Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội Khóa XVI: Khắc phục hạn chế, vướng mắc trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật

Phân định trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức có liên quan trong công tác giáo dục pháp luật

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật hiện hành chưa quy định rõ trách nhiệm của cơ quan chủ trì soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật trong việc phổ biến, giáo dục pháp luật đến đối tượng chịu sự tác động trực tiếp để giúp thực thi được kịp thời, hiệu quả, thống nhất. Quy định về các đối tượng đặc thù cần ưu tiên phổ biến, giáo dục pháp luật chưa bao quát, chưa phù hợp với chủ trương và thực tế.

Luật hiện hành chưa quy định và phân định trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức có liên quan trong công tác giáo dục pháp luật; chưa quy định rõ yêu cầu cần trang bị kiến thức liên quan đến ngành, nghề đào tạo trong cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp.

Mặt khác, quy định về báo cáo viên pháp luật các cấp tại Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012 còn bó hẹp trong phạm vi lực lượng cán bộ, công chức, viên chức và sĩ quan trong lực lượng vũ trang nhân dân. Điều này dẫn đến chưa thu hút rộng rãi nguồn lực xã hội, nhất là đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học có kiến thức pháp lý chuyên sâu, có kinh nghiệm, kỹ năng phổ biến, giáo dục pháp luật, luật sư, luật gia, người có uy tín tại cộng đồng. Luật hiện hành cũng chưa quy định về ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong phổ biến, giáo dục pháp luật.

Bên cạnh đó, tổ chức và hoạt động của Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật cũng không còn phù hợp mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, chưa nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan, tổ chức ở Trung ương và chính quyền cấp xã trong tổ chức thực hiện hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật trên địa bàn. Quy định về kinh phí cho công tác phổ biến, giáo dục pháp luật chưa bảo đảm tương xứng với vị trí, vai trò của công tác này trong bối cảnh mới...

Xuất phát từ những tồn tại, hạn chế nêu trên, Bộ trưởng Bộ Tư pháp nhấn mạnh, việc xây dựng dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi) nhằm khắc phục hạn chế, khó khăn, vướng mắc của Luật hiện hành; đổi mới hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật; bảo đảm quyền tiếp cận thông tin pháp luật, quyền tham gia góp ý, phản ánh, kiến nghị về chính sách, pháp luật.

Theo Tờ trình của Chính phủ, dự thảo Luật có 18 nội dung sửa đổi, hoàn thiện; 14 nội dung bổ sung, lược bỏ các nội dung liên quan đến trách nhiệm của một số cơ quan trung ương đã được hợp nhất, sắp xếp, quy định liên quan đến cấp huyện để bảo đảm phù hợp với yêu cầu đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, quy định những vấn đề thuộc thẩm quyền của Quốc hội, thực hiện đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, vận hành chính quyền địa phương 2 cấp.

Trong đó, về nội dung, hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật, dự thảo Luật hoàn thiện theo hướng đổi mới, chú trọng ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong phổ biến, giáo dục pháp luật; hướng dẫn, giải đáp pháp luật trong công tác chuyên môn, nghiệp vụ của các cơ quan, tổ chức có liên quan.

Dự thảo Luật sửa đổi, hoàn thiện quy định về đối tượng đặc thù theo hướng quy định cụ thể 7 nhóm đối tượng đặc thù, trách nhiệm của cơ quan, tổ chức trong phổ biến, giáo dục pháp luật cho các đối tượng này; bổ sung quy định về phổ biến, giáo dục pháp luật thông qua ứng dụng công nghệ số, mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo; bổ sung chính sách phổ biến, giáo dục pháp luật cho đối tượng đặc thù; bổ sung quy định mục đích, nội dung, hình thức, trách nhiệm, nguyên tắc thực hiện truyền thông chính sách.

Làm rõ phạm vi trách nhiệm của Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật

Cơ bản tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012 cũng như phạm vi và nội dung sửa đổi của dự thảo Luật, song Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cũng cho rằng, việc bổ sung nội dung về truyền thông chính sách là không phù hợp với tên gọi của dự án Luật. Lý do là bởi hoạt động truyền thông về “chính sách” thuộc giai đoạn xây dựng, chưa phải là quy định của pháp luật và nội dung này đã được quy định trong Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cũng lưu ý, phạm vi sửa đổi Luật như đề xuất là chưa giải quyết được những bất cập cơ bản của công tác phổ biến, giáo dục pháp luật; do đó, đề nghị nghiên cứu mở rộng phạm vi điều chỉnh theo hướng bổ sung các cơ chế hỗ trợ để người dân, doanh nghiệp chủ động, thuận tiện trong tiếp cận, tìm hiểu pháp luật.

Về Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật (Điều 7 dự thảo Luật), Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cho biết, đa số ý kiến trong Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp và Thường trực Ủy ban Công tác đại biểu tán thành. Có ý kiến đề nghị không quy định “cứng” việc thành lập Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật ở cấp tỉnh mà quy định tương tự như Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật ở Bộ, ngành để bảo đảm tính linh hoạt, phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương; làm rõ cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn của việc không quy định thành lập Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật ở cấp xã.

Đối với nội dung quy định trách nhiệm tổ chức thực hiện công tác phổ biến, giáo dục pháp luật của người đứng đầu Bộ, ngành Trung ương và Chủ tịch UBND cấp xã, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị chuyển sang quy định tại các điều luật khác cho phù hợp; đồng thời, cần rà soát để quy định rõ phạm vi trách nhiệm, tránh hiểu rằng cấp xã chịu trách nhiệm tổ chức phổ biến đối với toàn bộ hệ thống pháp luật; phân định rõ trách nhiệm giữa chính quyền địa phương cấp tỉnh và cấp xã, giữa HĐND với UBND cùng cấp.

Tại Phiên họp thứ Tư của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đề nghị, cơ quan chủ trì soạn thảo quán triệt quan điểm chung: phổ biến, giáo dục pháp luật là nhiệm vụ chính trị quan trọng của cả hệ thống chính trị, không phải là việc riêng của ngành tư pháp, cũng không phải là việc riêng của Hội đồng phổ biến, giáo dục pháp luật mà tất cả các cơ quan, các ngành, các cấp và người đứng đầu phải chịu trách nhiệm chính trong việc tổ chức phổ biến, giáo dục pháp luật.

Về Hội đồng phổ biến, giáo dục pháp luật, Phó Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, Ủy ban Thường vụ Quốc hội tán thành quy định như dự thảo Luật song đề nghị phải có quy định cụ thể hơn về chức năng, nhiệm vụ, trách nhiệm cơ bản của Hội đồng này, sau đó Chính phủ mới quy định chi tiết.

Về đối tượng đặc thù, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị rà soát thêm, bảo đảm thống nhất với Kết luận 80 -KL/TW của Ban Bí thư về việc tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 32-CT/TW của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của cán bộ, nhân dân.

Về truyền thông chính sách, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị tiếp tục rà soát, hoàn thiện quy định về truyền thông chính sách, bảo đảm nội dung, phạm vi được điều chỉnh quy định đầy đủ, thống nhất và khả thi.

Nhật An