Hà Nội thí điểm mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa:Xây dựng diện mạo mới ở cấp cơ sở

Kiến tạo hành lang pháp lý và thiết lập bộ tiêu chí quản trị hiện đại

Định hướng xuyên suốt được thành phố Hà Nội xác định là sự đồng bộ, hiệu quả và thực chất trong từng khâu vận hành. Thành phố phân định rõ ràng trách nhiệm giữa cơ quan chủ trì với cơ quan phối hợp, đồng thời thiết lập hệ thống mốc thời gian cùng kết quả đầu ra cụ thể cho từng nhiệm vụ, triệt để loại bỏ tình trạng chồng chéo hoặc bỏ sót công việc trong quá trình tổ chức thực hiện. Các nhiệm vụ trọng tâm này được lồng ghép chặt chẽ với các quy hoạch và chương trình phát triển lớn của thành phố, trong đó ưu tiên tối đa nguồn lực cho các dự án hạ tầng và quản trị then chốt giai đoạn 2026-2030.

Để hiện thực hóa mô hình, UBND thành phố Hà Nội xác định việc hoàn thiện thể chế chính là điều kiện tiên quyết. Thành phố sẽ tiến hành rà soát và thiết kế lại hệ thống chính sách phù hợp với đặc thù của từng cấp xã, phường, tạo dư địa linh hoạt nhằm khuyến khích tinh thần đổi mới sáng tạo nhưng vẫn bảo đảm tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của pháp luật.

Điểm tựa thể chế quan trọng nhất cho Đề án chính là Luật Thủ đô năm 2026. Dựa trên khung pháp lý đặc thù này, Hà Nội sẽ nghiên cứu và áp dụng các cơ chế vượt trội về tái định cư, giải phóng mặt bằng và chỉnh trang đô thị đối với những khu dân cư nhỏ lẻ. Quyết sách này giúp tổ chức lại không gian phát triển một cách bài bản, khắc phục dứt điểm những hệ lụy từ quá trình đô thị hóa tự phát kéo dài. Đồng thời, thành phố sẽ áp dụng cơ chế thí điểm có kiểm soát đối với các mô hình quản trị hoàn toàn mới, tạo điều kiện cho người dân tham gia trực tiếp vào quá trình ra quyết định và đặc biệt là đo lường chất lượng sống thông qua chỉ số hạnh phúc.

Cấu trúc của Đề án được lượng hóa thông qua Bộ tiêu chí mẫu gồm 54 tiêu chí cụ thể được thiết lập dựa trên 8 nội dung cốt lõi. Đây được xem là công cụ quản trị hiện đại, cho phép các cấp chính quyền đo lường, đánh giá và kiểm chứng kết quả thực hiện một cách định lượng trong thực tiễn. Mỗi nội dung cốt lõi đều đại diện cho một bước phát triển về chất của cấp cơ sở.

Trong đó, nội dung về xây dựng hệ thống chính trị cơ sở vững mạnh, quản trị phục vụ và phát huy quyền làm chủ của nhân dân bao gồm 7 tiêu chí; nội dung phát triển hạ tầng hiện đại, đồng bộ và không gian sống thông minh bao gồm 5 tiêu chí; nội dung phát triển kinh tế trên địa bàn gắn với lực lượng sản xuất hiện đại, xanh, số hóa và tuần hoàn bao gồm 7 tiêu chí. Bên cạnh đó là các nhóm nội dung về văn hóa, y tế, giáo dục, môi trường, an ninh trật tự và an sinh xã hội. Theo đánh giá của lãnh đạo thành phố, các nội dung này phản ánh sự tái cấu trúc toàn diện các hoạt động kinh tế - xã hội tại địa phương, bảo đảm sự gắn kết chặt chẽ giữa tăng trưởng kinh tế với tiến bộ, công bằng xã hội và phát triển con người.

Nhằm bảo đảm tính thống nhất và chuyên nghiệp trong chỉ đạo, thành phố đã giao nhiệm vụ cụ thể cho từng sở, ngành chuyên môn chủ trì các lĩnh vực trụ cột. Sở Quy hoạch - Kiến trúc đảm nhận nhiệm vụ chủ trì quy hoạch và tổ chức lại không gian phát triển của các xã, phường. Sở Nội vụ chịu trách nhiệm xây dựng mô hình tổ chức bộ máy và chính quyền cơ sở phục vụ. Sở Tư pháp chủ trì xây dựng mô hình văn hóa tuân thủ pháp luật. Sở Xây dựng phụ trách mảng phát triển hạ tầng kỹ thuật, nhà ở và không gian công cộng. Sở Tài chính chịu trách nhiệm chính trong việc bố trí nguồn lực và cân đối cơ chế tài chính. Sở Khoa học và Công nghệ được giao nhiệm vụ thiết lập nền tảng dữ liệu, thúc đẩy chuyển đổi số và phát triển xã hội số rộng khắp trên địa bàn 126 xã, phường.

Cùng với đó, các sở, ngành khác căn cứ chức năng quản lý để điều hành các chương trình phát triển kinh tế, y tế, giáo dục, môi trường, quốc phòng, an ninh, dân tộc và tôn giáo. Sự phối hợp còn có vai trò nòng cốt của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố, Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy, Ban Tổ chức Thành ủy trong công tác vận động, kiểm tra và xây dựng hệ thống chính trị.

Nguồn lực thực hiện Đề án được thực hiện bằng phương thức phân bổ tập trung, có trọng tâm, trọng điểm, ưu tiên cho các địa bàn thí điểm và những nhiệm vụ then chốt như tổ chức lại không gian, nâng cấp hạ tầng, chuyển đổi số và nâng cao chất lượng dịch vụ công. Ngân sách nhà nước đóng vai trò chủ đạo, đảm bảo kinh phí cho các khâu nền tảng như điều chỉnh quy hoạch, xây dựng cơ sở dữ liệu và bảo đảm an sinh xã hội, với nguyên tắc gắn phân bổ vốn với kết quả đầu ra thực tế và mức độ cải thiện chất lượng sống của người dân.

Thành phố tiến hành tích hợp nguồn lực từ Luật Thủ đô năm 2026 với các chương trình mục tiêu, dự án đầu tư công, chương trình cải cách hành chính và chuyển đổi số thành một kế hoạch thống nhất để tránh tình trạng phân tán hay trùng lặp kinh phí. Đồng thời, Hà Nội chú trọng đa dạng hóa nguồn vốn thông qua việc huy động đóng góp xã hội hóa từ các doanh nghiệp, tổ chức xã hội và sự tham gia trực tiếp của cộng đồng dân cư trong việc kiến tạo môi trường sống và phát triển văn hóa cơ sở.

Từ hai địa bàn thí điểm đến lộ trình lan tỏa và tinh thần hành động không máy móc

Trong giai đoạn đầu, UBND thành phố Hà Nội quyết định chọn xã Phúc Thịnh và xã Thư Lâm làm hai địa bàn triển khai thí điểm toàn diện. Quyết định lựa chọn này dựa trên những đánh giá toàn diện về định hướng không gian phát triển, thực trạng hạ tầng, tiềm năng kinh tế cũng như năng lực quản trị và sự sẵn sàng đổi mới của hệ thống chính trị địa phương. Việc thí điểm sẽ được thực hiện đồng bộ từ việc nâng cấp hạ tầng, chuẩn hóa cơ sở dữ liệu, đào tạo nhân lực đến đổi mới phương thức điều hành với yêu cầu vận hành thực chất nhằm rút ra bài học kinh nghiệm trước khi nhân rộng.

Đối với 124 xã, phường còn lại, thành phố đưa ra quan điểm chỉ đạo nhất quán là các địa phương phải chủ động rà soát, đối chiếu với Bộ tiêu chí để đăng ký và triển khai các nhiệm vụ phù hợp với điều kiện thực tế của mình ngay từ năm 2026 nếu đủ điều kiện, tuyệt đối không thụ động chờ đợi, không áp dụng máy móc hay làm hình thức.

Tại hai địa bàn thí điểm, công tác chuẩn bị đã được triển khai nghiêm túc và bài bản. Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Thư Lâm Nguyễn Thị Thanh Tâm cho biết địa phương đã chủ động rà soát, hoàn thiện các điều kiện về bộ máy, nhân lực, hạ tầng số, dữ liệu và thiết chế văn hóa. Xã Thư Lâm tiến hành lồng ghép các dự án phát triển kinh tế - xã hội địa phương với mục tiêu của mô hình xã xã hội chủ nghĩa theo lộ trình chung, đồng thời phối hợp chặt chẽ với các sở, ngành thành phố để nhận hướng dẫn chuyên môn và phân công rõ trách nhiệm tới từng đơn vị, cá nhân dựa trên danh mục 54 tiêu chí.

Trong khi đó, tại xã Phúc Thịnh, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND Hoàng Hải Đăng thông tin Ban Thường vụ Đảng ủy xã đã thành lập Ban Chỉ đạo và Tổ giúp việc, phân công nhiệm vụ cụ thể theo phương châm 6 rõ, 1 xuyên suốt. Xã Phúc Thịnh đã xây dựng Đề án tổng thể cùng 9 kế hoạch lớn để cụ thể hóa 9 nhóm với 54 tiêu chí. Đề án này được đưa ra lấy ý kiến rộng rãi của các sở, ngành, cán bộ, đảng viên và nhân dân trong tháng 7/2026 nhằm tạo sự đồng thuận cao nhất trước khi chính thức triển khai.

Ngoài việc tập trung cho các địa bàn trọng điểm, thành phố lưu ý đặc biệt đến việc đánh giá tác động vùng và mối liên kết liên xã, liên phường. Các yếu tố về kết nối hạ tầng giao thông, dịch vụ đô thị, môi trường và an ninh trật tự sẽ được xem xét trong mối quan hệ không gian rộng lớn hơn, kết hợp xây dựng cơ chế phối hợp giữa địa bàn thí điểm với các vùng lân cận để xử lý kịp thời các vấn đề phát sinh. Thành phố tổ chức hướng dẫn áp dụng tiêu chí theo từng nhóm địa bàn, làm rõ mục tiêu, nội dung, mức độ áp dụng và cơ chế đánh giá để các xã, phường chủ động rà soát, đăng ký phấn đấu theo điều kiện thực tiễn.

Động lực cốt lõi để vận hành mô hình "xã, phường xã hội chủ nghĩa" nằm ở đội ngũ cán bộ cơ sở và việc ứng dụng công nghệ hiện đại. Thành phố xác định cán bộ công chức cấp xã là yếu tố quyết định thành công, từ đó tập trung nâng cao năng lực quản trị, tư duy đổi mới và kỹ năng làm việc liên ngành, kết hợp kỹ năng tương tác số với tinh thần phục vụ nhân dân. Song song đó, ứng dụng công nghệ được coi là giải pháp đột phá hàng đầu.

Bên cạnh đó, mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” đặt vấn đề phát triển văn hóa, con người là một trong những yếu tố quan trọng và then chốt. PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên là đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội cho rằng, giá trị cốt lõi của mô hình "xã, phường xã hội chủ nghĩa" là xây dựng chính quyền cơ sở vì nhân dân phục vụ, lấy hạnh phúc của người dân làm đích đến và là thước đo cao nhất của hiệu quả quản trị. Khi mỗi xã, phường trở thành một không gian sống xanh hơn, văn minh hơn, nhân văn hơn và giàu bản sắc hơn, Hà Nội sẽ có nền tảng vững chắc để hiện thực hóa khát vọng phát triển nhanh, bền vững, xứng đáng với vai trò là Thủ đô của cả nước và là Thành phố Vì hòa bình, vì con người.

Hà Nội sẽ thiết lập hệ thống dữ liệu thống nhất theo nguyên tắc đúng, đủ, sạch, sống để phục vụ điều hành và cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình. Chương trình bình dân học vụ số sẽ được triển khai sâu rộng nhằm phổ cập kỹ năng công nghệ cho người dân, đảm bảo không một ai bị bỏ lại phía sau trong tiến trình xây dựng chính quyền số. Các lĩnh vực quản lý đô thị, y tế, giáo dục và an ninh trật tự cũng sẽ được số hóa triệt để nhằm nâng cao khả năng dự báo và hiệu quả xử lý tình huống.

Tiến trình triển khai Đề án được xác định từ nay đến năm 2035. Trong đó, năm 2026 tập trung hoàn thiện bộ khung thể chế, kiện toàn bộ máy điều hành và ban hành hướng dẫn áp dụng Bộ tiêu chí cho các địa phương. Giai đoạn 2027-2030 sẽ triển khai đồng bộ tại các địa bàn thí điểm dưới sự giám sát chặt chẽ, tiến tới sơ kết vào năm 2030 để hoàn thiện cơ chế, chính sách trước khi mở rộng. Giai đoạn 2031-2035 tiếp tục lan tỏa mô hình đến các địa bàn đủ điều kiện, và đến năm 2035 thành phố sẽ tổ chức tổng kết toàn diện Đề án để đánh giá tính khả thi và tác động thực tế của mô hình đối với sự phát triển chung.

Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng đã yêu cầu các cấp, các ngành phải xác định ngay các mục tiêu, nhiệm vụ và chỉ tiêu đích đến cho từng năm và cả giai đoạn 5 năm. Ngay trong năm 2026, các cơ quan phải hoàn thành việc xác định các chương trình, dự án thành phần, phương án bố trí nguồn lực và cơ chế chỉ đạo, đồng thời duy trì công tác đánh giá định kỳ hằng năm để kịp thời tháo gỡ khó khăn, điều chỉnh những nội dung chưa phù hợp. Với quyết tâm chính trị cao và phương pháp triển khai sáng tạo, mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa kỳ vọng sẽ kiến tạo nên một diện mạo hoàn toàn mới cho cấp cơ sở, góp phần đưa Thủ đô Hà Nội phát triển ngày càng văn minh, hiện đại và hạnh phúc.

Văn Anh