Thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hội nghị Trung ương 3, khóa XIV: Từ tinh gọn bộ máy đến nâng cao năng lực cầm quyền của Đảng - bước chuyển chiến lược trong giai đoạn phát triển mới
Trong phát biểu khai mạc Hội nghị Trung ương 3, khóa XIV, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã xác định bốn bước chuyển chiến lược nhằm cụ thể hóa Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Đáng chú ý, bước chuyển đầu tiên được đặt lên hàng đầu là chuyển từ sắp xếp tổ chức sang nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền và chất lượng vận hành của Đảng và hệ thống chính trị. Đây không chỉ là một yêu cầu về tổ chức bộ máy mà còn phản ánh sự phát triển trong tư duy cầm quyền của Đảng trước yêu cầu xây dựng đất nước trong kỷ nguyên phát triển mới.
Từ “tinh gọn bộ máy” đến “nâng cao chất lượng cầm quyền”
Những năm gần đây, công cuộc sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị được triển khai quyết liệt với nhiều kết quả quan trọng. Việc giảm đầu mối, tinh giản biên chế, đổi mới mô hình tổ chức và đặc biệt là triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã tạo nền tảng để xây dựng một bộ máy tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả hơn.
Tuy nhiên, như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh, tinh gọn chỉ là điều kiện, không phải mục tiêu cuối cùng. Mục tiêu cao hơn là Đảng lãnh đạo hiệu quả hơn, Nhà nước quản trị tốt hơn, bộ máy vận hành nhanh hơn và Nhân dân được phục vụ tốt hơn. Điều đó cho thấy trọng tâm cải cách đang chuyển từ việc “sắp xếp tổ chức” sang nâng cao chất lượng vận hành của cả hệ thống chính trị.
Nếu trước đây thành công của cải cách chủ yếu được nhìn nhận qua số lượng đầu mối được cắt giảm hay số đơn vị được sáp nhập thì trong giai đoạn mới, thước đo phải là chất lượng quyết sách, tốc độ xử lý công việc, hiệu quả tổ chức thực hiện, khả năng tạo ra tăng trưởng và đặc biệt là mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp. Đó là bước chuyển từ tư duy quản lý bộ máy sang tư duy quản trị quốc gia hiện đại.
Trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, nâng cao năng lực cầm quyền của Đảng trước hết là đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng.
Đảng tập trung vào những vấn đề có ý nghĩa chiến lược: hoạch định đường lối phát triển đất nước, xây dựng chủ trương lớn, lãnh đạo công tác cán bộ, kiểm tra, giám sát và kiểm soát quyền lực; đồng thời tôn trọng, phát huy tính chủ động của các cơ quan nhà nước trong tổ chức thực hiện theo đúng thẩm quyền được pháp luật quy định.
Một Đảng cầm quyền hiện đại không được đánh giá chỉ bằng số lượng nghị quyết ban hành, mà quan trọng hơn là khả năng chuyển hóa nghị quyết thành kết quả phát triển cụ thể. Khoảng cách giữa chủ trương và thực tiễn càng ngắn thì năng lực cầm quyền càng cao.
Vì vậy, nâng cao năng lực cầm quyền phải gắn với việc nâng cao năng lực tổ chức thực hiện, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ và xác lập rõ trách nhiệm của người đứng đầu. Đúng như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã chỉ rõ, cán bộ phải được đánh giá bằng phẩm chất, năng lực, sản phẩm, tiến độ và uy tín; người đứng đầu phải là trung tâm của trách nhiệm.
Lấy thể chế làm nền tảng, kiến tạo cho phát triển
Một trong những biểu hiện quan trọng nhất của năng lực cầm quyền trong giai đoạn phát triển mới là khả năng kiến tạo thể chế.
Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững, thể chế không chỉ là công cụ quản lý mà phải trở thành động lực phát triển. Điều này hoàn toàn thống nhất với tinh thần Nghị quyết số 66 của Bộ Chính trị, coi thể chế phải trở thành “đột phá của đột phá”, khơi thông mọi nguồn lực cho phát triển đất nước.
Điều đó đòi hỏi phương thức lãnh đạo của Đảng tiếp tục đổi mới theo hướng lãnh đạo bằng chiến lược, bằng pháp luật, bằng cơ chế và chính sách, thay vì can thiệp vào các hoạt động điều hành cụ thể.
Mỗi chủ trương lớn cần được thể chế hóa nhanh chóng, đồng bộ, khả thi và ổn định. Pháp luật phải chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển; từ tiền kiểm sang hậu kiểm; từ việc đặt ra rào cản sang tạo lập môi trường thuận lợi để khuyến khích đổi mới sáng tạo, giải phóng sức sản xuất, bảo đảm cạnh tranh lành mạnh và khơi thông các nguồn lực xã hội.
Thể chế tốt không chỉ tạo điều kiện cho Nhà nước quản lý hiệu quả mà còn tạo niềm tin cho doanh nghiệp, nhà đầu tư và người dân. Đó cũng là nền tảng để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.
Phân cấp mạnh hơn nhưng phải đi cùng kiểm soát quyền lực
Một nội dung quan trọng khác của đổi mới phương thức lãnh đạo là tiếp tục hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền.
Thực tiễn cho thấy, nếu mọi việc đều tập trung ở Trung ương thì không thể đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh trong điều kiện quy mô nền kinh tế và không gian phát triển ngày càng mở rộng. Ngược lại, nếu phân quyền nhưng không đi cùng cơ chế kiểm soát quyền lực thì dễ phát sinh tiêu cực, cục bộ và lợi ích nhóm.
Vì vậy, như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh, phân cấp phải đi cùng thẩm quyền, nguồn lực, nhân lực, dữ liệu, công cụ thực thi và cơ chế kiểm soát quyền lực. Trung ương tập trung vào chiến lược, quy hoạch, thể chế và kiểm tra, giám sát; địa phương chủ động hơn trong tổ chức thực hiện và lựa chọn giải pháp phù hợp với điều kiện thực tiễn.
Đồng thời, cần tiếp tục đổi mới phương thức đánh giá cán bộ và chính quyền các cấp theo kết quả đầu ra, lấy hiệu quả phục vụ người dân, doanh nghiệp và chất lượng phát triển làm tiêu chí quan trọng nhất.
Đổi mới phương thức lãnh đạo trên nền tảng khoa học công nghệ và chuyển đổi số
Một đặc điểm nổi bật của giai đoạn phát triển mới là sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số. Điều này không chỉ làm thay đổi phương thức phát triển kinh tế mà còn đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng.
Một Đảng cầm quyền trong thời đại số không thể chỉ dựa vào các báo cáo hành chính truyền thống mà cần dựa trên dữ liệu thời gian thực, hệ thống phân tích thông minh và các công cụ quản trị hiện đại để nâng cao chất lượng dự báo, hoạch định chính sách và tổ chức thực hiện.
Chuyển đổi số cần được triển khai đồng bộ trong toàn hệ thống chính trị, từ công tác xây dựng Đảng đến quản lý nhà nước. Dữ liệu phải được kết nối, liên thông giữa các cấp, các ngành; việc theo dõi, giám sát thực hiện nghị quyết cần dựa nhiều hơn vào các chỉ số định lượng và các nền tảng số.
Khoa học công nghệ cũng là công cụ quan trọng để kiểm soát quyền lực, tăng cường công khai, minh bạch, giảm tầng nấc trung gian, rút ngắn thời gian xử lý công việc và nâng cao chất lượng phục vụ Nhân dân. Đây sẽ là một trong những yếu tố quyết định năng lực cầm quyền của Đảng trong tương lai.
Đổi mới phương thức lãnh đạo còn đòi hỏi phải phát huy mạnh mẽ tính chủ động, sáng tạo của chính quyền địa phương.
Trong một đất nước có quy mô lớn, điều kiện phát triển giữa các vùng miền rất khác nhau thì không thể áp dụng một mô hình quản lý cứng nhắc cho mọi địa phương. Trung ương cần xác định rõ mục tiêu, nguyên tắc và các giới hạn cần kiểm soát; còn địa phương cần được trao quyền lựa chọn giải pháp phù hợp với thực tiễn.
Điều đó cũng đòi hỏi phải có cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung; đồng thời xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng phân cấp để vụ lợi hoặc lạm quyền. Chỉ khi quyền hạn đi đôi với trách nhiệm và trách nhiệm gắn với kết quả thì mới tạo ra động lực đổi mới trong toàn hệ thống.
Bước chuyển mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đặt ra tại Hội nghị Trung ương 3 không đơn thuần là bước chuyển về tổ chức bộ máy, mà còn phản ánh sự đổi mới căn bản trong tư duy cầm quyền của Đảng.
Đó là sự chuyển đổi từ quản lý hành chính sang quản trị quốc gia hiện đại; từ điều hành theo kinh nghiệm sang quản trị dựa trên dữ liệu; từ kiểm soát bằng mệnh lệnh sang kiến tạo bằng thể chế; từ tập trung quyền lực hành chính sang phân cấp hợp lý gắn với kiểm soát quyền lực; từ đánh giá bằng quy trình sang đánh giá bằng kết quả và hiệu quả phục vụ Nhân dân.
Có thể nói, khi đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu tăng trưởng nhanh, bền vững, dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, thì năng lực cầm quyền của Đảng cũng phải được nâng lên tương ứng. Một Đảng cầm quyền mạnh không chỉ ở khả năng đề ra chủ trương đúng, mà còn ở khả năng kiến tạo thể chế, tổ chức thực hiện hiệu quả, phát huy được trí tuệ và sức sáng tạo của toàn xã hội, đồng thời kiểm soát quyền lực chặt chẽ, lấy sự phát triển của đất nước và hạnh phúc của Nhân dân làm mục tiêu cao nhất. Đó cũng chính là ý nghĩa sâu sắc của bước chuyển chiến lược đầu tiên mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đặt ra tại Hội nghị Trung ương 3, khóa XIV.