“Uống nước nhớ nguồn” - Đạo lý trường tồn của dân tộc
Truyền thống “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc Việt Nam là dòng chảy bền bỉ, là nhịp thở thiêng liêng của đời sống, được Đảng, Nhà nước và nhân dân ta nuôi dưỡng bằng hành động đền ơn đáp nghĩa mỗi ngày.
Dòng chảy bền bỉ và xuyên suốt
Lịch sử dân tộc Việt Nam là bản trường ca vĩ đại được viết lên bằng máu, nước mắt; nơi nền độc lập, tự do và hòa bình hôm nay được đánh đổi bằng xương máu và sinh mệnh của hàng triệu người con ưu tú. Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7), vì vậy, là dấu mốc lịch sử thiêng liêng, thời điểm thể hiện lòng biết ơn sâu sắc đối với những người đã ngã xuống. Thực tế, phát huy đạo lý “uống nước nhớ nguồn” không phải hoạt động mang tính thời điểm mà là dòng chảy bền bỉ và xuyên suốt. Như trong Thư nhân dịp kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2026), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định: “Tri ân là đạo lý ngàn đời của dân tộc Việt Nam, là trách nhiệm chính trị, mệnh lệnh từ trái tim và danh dự của mỗi người Việt Nam”.
Trước đó, tại Hội nghị Gặp mặt người có công, nhân chứng lịch sử ngày 24/7/2025, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng đã chỉ rõ: “Quan điểm nhất quán của Đảng và Nhà nước là: ‘Người có công với cách mạng là tài sản quý báu của dân tộc’, là biểu tượng thiêng liêng của lòng yêu nước và đạo lý Việt Nam. Công tác ‘Đền ơn đáp nghĩa’, ‘Uống nước nhớ nguồn’ không chỉ là một chính sách lớn, mà còn là mệnh lệnh từ trái tim, trách nhiệm chính trị, đạo lý của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội”.
Nhìn lại lịch sử, việc chăm lo cho người có công với cách mạng đã được định hình ngay từ ngày đầu của chính quyền dân chủ cộng hòa. Giữa bối cảnh đất nước chìm trong muôn vàn khó khăn của thù trong giặc ngoài, ngày 16/2/1947, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 20-SL quy định chế độ hưu bổng thương tật, tiền tuất cho thân nhân tử sĩ, đặt nền móng pháp lý đầu tiên cho công tác chính sách người có công. Qua từng giai đoạn, các sắc lệnh, quy định của Chính phủ, Hội đồng Bộ trưởng về chính sách người có công tiếp tục được bổ sung, kế thừa tinh thần ấy.
Đặc biệt, Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng được ban hành lần đầu tiên năm 1994 (Pháp lệnh số 36-L/CTN) đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong việc hệ thống hóa và hoàn thiện chính sách tri ân của Đảng và Nhà nước. Từ đó đến nay, qua nhiều lần sửa đổi, Pháp lệnh liên tục khẳng định việc chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho người có công và thân nhân là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt.
Đến nay, các chế độ, chính sách đã mở rộng thành mạng lưới an sinh xã hội bao trùm nhiều khía cạnh của đời sống như bảo hiểm y tế, hỗ trợ cải thiện nhà ở, ưu đãi về giao, thuê đất, vay vốn để sản xuất kinh doanh, ưu tiên trong giáo dục, đào tạo nghề, chăm lo đời sống văn hóa, tinh thần… Từ đây, đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” thẩm thấu vào đời sống một cách sâu sắc.
Lan tỏa sâu rộng và mạnh mẽ
Từ năm 1995 đến nay, hàng chục nghìn Mẹ Việt Nam Anh hùng được phong tặng, truy tặng danh hiệu và được các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp nhận phụng dưỡng suốt đời. Các mô hình như Phụng dưỡng Mẹ Việt Nam Anh hùng (Gia Lai), Chúng con luôn bên mẹ (Đà Nẵng), Người con hiếu thảo (Tây Ninh)… trở thành nhịp cầu tri ân với các hoạt động ý nghĩa từ việc lo toan những lúc Mẹ ốm đau phải nhập viện, kế hoạch thăm hỏi định kỳ hàng tháng, hàng tuần, quây quần bên Mẹ trong ngày giỗ liệt sĩ...
Suốt 79 năm qua, còn có hành trình tri ân thiêng liêng chưa từng gián đoạn. Đó là hoạt động tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Theo báo cáo của Ban Chỉ đạo quốc gia 515 (được thành lập năm 2013), riêng giai đoạn 2021 - 2025, các lực lượng từ Trung ương đến địa phương đã duy trì hoạt động liên tục, tìm kiếm, quy tập được 6.959 hài cốt liệt sĩ, xác định được 103 danh tính. Những nỗ lực ấy diễn ra không ngưng nghỉ trên khắp mọi miền Tổ quốc và cả trên đất bạn Lào, Campuchia.
Đặc biệt, hành trình đó có sự tham gia tự nguyện, miệt mài của các cựu chiến binh. Rất nhiều người bất chấp tuổi cao sức yếu, di chứng chiến tranh, phối hợp với lực lượng chức năng rà soát, giải mã những tọa độ chết với mong mỏi đưa đồng đội trở về. Có những cựu binh cùng tập hợp đội ngũ về lại chiến trường xưa, về các nghĩa trang liệt sĩ, lặng lẽ ghi chép thông tin phần mộ, tìm kiếm manh mối để báo tin cho thân nhân... Giờ đây, chính sự hồi tưởng và ghi chép thầm lặng của họ góp phần quý giá cho Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.
Kế thừa truyền thống dân tộc, ngày càng nhiều hoạt động tri ân được lan tỏa sâu rộng bằng hình thức mới. Nhiều cơ quan, doanh nghiệp mạnh mẽ hưởng ứng xây nhà tình nghĩa. Các nhà trường, đoàn viên, thanh niên, học sinh, sinh viên tích cực hưởng ứng, tham gia chương trình về nguồn, đền ơn đáp nghĩa, thắp nến tri ân…
Ngày 23/7, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã chính thức phát động phong trào Đẩy mạnh chăm lo người có công với cách mạng hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2027). Thủ tướng kêu gọi cộng đồng doanh nghiệp, các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước, cùng đồng bào ta ở nước ngoài bằng những hành động thiết thực để chung tay chăm lo, phụng dưỡng tốt nhất cho người có công. Việc huy động sức mạnh tổng lực này có ý nghĩa quan trọng giúp thắt chặt khối đại đoàn kết toàn dân tộc và gia tăng niềm tin của nhân dân vào các chính sách của Đảng, Nhà nước.
Cùng với Chiến dịch 500 ngày đêm đang được dồn sức, tiến hành mạnh mẽ, khẩn trương, những hành động, chương trình nhân văn ấy đã thể hiện sinh động đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”. Đó không chỉ là nét đẹp văn hóa, mà còn là cội nguồn sức mạnh nội sinh, động lực để dân tộc Việt Nam đoàn kết, vươn lên trong kỷ nguyên mới.