AI đang tạo ra cơ hội lớn để đổi mới đào tạo giáo viên
Theo Thứ trưởng Bộ GD-ĐT Lê Quân, AI đang tạo ra cơ hội lớn để đổi mới đào tạo giáo viên, từ chương trình, phương pháp đến mô hình đào tạo và nghiên cứu
Bộ GD-ĐT vừa tổ chức Hội thảo "Đổi mới đào tạo giáo viên gắn với trí tuệ nhân tạo".
Hội thảo nhằm trao đổi, tham vấn các định hướng đổi mới đào tạo giáo viên trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI), đặc biệt là AI tạo sinh, đang tác động mạnh mẽ đến hoạt động dạy học và giáo dục, với sự tham dự của đại diện các đơn vị thuộc Bộ GD-ĐT, các cơ sở đào tạo giáo viên, sở GD-ĐT, cơ sở giáo dục phổ thông, chuyên gia và nhà khoa học.
Trường sư phạm phải tiên phong trong chuyển đổi và ứng dụng AI
Phát biểu khai mạc hội thảo, Thứ trưởng Bộ GD-ĐT Lê Quân cho biết, giai đoạn hiện nay là thời điểm tập trung hoàn thiện thể chế, đồng thời tổ chức thực hiện các chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước về phát triển giáo dục với tư duy mới, cách làm mới. Nếu như trước đây trọng tâm là chuyển đổi số thì hiện nay AI đang trở thành động lực mới làm thay đổi mạnh mẽ giáo dục và đào tạo.
Theo Thứ trưởng, bài toán lớn nhất hiện nay của đất nước là tái cơ cấu nguồn nhân lực, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực gắn với tăng năng suất lao động. Trong giáo dục đại học, điều quan trọng không chỉ là mở rộng quy mô mà còn phải nâng cao chất lượng đào tạo và cơ cấu lại ngành nghề đáp ứng nhu cầu phát triển.
Thứ trưởng cho biết, tín hiệu tích cực là tuyển sinh năm nay cho thấy cơ cấu người học đang chuyển dịch theo hướng phù hợp hơn khi số lượng thí sinh đăng ký các lĩnh vực STEM tăng cao. Tuy nhiên, nhiều ngành thuộc khối khoa học xã hội, quản lý, sư phạm và một số lĩnh vực khác sẽ gặp nhiều khó khăn nếu không chủ động đổi mới trong bối cảnh AI phát triển rất nhanh. Chính vì vậy, Bộ GD-ĐT lựa chọn khối sư phạm là lĩnh vực đầu tiên trong chuỗi hội thảo chuyên đề, bởi "sư phạm là máy cái", giữ vai trò quyết định trong việc chuẩn bị đội ngũ giáo viên cho giai đoạn phát triển mới của giáo dục.
Theo Thứ trưởng, có ba nhóm nhiệm vụ lớn cần quan tâm, thứ nhất là tái cấu trúc chương trình đào tạo theo định hướng AI+, AI X. Theo đó, AI không chỉ được đưa vào dưới dạng một học phần mà cần được tích hợp trong toàn bộ chương trình đào tạo, từ chuẩn đầu ra đến nội dung, phương pháp tổ chức dạy học theo hướng liên ngành, xuyên ngành. AI không còn là câu chuyện riêng của khối công nghệ mà cần hiện diện trong đào tạo giáo viên, tâm lý giáo dục, truyền thông, quản lý và nhiều lĩnh vực khác.
“Các trường cần chủ động thiết kế các chương trình mới để người học có năng lực ứng dụng AI vào giải quyết các vấn đề thực tiễn của giáo dục”, Thứ trưởng nhấn mạnh.
Nhóm nhiệm vụ thứ hai là đổi mới phương pháp sư phạm và môi trường dạy học. AI đang làm thay đổi cách thức tổ chức lớp học, phương pháp giảng dạy, kiểm tra đánh giá cũng như quá trình tự học của người học. Giáo viên cần chuyển từ vai trò truyền đạt kiến thức sang tổ chức hoạt động học tập, khai thác hiệu quả các công cụ AI để thiết kế bài giảng, xây dựng học liệu, đánh giá quá trình học tập và hỗ trợ người học cá thể hóa việc học. Cùng với đó, cần phát triển phòng học thông minh, xây dựng cơ sở dữ liệu giáo dục, từng bước hình thành hệ sinh thái giáo dục số, tạo nền tảng cho quản trị nhà trường và nâng cao chất lượng dạy học.
Tuy nhiên, Thứ trưởng cũng nhấn mạnh, đổi mới công nghệ phải đi cùng với việc giữ gìn và phát huy những giá trị cốt lõi của nghề giáo như đạo đức, tinh thần yêu nước và các giá trị văn hóa truyền thống.
Nhóm nhiệm vụ thứ ba là đẩy mạnh nghiên cứu và phát triển các trung tâm xuất sắc về AI trong giáo dục. Theo Thứ trưởng, các trường sư phạm cần trở thành nơi nghiên cứu, thử nghiệm và ứng dụng các sản phẩm AI ngay trong môi trường đào tạo để nhanh chóng nhân rộng những mô hình hiệu quả. Muốn vậy, các cơ sở đào tạo phải đầu tư các nền tảng và công cụ AI đồng bộ thay vì chỉ sử dụng các công cụ phổ thông riêng lẻ; đồng thời đổi mới quản trị nhà trường, nâng cao hiệu quả hoạt động và năng suất lao động.
Bên cạnh đó, Thứ trưởng đặc biệt lưu ý yêu cầu nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên. Theo Thứ trưởng, điều quan trọng không chỉ là đáp ứng các chuẩn đào tạo mà phải hình dung rõ "chân dung" của sinh viên sư phạm sau khi tốt nghiệp, bảo đảm người học có đủ năng lực nghề nghiệp để đáp ứng yêu cầu thực tiễn và tạo được niềm tin của xã hội.
Thứ trưởng cho rằng cần tập trung vào bốn định hướng lớn gồm: tái cấu trúc chương trình đào tạo gắn với AI; đổi mới phương pháp dạy học; thúc đẩy nghiên cứu và phát triển AI trong giáo dục; đổi mới quản trị nhà trường. Đồng thời cho biết, Bộ GD-ĐT sẽ đồng hành cùng các cơ sở đào tạo giáo viên trong việc xây dựng kế hoạch, lựa chọn các nhiệm vụ ưu tiên và triển khai các mô hình mới nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển giáo dục trong kỷ nguyên AI.
Đề xuất chuẩn đầu ra đào tạo giáo viên gắn với AI
Tại hội thảo, Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học Nguyễn Thị Thu Thủy báo cáo đề xuất chuỗi triển khai thống nhất từ Khung trình độ quốc gia đến chuẩn chương trình đào tạo giáo viên, chuẩn đầu ra của từng chương trình, ma trận năng lực - học phần - đánh giá, thực hành, thực tập sư phạm và hệ thống minh chứng trong đào tạo.
Định hướng được đưa ra là chuẩn chương trình chỉ xác định những yêu cầu và điều kiện tối thiểu, tạo hành lang chung để các cơ sở đào tạo chủ động thiết kế chương trình phù hợp với sứ mạng và điều kiện thực tiễn; không xây dựng theo hướng một chương trình mẫu chi tiết và không gắn với bất kỳ thương hiệu hay nền tảng công nghệ cụ thể nào.
Báo cáo cũng đề xuất coi năng lực AI là một thành tố của năng lực nghề nghiệp giáo viên, được tích hợp với kiến thức chuyên môn, năng lực sư phạm, đạo đức nghề nghiệp, năng lực dữ liệu, kiểm tra, đánh giá và trách nhiệm giải trình.
Đối với chuẩn đầu ra, người tốt nghiệp cần có khả năng lựa chọn, sử dụng, kiểm chứng và tích hợp công nghệ số, trong đó có AI, vào hoạt động dạy học, giáo dục và kiểm tra, đánh giá phù hợp với mục tiêu, đặc điểm môn học và người học; đồng thời bảo đảm an toàn dữ liệu, liêm chính học thuật, đạo đức nghề nghiệp và có khả năng hướng dẫn người học sử dụng AI một cách an toàn, có tư duy phản biện và trách nhiệm.