500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩGọi tên các Anh từ lòng đất thiêng Quảng Trị

Dưới lòng đất lửa - Từng nhát xẻng, từng giọt nước mắt

Nếu các báo cáo định kỳ chỉ ghi lại những con số về số điểm khai quật hay mẫu ADN, thì khi đi cùng cán bộ, chiến sĩ Đội 584, Đội 598 (Bộ CHQS tỉnh Quảng Trị) và Đội Quy tập Đoàn KT-QP 337 trong những ngày cao điểm này mới cảm nhận trọn vẹn sự nghẹn ngào rung lên qua từng nhát xẻng chạm vào lòng đất.

Ngay giữa lòng Thành cổ Quảng Trị - nơi từng hứng chịu hàng vạn tấn bom đạn trong 81 ngày đêm rực lửa năm 1972 - lòng đất vẫn chưa nguôi những vết tích chiến tranh. Ven sông Thạch Hãn hay nền Bệnh viện Triệu Hải cũ, mỗi nhát xẻng quy tập cuốc xuống lại chạm vào những hố mộ tập thể, nơi nhiều liệt sĩ vẫn nằm vai tựa vai.

Di vật còn lại chỉ là mảnh tăng dù ngả màu trầm tích, vài chiếc khuy áo mục và chiếc thìa nhôm nhỏ... Không một tấm bia đá, tên tuổi các anh gửi trọn vào sự tỉ mỉ, kiên trì của những đồng đội hôm nay. “Ở Thành cổ, đất đá và di vật đã hòa làm một. Có những điểm khai quật, xương thịt các anh đã hóa vào đất mẹ, chỉ còn lại viền tăng bạt mục thẫm màu. Anh em chúng tôi phải dùng thìa nhỏ bới từng chút một, gạn lọc cẩn trọng để bỏ vào túi vải bảo quản” - Thiếu tá Lê Quang Hưng, Đội quy tập hài cốt liệt sĩ 584 ứa nước mắt nói.

Cách Thành cổ không xa, bãi bồi Câu Nhi bên dòng Ô Lâu từng là hành lang sinh tử. Giữa cái nắng rát thịt da và gió Lào quật từng đợt, mặt đất nứt nẻ cứng như đá. Bất chấp cái nóng trên 40°C, lưng áo ướt sũng mồ hôi, các chiến sĩ Đội 584 vẫn tỉ mỉ xới từng thớ đất khô khốc. Để rồi ở độ sâu hơn một mét, dưới mảnh tăng võng mục nát, hài cốt các anh hiện ra - nằm xếp ngay ngắn, bình yên bên nhau.

"Trong suốt một tháng qua tại bãi bồi Câu Nhi, cán bộ, chiến sĩ Đội 584 đã dồn toàn bộ nỗ lực, kết hợp chặt chẽ giữa thông tin nhân chứng, dữ liệu lịch sử và công nghệ rà quét ra-đa mặt đất. Nhờ đó, chúng tôi đã phát hiện và cất bốc được 10 hài cốt liệt sĩ. Mỗi phần hài cốt được tìm thấy là thêm một niềm hy vọng để tên tuổi các anh được gọi lên, để những người mẹ, người vợ và gia đình sau bao năm khắc khoải cuối cùng cũng đón được người thân trở về" - Trung tá Nguyễn Trung Thành, Phó Đội trưởng Đội quy tập hài cốt liệt sĩ 584 cho biết.

Khác với vùng bãi bồi Hải Lăng, địa bàn Đakrông, Cam Lộ, Gio Linh hay Hướng Lập lại là cuộc đối đầu gắt gao giữa sức người với đá núi và hiểm nguy. Trên các vách đá dựng đứng dọc Đường 9, chiến sĩ Đội 337 phải đu dây luồn vào hang sâu - nơi từng là trạm phẫu thuật dã chiến năm xưa. Còn tại Dốc Miếu, Cồn Tiên, mỗi nhát cuốc tìm kiếm luôn phải đi trước rà phá bom mìn còn sót lại dưới lòng đất.

Cuộc chạy đua thời gian và lời thề chưa trọn

Không chỉ cất bốc ngoài hiện trường, Chiến dịch 500 ngày đêm còn tạo bước đột phá khi đẩy mạnh giám định ADN và đồng bộ dữ liệu quốc gia. Khi nhân chứng lịch sử ngày càng thưa vắng, đây là cuộc đua quyết liệt với thời gian, tuổi tác và sự thay đổi của địa hình để tìm lại tên cho các anh. Toàn tỉnh Quảng Trị đang dồn lực hướng tới mục tiêu quy tập ít nhất 360 hài cốt liệt sĩ trong đợt cao điểm này. Đến nay, hàng trăm liệt sĩ cùng những di vật như chiếc bi đông, khuy áo, đôi dép cao su... đã được đưa về an nghỉ tại các Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia.

Song song với cất bốc, việc lấy mẫu ADN mộ liệt sĩ chưa rõ thông tin cũng được khẩn trương triển khai. Riêng tại Nghĩa trang liệt sĩ Vĩnh Linh, lực lượng chức năng đã thu thập xong 1.952 mẫu. 100% mẫu ADN từ thực địa và các Nghĩa trang Quốc gia như Đường 9, Trường Sơn, Ba Dốc đều được mã hóa, đối soát trực tiếp với Cơ sở dữ liệu quốc gia và Ngân hàng gen thân nhân liệt sĩ.

Những chiếc ví da vỡ vụn, những mảnh tăng tơi mục hay những dòng chữ khắc dở trên chiếc thìa nhôm, bi đông thu gom từ bãi bồi Hải Lăng hay các điểm cao Cam Lộ mang sức lay động đến kỳ lạ.

Nắng sớm hắt lên từ dòng Thạch Hãn, trải một dải vàng óng ánh xuống Thành cổ Quảng Trị – mảnh đất từng gánh chịu muôn vàn đạn bom nay đang hối hả vươn mình. Trên những cung đường dẫn về Gio Linh, Đakrông hay bãi bồi Hải Lăng, những chuyến xe chuyên dụng của lực lượng quy tập vẫn lặng lẽ lăn bánh khi sương đêm chưa kịp tan. Trên vai người lính hôm nay có thêm thiết bị số hóa, thêm những ống lấy mẫu sinh phẩm hiện đại, nhưng trong lồng ngực họ vẫn vẹn nguyên một mệnh lệnh từ trái tim: chưa quy tập hết đồng đội, chưa thể yên lòng trước giấc ngủ bình yên.

Chiến dịch 500 ngày đêm đang viết tiếp những trang sử cảm động về đạo lý "Uống nước nhớ nguồn". Dưới lòng đất thiêng Quảng Trị, mỗi hài cốt được quy tập, mỗi tấm bia được khắc lại tên chính là lời khẳng định bất tử: Tổ quốc và Nhân dân không bao giờ quên ơn những người đã ngã xuống!

Võ Linh