“Bộ não số” mở hướng điều hành dựa trên dữ liệu ở Thanh Hóa
Từ một hệ thống tích hợp 16 phân hệ chức năng, lãnh đạo tỉnh Thanh Hóa có thể theo dõi trực quan theo thời gian thực việc thực hiện các chỉ tiêu, nhiệm vụ của từng sở, ngành, địa phương. Trung tâm Giám sát, điều hành thông minh tỉnh Thanh Hóa (IOC) được ví như “bộ não số”, không chỉ tạo ra phương thức quản trị hiện đại, công khai, minh bạch, mà còn là nền tảng quan trọng để Thanh Hóa hiện thực hóa mục tiêu xây dựng chính quyền số, kinh tế số, xã hội số theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị.
Kết nối, phân tích và cảnh báo theo thời gian thực
Trung tâm IOC Thanh Hóa được triển khai thử nghiệm từ tháng 8/2022 đến tháng 5/2023. Sau thời gian thử nghiệm, trên cơ sở yêu cầu của UBND tỉnh và tình hình thực tế, Sở Khoa học và Công nghệ đã phối hợp với các cơ quan, đơn vị phân tích, lựa chọn những lĩnh vực cần thiết để tích hợp, đồng thời hoàn thiện quy trình quản lý, khai thác và vận hành hệ thống. Ngày 20/3/2026, Trung tâm IOC Thanh Hóa chính thức đi vào hoạt động, đánh dấu bước chuyển quan trọng trong phương thức lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành của tỉnh. Thay vì phụ thuộc chủ yếu vào các báo cáo riêng lẻ, được tổng hợp qua nhiều cấp, lãnh đạo tỉnh có thể theo dõi trực quan các chỉ tiêu, nhiệm vụ và diễn biến quan trọng trên cùng một nền tảng số.
Tại thời điểm vận hành chính thức, Trung tâm IOC Thanh Hóa đã tích hợp 14 phân hệ, lĩnh vực, bao quát nhiều hoạt động thiết yếu của đời sống kinh tế - xã hội. Trong đó có giám sát, điều hành các chỉ tiêu kinh tế - xã hội; theo dõi tình hình thực hiện nhiệm vụ; xử lý văn bản và điều hành; dịch vụ hành chính công; tương tác, phản hồi của người dân; môi trường sống; hoạt động xả thải tại các nhà máy, khu công nghiệp; hoạt động tàu cá; an toàn giao thông và an ninh trật tự. Các lĩnh vực y tế, giáo dục, hoạt động cổng thông tin điện tử, thông tin báo chí, mạng xã hội và các dự án thu hút đầu tư cũng được đưa lên hệ thống. Việc tích hợp nhiều nguồn dữ liệu giúp IOC Thanh Hóa không chỉ phản ánh bức tranh tổng thể của toàn tỉnh mà còn cho phép theo dõi từng ngành, từng địa phương và từng nhóm nhiệm vụ cụ thể.
Sau một thời gian ngắn vận hành, Trung tâm tiếp tục được bổ sung hai phân hệ gồm danh mục các dự án thu hút đầu tư và kết nối, phân tích dữ liệu từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, nâng tổng số phân hệ, lĩnh vực được tích hợp lên 16. Điểm ưu việt của Trung tâm IOC Thanh Hóa nằm ở khả năng tích hợp, kết nối và phân tích dữ liệu từ các hệ thống thông tin hiện có theo thời gian thực. Dữ liệu được quản lý, khai thác theo nguyên tắc “đúng, đủ, sạch, sống, liên thông, thống nhất, dùng chung”, qua đó giúp hạn chế tình trạng thông tin phân tán, thiếu đồng bộ hoặc chậm cập nhật.
Không đơn thuần là nơi hiển thị các con số, biểu đồ, IOC Thanh Hóa được định hướng trở thành công cụ phân tích, dự báo và cảnh báo. Khi một chỉ tiêu có nguy cơ không đạt, một nhiệm vụ chậm tiến độ hoặc một vấn đề bất thường phát sinh, hệ thống có thể cung cấp thông tin để các cơ quan chức năng kịp thời kiểm tra, xử lý. Theo Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Trần Duy Bình, các phân hệ được tích hợp có chức năng giám sát, điều hành các chỉ tiêu, nhiệm vụ kinh tế - xã hội và những lĩnh vực chuyên ngành theo thời gian thực. Qua đó, Trung tâm hỗ trợ lãnh đạo tỉnh theo dõi việc thực hiện nhiệm vụ đã giao cho các cấp, các ngành; đồng thời đưa ra dự báo, cảnh báo để cấp ủy, chính quyền kịp thời nắm bắt tình hình, ban hành quyết định chỉ đạo, điều hành phù hợp.
Đáng chú ý, Trung tâm IOC Thanh Hóa đã kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và Cơ sở dữ liệu quốc gia về tài chính, phục vụ trực tiếp công tác lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành của tỉnh. Cùng với 16 phân hệ đã được tích hợp, dữ liệu của 11 sở, đơn vị với 16 tiện ích đang tiếp tục được kiểm đếm, chuẩn hóa để đưa vào Trung tâm IOC và Ứng dụng số Thanh Hóa. Đây là những dữ liệu gắn chặt với đời sống và hoạt động quản lý nhà nước như danh sách các mỏ khoáng sản, hồ chứa thủy lợi, vùng sản xuất trồng trọt; hệ thống di tích; các cơ sở khám, chữa bệnh, cơ sở dược; danh sách, thông tin chi tiết về trường học theo từng địa bàn. Khi các lớp dữ liệu này được hoàn thiện, lãnh đạo tỉnh và các cơ quan chuyên môn có thể theo dõi, phân tích vấn đề trên bản đồ số; nhận diện rõ hơn sự khác biệt giữa các địa bàn; phát hiện những khu vực còn thiếu hạ tầng, dịch vụ hoặc nguồn lực để đưa ra phương án xử lý sát thực tế.
Khơi thông “mạch máu” dữ liệu để IOC vận hành thực chất
Những kết quả bước đầu cho thấy, Trung tâm IOC Thanh Hóa đã góp phần hỗ trợ công tác chỉ đạo, điều hành và tạo nền tảng quan trọng cho quá trình chuyển đổi số của tỉnh. Tuy nhiên, hiệu quả của một “bộ não số” phụ thuộc trước hết vào chất lượng, mức độ đầy đủ và khả năng liên thông của dữ liệu được cung cấp.
Thực tế, mặc dù toàn tỉnh đã hoàn thành xây dựng 100 cơ sở dữ liệu chuyên ngành, nhưng mới có 11 cơ sở dữ liệu được kết nối với IOC. Nhiều hệ thống dữ liệu vẫn phân tán, thiếu liên thông; một số đơn vị chưa chủ động xây dựng các kịch bản khai thác dữ liệu phục vụ chỉ đạo, điều hành. Điều này khiến hiệu quả sử dụng dữ liệu chưa tương xứng với nguồn lực đã đầu tư. Một số dữ liệu chưa được cập nhật đầy đủ, thường xuyên. Công tác quản trị dữ liệu tại một số nơi chưa rõ ràng, còn lúng túng và thiếu quyết liệt. Nhiệm vụ bổ sung tiện ích số phục vụ người dân, doanh nghiệp cũng chưa được tiến hành thường xuyên.
Trước khó khăn, hạn chế và yêu cầu thực tiễn, ngày 12/7/2026, UBND tỉnh Thanh Hóa đã ban hành Chỉ thị số 10/CT-UBND về đẩy mạnh xây dựng, phát triển, kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu phục vụ hoạt động của Trung tâm IOC và Ứng dụng số Thanh Hóa. Chỉ thị xác định dữ liệu là tài sản số quan trọng của tỉnh, phải đi trước một bước trong quá trình đổi mới phương thức lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành, cải cách thủ tục hành chính và phát triển chính quyền số, kinh tế số, xã hội số. IOC Thanh Hóa được xác định là công cụ điều hành số thống nhất, phục vụ theo dõi, giám sát, phân tích, cảnh báo và hỗ trợ chỉ đạo, điều hành của Tỉnh ủy, HĐND tỉnh, UBND tỉnh, Chủ tịch UBND tỉnh cùng các cấp, các ngành.
Một trong những yêu cầu thể hiện rõ quyết tâm của UBND tỉnh là người đứng đầu các sở, ban, ngành, đơn vị và chủ tịch UBND các xã, phường phải trực tiếp chỉ đạo, không giao khoán cho cấp phó; chịu trách nhiệm về việc tạo lập, cập nhật, chuẩn hóa, chia sẻ, khai thác cũng như tính chính xác, đầy đủ, kịp thời và toàn vẹn của dữ liệu thuộc phạm vi quản lý. Theo lộ trình được đặt ra, các đơn vị phải xây dựng kế hoạch phát triển, kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu giai đoạn 2026 - 2030 và kế hoạch năm 2026; phân loại rõ dữ liệu đã kết nối tự động, dữ liệu đã có nhưng chưa kết nối, dữ liệu cần số hóa, làm sạch và dữ liệu cần đề nghị các bộ, ngành Trung ương chia sẻ.
Các kịch bản chỉ đạo, điều hành dựa trên dữ liệu phải xác định cụ thể chỉ số đầu vào, ngưỡng cảnh báo, đơn vị chịu trách nhiệm xử lý, quy trình phản hồi và thời hạn hoàn thành. Việc rà soát, chuẩn hóa, cập nhật, kết nối những nguồn dữ liệu đã sẵn sàng phải hoàn thành trước ngày 30/11/2026. Từ ngày 1/12/2026, các sở, ngành và UBND cấp xã được yêu cầu ưu tiên sử dụng dữ liệu số đối với những chỉ tiêu, nhiệm vụ đã được đưa lên IOC để phục vụ chỉ đạo, điều hành, báo cáo định kỳ, đột xuất và tổ chức các hội nghị chuyên đề.
Sở Khoa học và Công nghệ được giao giữ vai trò đầu mối hướng dẫn, kiểm tra, giám sát hoạt động của Trung tâm; xây dựng lịch làm việc với từng sở, ngành, địa phương; xử lý những điểm nghẽn về dữ liệu, hệ thống, tài khoản và phân quyền. Đồng thời, Sở sẽ thí điểm kho dữ liệu dùng chung, nền tảng bản đồ số, hệ thống xác thực tập trung kết nối với VNeID; phát triển các bảng điều khiển, báo cáo phân tích và cảnh báo phục vụ lãnh đạo tỉnh. Việc cung cấp, kết nối và khai thác dữ liệu của các cơ quan, đơn vị sẽ được đánh giá, xếp hạng định kỳ; đơn vị thực hiện tốt được đề xuất biểu dương, đơn vị chậm trễ bị phê bình. Kết quả thực hiện cũng được xem là một trong những căn cứ đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của người đứng đầu hằng năm.
Theo Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Trần Duy Bình, triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW không chỉ là nhiệm vụ về công nghệ, mà là “cuộc cải cách tổng thể về thể chế, dữ liệu và phương thức điều hành”. IOC Thanh Hóa chính là một trong những nền tảng quan trọng để hiện thực hóa cuộc cải cách đó. Khi dữ liệu thực sự trở thành căn cứ thường xuyên cho các quyết định quản lý; khi những chỉ số bất thường được cảnh báo kịp thời; khi phản ánh của người dân, doanh nghiệp được tiếp nhận, chuyển xử lý và giám sát trên môi trường số, Trung tâm IOC sẽ không chỉ là nơi tập hợp dữ liệu mà trở thành trung tâm kết nối giữa chính quyền, người dân và doanh nghiệp.
Từ những kết quả bước đầu đến các yêu cầu quyết liệt trong Chỉ thị số 10/CT-UBND, Thanh Hóa đang từng bước hoàn thiện “bộ não số” của tỉnh. Khơi thông được những “mạch máu” dữ liệu, nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu và chuyển từ báo cáo thủ công sang điều hành theo thời gian thực sẽ là những yếu tố quyết định để IOC phát huy đầy đủ giá trị, góp phần xây dựng một chính quyền hiện đại, minh bạch, hành động nhanh hơn và phục vụ tốt hơn.