Nâng cao chất lượng dân số để thích ứng mức sinh thấp
Sáng 29/7, Bộ Y tế phối hợp UBND tỉnh Cà Mau tổ chức Hội thảo chuyên đề công tác dân số năm 2026 nhằm đánh giá thực trạng và đề ra các giải pháp nâng cao chất lượng dân số trong bối cảnh mức sinh thấp và già hóa dân số hiện nay.
Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho biết, công tác dân số Việt Nam đang đứng trước nhiều thách thức như mức sinh thấp, già hóa dân số và yêu cầu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Tỷ suất sinh của nước ta đã giảm xuống dưới mức sinh thay thế (chưa đạt mục tiêu 2,1 con/phụ nữ); tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh vẫn ở mức cao, trung bình 110 bé trai/100 bé gái; cùng với đó là tốc độ già hoá dân số diễn ra nhanh chóng.
Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh, vấn đề mức sinh thấp, mất cân bằng giới tính khi sinh và tốc độ già hóa dân số nhanh đang là bài toán đặt ra cho toàn xã hội, không chỉ riêng ngành y tế.
Tại hội thảo, GS.TS Nguyễn Thiện Nhân trình bày tham luận "Việc sinh con trong thế kỷ 21 quyết định vận mệnh quốc gia – Triển khai Luật Dân số 2025 ở 15 tỉnh, thành phố phía Nam".
Phân tích sâu những rào cản khiến tỷ suất sinh giảm mạnh trong thời gian qua, GS.TS Nguyễn Thiện Nhân chỉ ra các nguyên nhân: việc các biện pháp tránh thai ngày càng dễ tiếp cận; áp lực kinh tế đối với các cặp vợ chồng trẻ trong việc nuôi dạy con ngày càng lớn; quỹ thời gian dành cho gia đình bị thu hẹp; trong khi các chính sách khuyến khích kết hôn và sinh con vẫn còn nhiều hạn chế.
Theo GS.TS Nguyễn Thiện Nhân, mức sinh không chỉ là vấn đề của mỗi gia đình, mà còn quyết định sự phát triển bền vững của quốc gia. Mức sinh duy trì dưới mức thay thế trong thời gian dài sẽ làm suy giảm lực lượng lao động, đẩy nhanh già hóa dân số, kéo theo tăng trưởng kinh tế chậm lại và nguy cơ suy giảm dân số.
Từ kinh nghiệm của Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc, GS.TS Nguyễn Thiện Nhân cho rằng, Việt Nam cần triển khai hiệu quả Luật Dân số năm 2025, duy trì mức sinh thay thế, nâng cao chất lượng dân số và có chính sách hỗ trợ người dân kết hôn, sinh đủ hai con để tận dụng cơ cấu dân số vàng, tạo nền tảng cho phát triển bền vững đến năm 2045.
Tại hội thảo, các đại biểu và chuyên gia tập trung thảo luận, chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn và đề xuất nhiều giải pháp quan trọng như: duy trì mức sinh hợp lý; nâng cao chất lượng dân số ngay từ giai đoạn đầu đời; phát triển hệ thống chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng; đổi mới công tác truyền thông và củng cố bộ máy tổ chức làm công tác dân số. Các kết quả này giúp các tỉnh, thành phố phía Nam và Cà Mau có thể chủ động thích ứng với mức sinh thấp, bảo đảm nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.
Tại Cà Mau, đến cuối năm 2025, quy mô dân số toàn tỉnh đạt 2.304.276 người, tuổi thọ trung bình đạt 75,3 tuổi. Tuy nhiên, tổng tỷ suất sinh chỉ đạt 1,63 con/phụ nữ, thấp hơn mức sinh thay thế. Người từ 65 tuổi trở lên chiếm 12,3% dân số, cho thấy quá trình già hóa đang diễn ra nhanh.
Trong năm qua, ngành y tế tỉnh Cà Mau đã đẩy mạnh các hoạt động nâng cao chất lượng dân số như khám sức khỏe trước kết hôn, sàng lọc trước sinh và sơ sinh, chăm sóc sức khỏe sinh sản. Cùng với đó, duy trì 57 câu lạc bộ tiền hôn nhân, tổ chức hơn 1.300 cuộc truyền thông trực tiếp, tư vấn cho trên 18.400 hộ gia đình và hoàn thành chuyển đổi số quản lý dân số tại 100% xã, phường.
Bên cạnh kết quả đạt được, Cà Mau vẫn đối mặt với nhiều thách thức như mức sinh thấp kéo dài, tỷ lệ sàng lọc trước sinh và sơ sinh còn thấp, hệ thống chăm sóc người cao tuổi chưa đáp ứng nhu cầu, cùng những hạn chế về tổ chức bộ máy và cơ sở dữ liệu.
Để khắc phục, Sở Y tế Cà Mau đề xuất bốn nhóm giải pháp trọng tâm: triển khai hiệu quả Luật Dân số và Nghị định số 168/2026; thực hiện đồng bộ các chính sách điều chỉnh mức sinh; nâng cao chất lượng dân số từ sớm thông qua mở rộng sàng lọc, chăm sóc sức khỏe. Đồng thời kiện toàn tổ chức bộ máy, bảo đảm nguồn lực và hoàn thiện cơ sở dữ liệu.
Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau Ngô Vũ Thăng, công tác dân số không chỉ là nhiệm vụ của ngành y tế, mà cần sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị để bảo đảm quy mô, cơ cấu và chất lượng dân số, tạo nền tảng cho phát triển kinh tế - xã hội bền vững.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau Ngô Vũ Thăng đề nghị các sở, ngành, địa phương tiếp tục triển khai hiệu quả Luật Dân số, thực hiện đồng bộ các giải pháp điều chỉnh mức sinh. Cạnh đó mở rộng tư vấn, khám sức khỏe trước kết hôn, sàng lọc trước sinh và sơ sinh. Đồng thời tăng cường đầu tư nguồn lực, kiện toàn tổ chức bộ máy và hoàn thiện cơ sở dữ liệu nhằm nâng cao hiệu quả công tác dân số.