Thanh Hóa có thêm 3 liệt sĩ được xác định danh tính qua giám định ADN
Tỉnh Thanh Hóa vừa có thêm 3 liệt sĩ được xác định danh tính thông qua giám định ADN từ mẫu thân nhân, nâng tổng số liệt sĩ quê Thanh Hóa được xác định danh tính bằng phương pháp này lên 11 trường hợp. Đây là niềm vui đặc biệt đối với thân nhân các gia đình liệt sĩ trên quê hương Thanh Hóa nói riêng và cả nước nói chung trong những ngày tháng 7 đầy ắp nghĩa tình.
3 gia đình - 3 hành trình chờ đợi hơn nửa thế kỷ
Tháng Bảy - tháng của những tri ân và tưởng nhớ năm nay đã mang đến niềm xúc động đặc biệt đối với 3 gia đình liệt sĩ trên quê hương Thanh Hóa. Sau hơn nửa thế kỷ mong ngóng, danh tính của các liệt sĩ Lê Bật Quyết, Đặng Công Nễ và Nguyễn Công Tuấn đã được xác định thông qua việc đối sánh ADN hài cốt với mẫu ADN của thân nhân.
Cả ba liệt sĩ đều lên đường nhập ngũ trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước, anh dũng hy sinh tại chiến trường miền Nam và hiện an nghỉ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Ngã Bảy, TP. Cần Thơ. Họ hy sinh ở những thời điểm khác nhau, nhưng phía sau mỗi người đều là một gia đình đã trải qua hơn nửa thế kỷ mòn mỏi kiếm tìm.
Với gia đình liệt sĩ Lê Bật Quyết, tin vui đến khi những người anh, người chị của ông đều đã ở tuổi xế chiều. Liệt sĩ Lê Bật Quyết sinh năm 1951, nhập ngũ tháng 1/1971 và hy sinh tháng 10/1972 tại mặt trận phía Nam. Ngày người thanh niên trẻ lên đường nhập ngũ, anh cả của ông là ông Lê Bật Quyên cũng đang làm nhiệm vụ quốc tế tại chiến trường Campuchia. Đến năm 1975, khi trở về quê hương, ông Quyên mới hay tin người em trai đã hy sinh.
Hơn nửa thế kỷ đã qua, dấu tích của những năm tháng chiến tranh vẫn còn hằn trên cơ thể người lính già từng chiến đấu tại hai chiến trường miền Nam và Campuchia, đồng thời chịu ảnh hưởng của chất độc da cam. Tuổi cao, sức khỏe suy giảm, trí nhớ có lúc còn, lúc mất, nhưng mỗi lần nhắc đến người em trai đã nằm lại chiến trường, ông Quyên vẫn không giấu được sự nghẹn ngào. Kết quả giám định ADN đã giúp gia đình biết chính xác nơi liệt sĩ Lê Bật Quyết đang yên nghỉ. Đó là câu trả lời mà người anh đã chờ đợi suốt phần lớn cuộc đời mình.
Cũng ra đi khi tuổi đời vừa đôi mươi là liệt sĩ Đặng Công Nễ, sinh năm 1952 trong một gia đình có bốn anh chị em ở xã Quảng Ngọc. Năm 1970, chàng trai Đặng Công Nễ xung phong lên đường nhập ngũ và hy sinh vào tháng 4/1972. Hơn 50 năm trôi qua, hai người chị của liệt sĩ đều đã tuổi cao, nhưng nỗi mong mỏi tìm lại người em trai chưa bao giờ nguôi ngoai. Tháng 7/2025, cả hai đã tham gia lấy mẫu ADN, gửi gắm thêm một niềm hy vọng vào hành trình tìm em kéo dài qua nhiều thập kỷ. Và niềm vui đã thực sự vỡ òa khi thông tin nơi an nghỉ của liệt sĩ Đặng Công Nễ đã được xác định. Ông Đặng Công Giang - người cháu đang thờ cúng liệt sĩ Đặng Công Nễ chia sẻ: “Bao nhiêu năm chỉ thờ vọng, giờ chú đã có một địa chỉ để người thân tìm về”.
Còn liệt sĩ Nguyễn Công Tuấn là con trai cả trong gia đình có bảy anh chị em, năm 1970, chàng trai trẻ Nguyễn Công Tuấn hăng hái lên đường nhập ngũ. Ba năm sau, ông anh dũng hy sinh trên chiến trường miền Nam.
Hơn nửa thế kỷ sau ngày tiễn con ra trận, gia đình vẫn không ngừng tìm kiếm. Người mẹ của liệt sĩ qua đời năm 2021, mang theo nỗi day dứt lớn nhất của cuộc đời là chưa một lần biết chính xác nơi con trai mình yên nghỉ. Tháng 7/2025, người cậu ruột cùng những thân nhân bên ngoại của liệt sĩ Nguyễn Công Tuấn đã tham gia lấy mẫu ADN để tiếp tục hành trình tìm kiếm. Tháng 7 năm nay, kết quả đối sánh ADN đã xác định liệt sĩ Nguyễn Công Tuấn đang an nghỉ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Ngã Bảy (TP. Cần Thơ).
Ba gia đình với những hành trình tìm kiếm kiên trì đã mang lại kết quả tốt đẹp. Các liệt sĩ đã được trở về với tên tuổi của mình, với gia đình và với ký ức quê hương. Đó là một sự đoàn viên muộn màng, không có những vòng tay ôm, nhưng đủ sức an ủi những người đã đợi chờ suốt hơn nửa thế kỷ.
Hơn 41.000 mẫu ADN và những hy vọng về ngày trở về
Để có được những kết quả ấy là cả một hành trình bền bỉ, khẩn trương phía sau mỗi mẫu sinh phẩm. Ngay từ khi triển khai chủ trương xây dựng cơ sở dữ liệu ADN thân nhân liệt sĩ chưa xác định được thông tin, Công an tỉnh Thanh Hóa đã xác định đây không đơn thuần là một đợt thu nhận mẫu, mà còn là cuộc chạy đua với thời gian. Bởi, phần lớn những người có quan hệ huyết thống gần với liệt sĩ hiện đã cao tuổi, sức khỏe ngày càng suy giảm; nhiều người đã ngoài 80, 90 tuổi. Thời gian càng trôi qua, cơ hội lưu giữ những nguồn ADN có giá trị phục vụ công tác xác định danh tính liệt sĩ càng trở nên cấp thiết.
Công an tỉnh Thanh Hóa đã phối hợp chặt chẽ với các đơn vị chức năng, chính quyền địa phương và lực lượng công an cấp xã để rà soát thông tin, xác minh thân nhân và tổ chức thu nhận mẫu sinh phẩm trên phạm vi toàn tỉnh. Công việc ấy không chỉ đòi hỏi sự chính xác về nghiệp vụ mà còn cần sự kiên trì, trách nhiệm và khả năng vận động, giải thích thấu đáo. Với nhiều người dân, ADN và các quy luật di truyền phục vụ xác định danh tính hài cốt vẫn là những khái niệm xa lạ.
Có gia đình băn khoăn vì sao liệt sĩ mang họ cha nhưng trong một số trường hợp lại cần tìm người thân theo dòng mẹ để lấy mẫu. Có người cho rằng con, cháu bên nội cùng mang họ với liệt sĩ sẽ phù hợp hơn. Từ những băn khoăn ấy, cán bộ Công an phải giải thích bằng cơ sở khoa học nhưng theo cách gần gũi, dễ hiểu, giúp mỗi gia đình nhận thức rõ ý nghĩa của việc xác định đúng mối quan hệ huyết thống đối với hiệu quả đối sánh.
Đối với những trường hợp sử dụng ADN ty thể - loại ADN được truyền theo dòng mẹ - việc tìm đúng thân nhân có quan hệ huyết thống theo dòng mẹ của liệt sĩ có ý nghĩa đặc biệt. Bởi vậy, quá trình rà soát không thể chỉ dừng ở tên tuổi hoặc mối quan hệ ghi trong hồ sơ. Nhiều trường hợp, cán bộ phải dựng lại mối quan hệ gia đình qua từng thế hệ để tìm được người phù hợp lấy mẫu.
Mỗi mẫu sinh phẩm được thu nhận vì thế không chỉ là một dữ liệu khoa học. Trong đó còn có niềm mong đợi của những người mẹ, người anh, người chị đã dành cả cuộc đời để tìm kiếm người thân; có trách nhiệm của thế hệ con cháu tiếp tục thực hiện tâm nguyện mà cha ông chưa thể hoàn thành.
Đến nay, Thanh Hóa đã thu nhận được hơn 41.000 mẫu ADN của thân nhân liệt sĩ chưa xác định danh tính, hình thành một nguồn dữ liệu huyết thống quan trọng để phục vụ đối sánh với ADN hài cốt liệt sĩ.
Tuy nhiên, từ một mẫu ADN đến việc trả lại tên cho một phần mộ là cả một quá trình khoa học chặt chẽ. Kết quả phân tích, đối sánh ADN còn phải được kết hợp và kiểm chứng cùng nhiều nguồn thông tin khác như hồ sơ liệt sĩ, đơn vị chiến đấu, thời gian và địa bàn hy sinh, quá trình tìm kiếm, quy tập, vị trí phần mộ cùng các tài liệu lịch sử có liên quan.
Chính sự gặp nhau giữa chứng cứ khoa học và những dấu vết còn lại của lịch sử đã mở thêm cơ hội xác định danh tính cho những người lính nằm xuống từ hàng chục năm trước.
Với ba trường hợp vừa được xác định, đến nay đã có 11 liệt sĩ quê Thanh Hóa được xác định danh tính bằng phương pháp đối sánh ADN. Con số ấy là một thành quả đáng trân trọng, nhưng phía sau mỗi trường hợp không chỉ là một kết quả giám định. Đó còn là một cuộc chờ đợi được khép lại, một lời hứa của người ở lại được thực hiện và một liệt sĩ được trả về đúng với tên tuổi của mình.
Chiến tranh đã lùi xa, nhưng nghĩa vụ tìm kiếm, gọi tên và đưa những người đã khuất trở về với gia đình chưa bao giờ khép lại. Bằng khoa học, trách nhiệm và lòng tri ân, những cuộc kiếm tìm tưởng như vô vọng đang từng bước có câu trả lời.