Hà Nội định hình không gian công nghiệp cho kỷ nguyên đổi mới sáng tạoBài 3: Đường đến khu công nghiệp sinh thái
Lần đầu tiên Hà Nội ban hành bộ tiêu chí khu công nghiệp (KCN), cụm công nghiệp (CCN) sinh thái và đặt mục tiêu hoàn thành chuyển đổi toàn bộ các KCN, CCN hiện hữu trước năm 2045. Đây là bước đi phù hợp với định hướng của Quy hoạch Thủ đô, trong đó các KCN thế hệ mới được định hình là không gian tích hợp giữa sản xuất, đổi mới sáng tạo, dịch vụ và đô thị, vận hành trên nền tảng quản trị thông minh và thân thiện với môi trường.
Không thể tiếp tục phát triển theo mô hình cũ
Sau hơn hai thập kỷ phát triển, hệ thống KCN của Hà Nội đã trở thành một trong những động lực quan trọng của tăng trưởng công nghiệp và thu hút đầu tư. Thành phố hiện có 9 KCN đang hoạt động với tổng diện tích khoảng 1.348ha, tỷ lệ lấp đầy đạt gần 100%; thu hút 884 dự án với tổng vốn đầu tư gần 9,4 tỷ USD quy đổi, tạo việc làm cho khoảng 185.000 lao động.
Tuy nhiên, phía sau những con số tích cực là một thực tế khác: phần lớn các KCN được hình thành từ khoảng 20 năm trước, trong bối cảnh tiêu chuẩn về hạ tầng, môi trường và công nghệ rất khác hiện nay. Trong số 9 KCN đang hoạt động, có 3 khu được nâng cấp từ cụm công nghiệp nên hạ tầng kỹ thuật thiếu đồng bộ, nhiều nhà xưởng xuống cấp, chưa đáp ứng các yêu cầu mới về phòng cháy, chữa cháy và bảo vệ môi trường.
Cơ cấu ngành nghề trong các KCN cũng còn nhiều dự án sử dụng công nghệ ở mức trung bình hoặc thấp. Hạ tầng môi trường của một số KCN được thiết kế theo tiêu chuẩn cũ, trong khi yêu cầu về quan trắc, xử lý chất thải và sử dụng hiệu quả tài nguyên ngày càng khắt khe.
Nếu không được nâng cấp, những hạn chế này sẽ không chỉ làm gia tăng rủi ro về môi trường và an toàn, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sức cạnh tranh của Hà Nội trong thu hút đầu tư. Khi các tập đoàn đa quốc gia ngày càng đặt tiêu chí phát triển bền vững, phát thải thấp và ESG (môi trường, xã hội, quản trị) lên hàng đầu, quỹ đất công nghiệp nếu tiếp tục vận hành theo mô hình truyền thống sẽ khó đáp ứng yêu cầu của các dự án công nghệ cao và các chuỗi cung ứng toàn cầu.
Trong bối cảnh đó, tháng 6/2026, UBND TP. Hà Nội ban hành Quyết định số 80/2026/QĐ-UBND quy định tiêu chí KCN, CCN sinh thái và cơ chế, chính sách hỗ trợ chuyển đổi các KCN, CCN hiện hữu sang mô hình sinh thái. Đây là một trong những văn bản cụ thể hóa các cơ chế đặc thù của Luật Thủ đô 2026 trong lĩnh vực phát triển công nghiệp.
Đáng chú ý, Quyết định không chỉ đưa ra bộ tiêu chí mới mà còn lần đầu tiên xác lập lộ trình chuyển đổi toàn bộ hệ thống KCN, CCN hiện hữu trước năm 2045. Theo ông Lê Quang Linh, Giám đốc điều hành Công ty Cổ phần Khoa học và Môi trường Giant Barb, trong bối cảnh các tiêu chuẩn ESG và mục tiêu phát thải ròng bằng "0" ngày càng trở thành tiêu chí lựa chọn địa điểm đầu tư, việc chuyển đổi các KCN hiện hữu sang mô hình sinh thái, công nghệ cao và gắn với dịch vụ đô thị, là điều kiện tiên quyết để Hà Nội duy trì năng lực cạnh tranh và thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao.
Từ khu công nghiệp sản xuất sang hệ sinh thái phát triển
Nếu trước đây, KCN chủ yếu được đánh giá qua mức độ hoàn thiện hạ tầng và khả năng đáp ứng mặt bằng sản xuất, thì bộ tiêu chí mới của Hà Nội đã mở rộng sang các yêu cầu về quản trị thông minh, kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững.
Theo Quyết định 80, các KCN sinh thái phải xây dựng đồng bộ hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng số; triển khai mạng 5G, Internet vạn vật (IoT), đồng thời thiết lập hệ thống giám sát việc sử dụng nguyên liệu, năng lượng, nước và chất thải của doanh nghiệp. Các thông tin về môi trường phải được công khai, báo cáo định kỳ cùng với trách nhiệm xã hội của chủ đầu tư.
Cùng với đó, mỗi KCN phải hình thành các mô hình cộng sinh công nghiệp, trong đó chất thải hoặc phụ phẩm của doanh nghiệp này có thể trở thành nguyên liệu đầu vào của doanh nghiệp khác. Tối thiểu 20% doanh nghiệp trong KCN phải áp dụng các giải pháp sản xuất sạch hơn, tiết kiệm năng lượng và sử dụng hiệu quả tài nguyên. Năng lượng tái tạo phải chiếm ít nhất 10% tổng điện năng tiêu thụ; KCN phải có hệ thống xử lý nước thải tập trung, khu thu gom chất thải tái chế, bảo đảm tỷ lệ cây xanh tối thiểu 12%, đồng thời bố trí nhà ở và các công trình dịch vụ cho người lao động.
Theo Quyết định 80, Ban Quản lý các KCNC và KCN TP. Hà Nội là cơ quan đầu mối triển khai mô hình KCN sinh thái trên địa bàn.
Ban Quản lý có nhiệm vụ tiếp nhận và giải quyết hồ sơ đề nghị cấp Giấy chứng nhận KCN sinh thái; chủ trì hướng dẫn, kiểm tra, giám sát và hỗ trợ các chủ đầu tư hạ tầng, doanh nghiệp thực hiện lộ trình chuyển đổi. Đồng thời, Ban phối hợp xây dựng cơ chế, chính sách hỗ trợ; tổ chức đào tạo, tuyên truyền, phổ biến quy định về KCN sinh thái; đồng thời công khai danh sách các KCN được cấp, cấp lại hoặc chấm dứt hiệu lực Giấy chứng nhận trên Cổng thông tin điện tử.
Đối với CCN sinh thái, các tiêu chí được điều chỉnh phù hợp với quy mô nhưng vẫn giữ nguyên định hướng phát triển xanh và kinh tế tuần hoàn.
Ngoài các tiêu chí bắt buộc, Hà Nội còn khuyến khích các KCN, CCN xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ cộng sinh công nghiệp, công bố báo cáo phát triển bền vững (ESG), đẩy mạnh đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ xanh.
Bài toán nguồn lực cho lộ trình đến năm 2045
Theo Quyết định 80, từ nay đến năm 2028, Ban Quản lý các KCNC và KCN TP. Hà Nội sẽ rà soát, đánh giá, phân loại các KCN đang hoạt động, xây dựng đề án chuyển đổi và đăng ký chứng nhận KCN sinh thái. Đối với CCN, nhiệm vụ này do Sở Công Thương chủ trì thực hiện.
Từ năm 2029 đến năm 2045, thành phố sẽ triển khai đồng bộ các giải pháp theo các đề án đã được phê duyệt, phấn đấu hoàn thành chuyển đổi toàn bộ KCN, CCN hiện hữu sang mô hình sinh thái trước năm 2045.
Các KCN, CCN đáp ứng đầy đủ tiêu chí, đã hoạt động từ ba năm trở lên hoặc có tỷ lệ lấp đầy từ 70% sẽ được xem xét cấp Giấy chứng nhận KCN, CCN sinh thái. Giấy chứng nhận có thời hạn ba năm và được giám sát định kỳ nhằm bảo đảm các tiêu chí tiếp tục được duy trì trong suốt quá trình hoạt động.
Theo ông Lê Quang Linh, kinh nghiệm từ Hàn Quốc, Trung Quốc và Đài Loan cho thấy quá trình chuyển đổi chỉ thành công khi có sự kết hợp giữa quyết tâm chính sách, kế hoạch dài hạn, cơ chế tài chính đủ hấp dẫn để thu hút khu vực tư nhân, đội ngũ chuyên gia hỗ trợ và hệ thống tiêu chí đánh giá minh bạch.
Đáng chú ý, theo chuyên gia này, trọng tâm của giai đoạn 2026 - 2030 không nên là chuyển đổi đồng loạt tất cả các KCN hiện hữu, mà cần lựa chọn một số KCN có điều kiện thuận lợi để triển khai trước, tạo những kết quả định lượng rõ ràng rồi nhân rộng. Cách tiếp cận này giúp giảm rủi ro chính sách, giảm áp lực đầu tư ban đầu, đồng thời tạo cơ sở thực tiễn để thành phố tiếp tục hoàn thiện các cơ chế hỗ trợ.
Thực tế cho thấy, lợi thế cạnh tranh của các KCN hiện nay không còn được quyết định chủ yếu bởi diện tích đất hay chi phí thuê, mà ngày càng phụ thuộc vào chất lượng hạ tầng, tiêu chuẩn môi trường và khả năng đáp ứng yêu cầu của các chuỗi cung ứng toàn cầu. Vì vậy, Quyết định 80 không đơn thuần bổ sung một bộ tiêu chí mới mà mở ra quá trình tái cấu trúc quỹ đất công nghiệp của Hà Nội theo hướng xanh, thông minh và giá trị gia tăng cao hơn. Thành công của lộ trình này sẽ phụ thuộc không chỉ vào quyết tâm chính sách, mà còn ở khả năng huy động nguồn lực xã hội và lựa chọn đúng những mô hình tiên phong để tạo hiệu ứng lan tỏa.