh giá tổng thể, địa phương được chủ động chọn phương thức phù hợp với điều kiện thực tiễn của mình. Những địa phương đã bảo đảm đủ trường lớp và giáo viên có thể áp dụng xét tuyển đối với các trường phổ thông thông thường; chỉ tổ chức thi để tuyển chọn học sinh vào các trường chuyên hoặc trường chất lượng cao. Theo Phó Thủ tướng, đây cũng là mô hình mà nhiều địa phương đang thực hiện và cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện.

Đẩy mạnh phân tích dữ liệu để phát hiện sớm dấu hiệu bất thường trong thi cử

Theo Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Hoàng Minh Sơn, giáo dục đang đứng trước nhiều vấn đề cần giải quyết. Tuy nhiên, mọi chủ trương, chính sách hay giải pháp đều phải được xây dựng trên ba cơ sở: căn cứ chính trị, pháp lý vững chắc; căn cứ khoa học, lý luận bài bản và căn cứ thực tiễn với đầy đủ số liệu, minh chứng.

Mọi thay đổi trong giáo dục đều phải rất cẩn trọng, được đánh giá kỹ lưỡng và thực hiện theo lộ trình phù hợp; đặc biệt, những vấn đề cốt lõi của giáo dục càng phải thận trọng, đồng thời tập trung giải quyết từ nguyên nhân căn cốt, gốc rễ.

Về công tác thi cử và tuyển sinh, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho biết Bộ GD-ĐT tiếp thu đầy đủ ý kiến đóng góp của các chuyên gia, nhà giáo. Theo Bộ trưởng, mô hình kỳ thi hiện nay là kết quả của quá trình tổng kết thực tiễn và cải tiến liên tục trong hơn 40 năm qua. Việc tổ chức thi hiện nay đã nhẹ nhàng, bài bản và giảm áp lực hơn rất nhiều.

Để có được điều đó, cơ quan quản lý nhiều khi phải nhận phần khó về mình để tạo thuận lợi cho học sinh và phụ huynh. Những hạn chế, sai sót nếu có cần nhìn rõ vấn đề nằm ở đâu. Nếu sai phạm xuất phát từ yếu tố con người thì trước hết phải xử lý nghiêm minh theo quy định của pháp luật.

Từ đây, Bộ trưởng nhấn mạnh, vấn đề đạo đức và tính trung thực phải là quá trình diễn ra thường xuyên trong mọi hoạt động giáo dục, chứ không chỉ đặt ra trong mỗi kỳ thi. Hệ thống giáo dục cần từng bước hình thành văn hóa nghiêm túc, trung thực trong dạy học và kiểm tra, đánh giá.

Bộ trưởng cho rằng giải pháp là tăng cường kiểm tra chéo, giám sát và ứng dụng công nghệ. Bên cạnh camera giám sát, ngành Giáo dục sẽ tiếp tục đẩy mạnh phân tích dữ liệu để phát hiện sớm dấu hiệu bất thường. "Năm nay, nhiều vấn đề đã được phát hiện sớm nhờ phân tích dữ liệu và thông tin trên mạng xã hội. Minh bạch là yếu tố rất quan trọng. Khi nhìn đúng vào bản chất và nguyên nhân gốc rễ của vấn đề thì chúng ta sẽ tìm ra giải pháp phù hợp", Bộ trưởng nhấn mạnh.

Với kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nhìn nhận, áp lực hiện nay có nguyên nhân sâu xa từ sự chênh lệch giữa nhu cầu học trường công của người dân và khả năng đáp ứng của hệ thống trường công. Khi khoảng cách giữa cung và cầu được thu hẹp, áp lực thi cử cũng sẽ giảm đáng kể. Đây là vấn đề không thể giải quyết trong thời gian ngắn, nhưng ngành Giáo dục đang từng bước hướng tới mục tiêu phổ cập THPT. Mục tiêu đến năm 2035 tỷ lệ phổ cập đạt 85%, song nhiều địa phương có thể phấn đấu hoàn thành sớm hơn.

Theo Bộ trưởng, khi đã đáp ứng đủ chỗ học, thách thức tiếp theo sẽ là nhu cầu của phụ huynh muốn con học ở những trường có chất lượng cao. Ngoài hệ thống trường chuyên, trường năng khiếu, chất lượng giáo dục giữa các trường hoàn toàn có thể được thu hẹp thông qua các giải pháp như luân chuyển giáo viên để bảo đảm cơ hội tiếp cận giáo dục công bằng cho học sinh, đồng thời từng bước chuẩn hóa cơ sở vật chất.

Đối với khối trường tư thục, Bộ trưởng cho rằng đây là phân khúc cung cấp các dịch vụ chất lượng với điều kiện tốt hơn, đáp ứng nhu cầu lựa chọn của người dân. Tuy nhiên, chủ trương của ngành không phải là phân luồng theo hướng ép buộc học sinh vào trường tư thục hay giáo dục nghề nghiệp. Thay vào đó, cần nâng cao chất lượng giáo dục nghề nghiệp để học sinh chủ động lựa chọn con đường học tập phù hợp với năng lực và nguyện vọng của mình. Đây mới là giải pháp căn cơ để giải quyết bài toán tuyển sinh vào lớp 10.

Nhiều chuyên gia, nhà giáo thống nhất cần duy trì kỳ thi chuẩn hoá quốc gia

Tại cuộc họp, nhiều chuyên gia, đại diện trường đại học và phổ thông thống nhất cần duy trì kỳ thi tốt nghiệp THPT.

GS Phạm Hồng Quang - Chủ tịch Hội đồng Giáo sư ngành Khoa học giáo dục nhiệm kỳ 2024-2029 nhấn mạnh, học vấn phổ thông phải là nền tảng của hệ thống giáo dục, bảo đảm tính bình đẳng và tạo dựng niềm tin của xã hội đối với kết quả học tập sau 12 năm phổ thông. Vì vậy, kỳ thi tốt nghiệp THPT vẫn cần được duy trì. Đồng thời, cần tiếp tục mở rộng và chuẩn hóa ngân hàng đề thi, từng bước xây dựng một hệ thống khảo thí độc lập nhằm nâng cao chất lượng, tính khách quan và độ tin cậy của kỳ thi.

Trước ý kiến cho rằng không cần thiết tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT khi tỷ lệ đỗ tốt nghiệp hiện nay lên tới khoảng 99%, GS.TS Nguyễn Văn Minh - nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Hà Nội nhìn nhận, bản chất của kỳ thi là kiểm tra mức độ đạt chuẩn kiến thức, kỹ năng theo Chương trình giáo dục phổ thông.

Đồng thời, kỳ thi còn cung cấp nguồn dữ liệu chính thống để đánh giá chất lượng dạy học của toàn hệ thống giáo dục. Trên cơ sở đó, có căn cứ điều chỉnh phương pháp dạy học, đổi mới quản lý và thậm chí cải tiến cả chương trình giáo dục. Vì vậy, không thể chỉ dựa vào tỷ lệ tốt nghiệp cao để kết luận không cần tổ chức kỳ thi.

Từ góc độ địa phương, Giám đốc Sở GD-ĐT Hà Nội Nguyễn Văn Hiền cho rằng nên tiếp tục duy trì phương thức tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT như hiện nay. Ông nhấn mạnh, việc duy trì sự ổn định có ý nghĩa rất quan trọng đối với hệ thống giáo dục. Nếu liên tục thay đổi sẽ dễ gây xáo trộn tâm lý cho học sinh, phụ huynh và nhà trường.

Bên cạnh đó, về bản chất, phương thức thi hiện nay phù hợp với Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Đề thi được xây dựng theo định hướng đánh giá năng lực, không còn thiên về kiểm tra khả năng ghi nhớ máy móc. Kỳ thi cũng bảo đảm tính công bằng trên phạm vi cả nước vì học sinh được đánh giá trên cùng một mặt bằng chung. Hiệu quả của mô hình này đã được kiểm chứng qua nhiều năm tổ chức.

Theo Giám đốc Sở GD-ĐT Hà Nội, vấn đề đặt ra hiện nay không phải là thay đổi mô hình kỳ thi mà là tiếp tục hoàn thiện công tác tổ chức để hạn chế tối đa các tác động chủ quan. Trong đó, có thể tiếp tục thực hiện các giải pháp như điều động, luân chuyển cán bộ coi thi, bố trí lại thí sinh và điểm thi để bảo đảm tính khách quan.

Với góc độ một nhà trường trực tiếp thực hiện nhiệm vụ giáo dục ở bậc THPT, bà Nguyễn Bội Quỳnh - Hiệu trưởng Trường THPT Việt Đức (Hà Nội) cũng cho rằng kỳ thi tốt nghiệp THPT là cần thiết và có ý nghĩa rất quan trọng. Đây không chỉ là căn cứ để công nhận kết quả học tập của học sinh mà còn là thước đo chất lượng dạy và học của nhà trường.

Thông qua kết quả kỳ thi, giáo viên có cơ sở nhìn nhận, điều chỉnh phương pháp giảng dạy, học sinh có thể rút kinh nghiệm từ những khóa trước để tránh những sai sót không đáng có. Vì vậy, kỳ thi là kênh đánh giá khách quan đối với cả nhà trường, giáo viên và học sinh.

Cũng theo Hiệu trưởng Trường THPT Việt Đức, Bộ GD-ĐT đã có nhiều cải tiến phù hợp. Phương án thi theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018 giảm số môn, giảm thời gian thi, giúp học sinh bớt áp lực. Đặc biệt, việc được lựa chọn hai môn thi theo định hướng học tập của bản thân là bước tiến hợp lý, thay cho cách thi mang tính áp đặt như trước đây.

Nguyễn Liên