Những bức di ảnh nối lại cuộc đoàn viên

Những cuộc hội ngộ sau hàng chục năm mong đợi

Một trong những khoảnh khắc xúc động trong chuỗi hoạt động tri ân kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ tại thành phố Hồ Chí Minh là lễ trao các di ảnh liệt sĩ được phục dựng cho thân nhân do Bộ Tư lệnh thành phố phối hợp với Công an thành phố và nhóm thiện nguyện TeamLee tổ chức. Chương trình đã tiếp nhận gần 500 ảnh liệt sĩ, trong đó 150 di ảnh đã được phục dựng, in và đóng khung để trao tặng thân nhân.

Trong đợt trao di ảnh đầu tiên diễn ra sáng 23/7, câu chuyện của ông Lại Văn Cọp (66 tuổi, phường Tân Tạo) khiến nhiều người xúc động. Cầm trên tay bức chân dung màu của cha - liệt sĩ Lại Văn Chệt - vừa được phục dựng, ông liên tục thốt lên: "Giống ba. Giống ba". Đó là lần đầu tiên trong cuộc đời ông được nhìn rõ gương mặt cha, người đã hy sinh hơn nửa thế kỷ trước nhưng đến nay gia đình vẫn chưa tìm được hài cốt. Trước đó, hình ảnh duy nhất gia đình còn lưu giữ chỉ là một tấm ảnh đen trắng nhỏ bằng ngón tay. "Từ nhỏ đến lớn, tôi đâu có biết mặt ba, chỉ thấy hình thôi", ông nghẹn ngào.

Nhiều gia đình khác cũng nghẹn ngào trong khoảnh khắc được gặp lại người thân qua những bức chân dung phục dựng. Tại điểm cầu Công viên Lê Thị Riêng trong Chương trình toạ đàm - cầu truyền hình Tìm lại tên anh tối 23/7, gia đình liệt sĩ Huỳnh Văn Quên đã không cầm được nước mắt khi lần đầu nhìn thấy chân dung ông sau gần 60 năm mong ngóng. Suốt nhiều thập niên, trên bàn thờ gia đình chỉ có Bằng Tổ quốc ghi công để tưởng nhớ người đã khuất. Nay, gương mặt người con, người anh năm nào đã hiện diện trở lại trong mái nhà của những người thân vẫn luôn ngóng đợi, khiến không ít đại biểu và khán giả có mặt cũng lặng đi vì xúc động.

Đón nhận bức di ảnh, bà Nguyễn Thị Lệ lặng người rất lâu. Gần 60 năm trước, bà và liệt sĩ Huỳnh Văn Quên đã hứa hôn trước ngày ông lên đường với lời hẹn: "Đánh thắng trận này anh sẽ về cưới em". Chiến tranh khiến lời hẹn ấy mãi dang dở, nhưng bà vẫn ở vậy, son sắt với người chồng chưa cưới suốt gần sáu thập kỷ. Tháng 7/2026, bà được Sở Nội vụ tỉnh Tây Ninh chính thức công nhận là vợ liệt sĩ Huỳnh Văn Quên. Bức di ảnh được phục dựng không chỉ giúp bà nhìn lại gương mặt người thương sau ngần ấy năm, mà còn như nối dài một lời hẹn chưa bao giờ phai trong ký ức.

Mỗi bức di ảnh được trao đi đều gắn với một câu chuyện riêng. Có người lần đầu được nhìn rõ gương mặt cha sau hơn nửa thế kỷ, có người gặp lại người anh chỉ còn trong tấm ảnh thẻ cũ, có người nâng niu chân dung người chồng đã chờ đợi suốt cả cuộc đời. Dẫu hoàn cảnh khác nhau, họ đều gặp nhau ở niềm xúc động khi ký ức tưởng đã nhạt phai nay hiện hữu rõ nét trước mắt.

Nối dài ký ức bằng những tấm lòng tri ân

Đằng sau mỗi bức chân dung được trao là hành trình lặng lẽ của những người trẻ kiên trì đi tìm lại gương mặt của những người đã ngã xuống vì Tổ quốc. Với họ, việc phục dựng di ảnh là quá trình ghép nối từng mảnh ký ức từ những bức ảnh đã bạc màu, những dòng thông tin ít ỏi trong hồ sơ và cả lời kể của người thân để trả lại hình hài gần nhất với người đã khuất.

Chia sẻ về công việc của nhóm, anh Phạm Văn Tuấn, thành viên TeamLee cho biết, nhóm hiện có 17 thành viên đến từ nhiều địa phương, làm việc ở nhiều ngành nghề khác nhau nhưng đều chung mong muốn tri ân các anh hùng liệt sĩ. Từ khi bắt đầu thực hiện công việc này vào năm 2021 đến nay, TeamLee đã phục dựng gần 10.000 di ảnh liệt sĩ trên khắp cả nước. Mỗi bức ảnh hoàn thành là kết quả của nhiều ngày làm việc tỉ mỉ, nhưng điều các thành viên trân trọng hơn cả là niềm tin mà các gia đình gửi gắm khi trao cho họ những kỷ vật quý giá nhất còn sót lại.

Theo anh Tuấn, nếu còn ảnh gốc, dù chỉ là một tấm hình nhỏ, mờ hoặc rách, nhóm sẽ dựa vào từng đường nét trên khuôn mặt để phục dựng, đồng thời đối chiếu với hồ sơ và ý kiến góp ý của thân nhân. Bản phác thảo được gửi đi gửi lại nhiều lần, chỉnh sửa cho đến khi gia đình cảm thấy gương mặt trong ảnh thực sự là người thân của mình mới tiến hành in và đóng khung. Có những bức ảnh chỉ mất một hoặc hai ngày để hoàn thiện, nhưng cũng có những trường hợp phải sửa đi sửa lại rất nhiều lần vì chỉ cần khác một ánh mắt, một sống mũi hay nụ cười cũng khiến người thân cảm thấy chưa đúng với ký ức của họ.

Khó khăn nhất là những trường hợp không còn bất kỳ tấm ảnh nào. Khi đó, công nghệ chỉ đóng vai trò hỗ trợ, còn việc phục dựng dựa chủ yếu vào ký ức của người thân. Điều khiến các thành viên TeamLee xúc động nhất không phải là lúc hoàn thành một bức ảnh, mà là khoảnh khắc trao tận tay người nhận. Mỗi lần chứng kiến một người mẹ run run vuốt ve gương mặt con trai, một người vợ lặng lẽ ngắm người chồng trong màu áo lính hay một người con lần đầu được nhìn rõ gương mặt cha, họ lại thấy công việc của mình có thêm ý nghĩa.

Mỗi bức di ảnh được trao đi không chỉ trả lại một gương mặt đã bị thời gian phủ mờ, mà còn mở ra cuộc hội ngộ sau hàng chục năm cách biệt với thân nhân liệt sĩ. Trong những ngày tháng Bảy tri ân, những bức ảnh ấy trở thành nhịp cầu giữa quá khứ và hiện tại, để ký ức về những người đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc tiếp tục được gìn giữ và lan tỏa.

Hoa Lê