Trà Mỹ Lâm - Gần 7 thập kỷ gìn giữ di sản trà Việt

Từ chiến trường đến nông trường

Năm 1958, khi miền Bắc bước vào giai đoạn khôi phục kinh tế sau chiến tranh, một bộ phận cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 242 được giao nhiệm vụ đến Mỹ Lâm (Tuyên Quang) khai hoang, phát triển sản xuất.

Khi ấy, Mỹ Lâm vẫn là vùng đất hoang sơ, chưa có hạ tầng hay bất cứ máy móc nào hỗ trợ. Mọi công việc đều dựa vào sức người. Những người lính trực tiếp phát cây, đánh gốc, mở đường, cải tạo đất và dựng lên những gốc chè đầu tiên.

Ông Hoàng Như Đức (94 tuổi, phường Mỹ Lâm, tỉnh Tuyên Quang) nhớ lại: "Tại chiến trường, anh em cầm súng chiến đấu bảo vệ Tổ quốc, nhưng về đây thì cầm cuốc, cầm dao đánh gốc, bốc trà. Làm ngày không đủ thì tranh thủ làm đêm, chỉ mong xây dựng nông trường thật nhanh. Với chúng tôi, nhiệm vụ xây dựng vùng kinh tế cũng thiêng liêng như những năm tháng chiến đấu."

Không chỉ là khai phá vùng đất kinh tế mới, những người lính còn đặt nền móng cho một vùng nguyên liệu chè giàu truyền thống, bằng việc tổ chức sản xuất, xây dựng nông trường và hình thành lực lượng lao động. Ban đầu chỉ có vài trăm người lính trong Trung Đoàn 242 cho đến ngày nay, vùng Trà Mỹ Lâm đã tạo công ăn việc làm cho hàng ngàn hộ gia đình, hàng chục ngàn lao động qua nhiều thế hệ.

Từ những đồi đất hoang hóa, một vùng chè dần hình thành, mở ra sinh kế cho nhiều thế hệ người dân và trở thành nền tảng cho sự phát triển của Trà Mỹ Lâm, Tuyên Quang ngày hôm nay.

Một vùng chè di sản được vun đắp qua nhiều thế hệ

Hoàn thành nhiệm vụ, nhiều người lính đã chọn ở lại Mỹ Lâm, đưa gia đình lên lập nghiệp và coi nơi đây là quê hương thứ hai. Điều họ để lại không chỉ là những đồi chè xanh, mà còn là nền tảng của một truyền thống canh tác, chế biến chè được bền bỉ gìn giữ và kế thừa qua nhiều thế hệ.

Ông Phan Văn Phàn (90 tuổi, phường Mỹ Lâm, tỉnh Tuyên Quang) nhớ lại: "Những năm đó, mỗi nông trường chỉ có một kỹ sư của Nhà nước về hướng dẫn thu hái. Khó khăn nhất là không có phương tiện phục vụ sản xuất, mọi công việc đều dựa vào sức người. Kinh nghiệm làm chè được tích lũy từng ngày trên nương chè và truyền lại cho lớp người đi sau."

Từ những gốc chè đầu tiên được trồng trên vùng đất khai hoang, các thế hệ kế tiếp tiếp tục mở rộng vùng nguyên liệu lên tới hơn 1000ha trải dài ở nhiều tỉnh thành, hoàn thiện kỹ thuật canh tác và nâng cao chất lượng sản phẩm thông qua việc đầu tư dây chuyền sản xuất hiện đại với các máy móc chuyên dụng trong việc thu hái, đảo héo, đóng gói, vận chuyển chè.

Hành trình gần bảy thập kỷ ấy không chỉ tạo nên một vùng chè giàu giá trị lịch sử, mà còn góp phần bồi đắp truyền thống sản xuất, nâng cao chất lượng trà Việt và đóng góp vào sự phát triển của ngành chè Việt Nam - một lĩnh vực nông nghiệp có giá trị kinh tế, văn hóa, đứng thứ 5 trong các quốc gia sản xuất & xuất khẩu chè trên thế giới.

Di sản được tiếp tục gìn giữ và lan tỏa quốc tế

Tuyên Quang là một trong những địa phương có diện tích trồng chè lớn nhất cả nước. Lịch sử gần bảy thập kỷ của Mỹ Lâm cũng phản chiếu hành trình phát triển của chè Tuyên Quang và một phần lịch sử chè Việt. Nằm trong nhóm những quốc gia sản xuất và xuất khẩu chè lớn nhất trên thế giới, chè Việt là "linh hồn" trong nhiều sản phẩm trà nổi tiếng quốc tế. Tuy nhiên, phần lớn chè Việt vẫn được xuất khẩu dưới dạng nguyên liệu hoặc bán thành phẩm, khiến giá trị thương hiệu chưa tương xứng với tiềm năng.

Với mục tiêu đưa Mỹ Lâm trở thành thương hiệu uy tín, được bạn bè quốc tế biết đến như một đại diện của trà Việt Nam, Trà Mỹ Lâm đã và đang từng bước xây dựng chuỗi giá trị khép kín, từ vùng nguyên liệu đến chế biến và phát triển sản phẩm. Hiện nay, doanh nghiệp sở hữu vùng nguyên liệu lên đến 367 ha, áp dụng quy trình canh tác hiện đại, đồng thời đạt các chứng nhận quốc tế như Rainforest Alliance, FDA (Hoa Kỳ) và HALAL. Trà Mỹ Lâm kiên trì thực hiện chương trình quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) trên cây chè Việt Nam. Ưu tiên các phương pháp sinh học, canh tác để cải thiện hệ sinh thái đất và tăng sức đề kháng tự nhiên của cây chè, hướng tới việc loại bỏ triệt để các loại thuốc bảo vệ thực vật có độc tính cao.

Trà Mỹ Lâm hiện là đối tác cung ứng nguyên liệu cho nhiều thương hiệu uy tín trên thế giới. Chất lượng sản phẩm cũng được khẳng định qua nhiều giải thưởng, tiêu biểu là Lục Trà Vị Xuân đã giành Giải Vàng tại Bắc Kinh (Trung Quốc) vào tháng 11/2025. Đây là giải thưởng uy tín, được khởi xướng bởi Ủy ban Công nghiệp Trà của Hiệp hội Thúc đẩy Hợp tác Nông nghiệp Quốc tế Trung Quốc, phối hợp cùng các hiệp hội trà đến từ hơn 20 quốc gia và vùng lãnh thổ. Sau 10 năm phát triển, cuộc thi đã trở thành hoạt động đánh giá trà chuyên nghiệp, có tầm ảnh hưởng sâu rộng và uy tín hàng đầu khu vực.

Song hành cùng xuất khẩu, Trà Mỹ Lâm cũng định hướng phát triển các dòng sản phẩm mang thương hiệu riêng, trong đó có trà đặc sản được chế biến từ vùng nguyên liệu có sản lượng giới hạn, phẩm trà cao cấp, đồng thời vẫn nỗ lực “bình dân hóa” trà sạch, để người Việt được uống trà sạch, trà thật ngay tại quê hương mình với giá cả phải chăng nhất, qua đó, từng bước đưa chất lượng trà Việt đến gần hơn với người tiêu dùng trong nước và quốc tế.

Ông Lưu Vũ Trường Đạm, Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Chè Mỹ Lâm, cho biết: "Tiếp nối di sản không chỉ là gìn giữ những đồi chè được các thế hệ đi trước gây dựng, mà còn là cam kết phát triển nông nghiệp bền vững, tạo ra những sản phẩm trà chất lượng cao, góp phần nâng tầm giá trị thương hiệu trà Việt trên thị trường quốc tế."

Trà Mỹ Lâm là thương hiệu được Tập đoàn Bách Việt (BV Group) đầu tư và phát triển trong lĩnh vực nông nghiệp, với tham vọng đưa Mỹ Lâm đã trở thành một vùng chè giàu truyền thống với những sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế, góp phần khẳng định vị thế của thương hiệu trà Việt trên thị trường toàn cầu.

Trọng Nghĩa