Thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hội nghị lần thứ Ba, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV: Từ tư duy ứng phó đến chủ động phòng ngừa - bước chuyển chiến lược trong bảo vệ Tổ quốc và phát triển đất nước

Phát biểu khai mạc Hội nghị lần thứ Ba, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm không chỉ định hướng những nội dung trọng tâm cần Trung ương xem xét, quyết định mà còn xác lập những tư duy lớn để hiện thực hóa các mục tiêu của Đại hội XIV. Đáng chú ý, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ rõ 4 bước chuyển chiến lược cần tập trung thực hiện: nâng cao năng lực lãnh đạo và chất lượng vận hành của Đảng và Nhà nước; quản trị thống nhất không gian phát triển và nguồn lực quốc gia; đổi mới mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực chất lượng cao; đồng thời chuyển mạnh từ xử lý từng nguy cơ sang chủ động phòng ngừa, nâng cao sức chống chịu và bảo vệ vững chắc đất nước.

Trong bốn bước chuyển đó, nội dung về “chủ động phòng ngừa, nâng cao sức chống chịu và bảo vệ vững chắc đất nước” mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây không chỉ là định hướng về quốc phòng, an ninh mà còn phản ánh bước phát triển mới trong tư duy quản trị quốc gia, kết hợp chặt chẽ giữa bảo vệ và phát triển, giữa xây dựng tiềm lực với phòng ngừa nguy cơ từ sớm, từ xa.

Từ tư duy “ứng phó” sang tư duy “phòng ngừa”

Thực tiễn cho thấy, các nguy cơ đối với an ninh quốc gia ngày càng đa dạng và có tính liên thông. Một cuộc tấn công mạng có thể gây gián đoạn hệ thống tài chính; sự cố dữ liệu có thể ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh quốc gia; thiên tai, dịch bệnh hay biến động địa chính trị có thể tác động đồng thời đến tăng trưởng kinh tế, chuỗi cung ứng, an ninh năng lượng và đời sống xã hội. Trong bối cảnh đó, phương thức quản trị chỉ tập trung xử lý khi sự việc phát sinh sẽ không còn đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Vì vậy, điểm nhấn trong bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước là yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy “phản ứng” sang “dự báo”; từ xử lý từng sự việc sang chủ động nhận diện nguy cơ, phòng ngừa rủi ro và nâng cao khả năng chống chịu của quốc gia. Đây là bước phát triển quan trọng trong tư duy lãnh đạo của Đảng, phù hợp với xu thế quản trị hiện đại trên thế giới.

Đặc biệt, luận điểm: “An ninh là điều kiện của phát triển; phát triển bền vững, bao trùm, có sức chống chịu là nền tảng của an ninh” đã thể hiện rõ mối quan hệ hữu cơ giữa xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Quốc phòng, an ninh không chỉ nhằm bảo vệ thành quả phát triển mà còn phải được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển đất nước; ngược lại, một nền kinh tế vững mạnh, một hệ thống quản trị hiệu quả, một xã hội đoàn kết và một nền pháp luật đồng bộ chính là cơ sở quan trọng để củng cố sức mạnh quốc phòng, an ninh.

Mở rộng nội hàm bảo vệ Tổ quốc trong điều kiện mới

Một điểm nổi bật khác là cách tiếp cận toàn diện về bảo vệ Tổ quốc. Nếu trước đây trọng tâm chủ yếu là bảo vệ độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ; bảo vệ Đảng, Nhà nước, Nhân dân, chế độ… thì trong bối cảnh mới, nhiệm vụ đó được mở rộng sang bảo vệ an ninh dữ liệu, an toàn các hạ tầng chiến lược, an ninh kinh tế, an ninh năng lượng, an ninh mạng và củng cố niềm tin xã hội.

Nhận thức này phản ánh sự thích ứng kịp thời trước những thay đổi của thời đại số, khi dữ liệu trở thành nguồn tài nguyên chiến lược, không gian mạng trở thành không gian phát triển mới và trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi sâu sắc phương thức quản trị quốc gia. Bảo vệ chủ quyền quốc gia vì thế không chỉ được hiểu trên đất liền, trên biển, trên không mà còn trong không gian số, trên hạ tầng dữ liệu và các lĩnh vực công nghệ chiến lược.

Cùng với đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đặt vấn đề bảo vệ môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu trong tổng thể nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc. Đây là tư duy phát triển bền vững, coi chuyển đổi xanh, đổi mới công nghệ và nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế vừa là yêu cầu phát triển, vừa là giải pháp tăng cường tiềm lực quốc phòng, an ninh, bảo đảm lợi ích quốc gia - dân tộc trong dài hạn.

Thể chế hóa tư duy chiến lược bằng hoạt động lập pháp, giám sát và đối ngoại

Những định hướng lớn được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu tại Hội nghị Trung ương 3 không chỉ đặt ra yêu cầu đối với công tác lãnh đạo, điều hành của cả hệ thống chính trị mà còn đòi hỏi phải được thể chế hóa kịp thời, đầy đủ thông qua hoạt động lập pháp, giám sát và quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước. Đây chính là trách nhiệm của Quốc hội trong việc chuyển hóa các chủ trương của Đảng thành khuôn khổ pháp lý đồng bộ, tạo nền tảng cho phát triển nhanh, bền vững gắn với bảo vệ vững chắc Tổ quốc.

Trong bối cảnh các nguy cơ đối với chủ quyền, an ninh quốc gia ngày càng đa dạng, đan xen giữa các lĩnh vực kinh tế, khoa học - công nghệ, môi trường, không gian mạng và quan hệ quốc tế, hoạt động xây dựng pháp luật cũng cần chuyển từ tư duy xử lý những vấn đề phát sinh sang tư duy kiến tạo thể chế để chủ động phòng ngừa rủi ro. Mỗi dự án luật, nghị quyết không chỉ giải quyết yêu cầu trước mắt mà còn phải có tầm nhìn dài hạn, dự báo được xu hướng phát triển, nhận diện các nguy cơ mới và tạo cơ sở pháp lý để Nhà nước chủ động ứng phó với những thách thức trong tương lai.

Đặc biệt, trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn tiếp tục gia tăng và môi trường đối ngoại có nhiều biến động, việc kết hợp chặt chẽ giữa quốc phòng, an ninh và đối ngoại càng có ý nghĩa quan trọng. Hoạt động đối ngoại nghị viện cần tiếp tục phát huy vai trò là một trong những kênh đối ngoại quan trọng của Đảng và Nhà nước; góp phần củng cố lòng tin, mở rộng hợp tác, xử lý hài hòa các vấn đề còn khác biệt, tranh thủ sự đồng tình, ủng hộ của cộng đồng quốc tế đối với lập trường chính nghĩa của Việt Nam, qua đó giữ vững môi trường hòa bình, ổn định để phát triển đất nước.

Tư duy “chủ động phòng ngừa” mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh cũng đặt ra yêu cầu tiếp tục đổi mới tư duy lập pháp. Pháp luật phải đi trước một bước, vừa tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo và phát triển, vừa đủ khả năng kiểm soát rủi ro, bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc và quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp. Đây không chỉ là yêu cầu đối với Quốc hội mà còn là nhiệm vụ của toàn bộ hệ thống chính trị trong quá trình xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Những định hướng được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu tại Hội nghị Trung ương 3 tiếp tục khẳng định tư duy nhất quán của Đảng về kết hợp chặt chẽ giữa phát triển và bảo vệ Tổ quốc, giữa xây dựng tiềm lực quốc gia với chủ động phòng ngừa các nguy cơ từ sớm, từ xa. Việc quán triệt và thể chế hóa đầy đủ những quan điểm đó trong hoạt động của Quốc hội, đặc biệt là trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh và đối ngoại, sẽ góp phần xây dựng hệ thống pháp luật đồng bộ, hiện đại, nâng cao năng lực quản trị quốc gia, củng cố sức mạnh tổng hợp của đất nước, giữ vững môi trường hòa bình, ổn định và tạo nền tảng vững chắc để thực hiện thắng lợi mục tiêu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại, Trung tướng Trần Đức Thuận