Thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hội nghị lần thứ Ba, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV:Tạo năng lực phát triển mới, lấy hạnh phúc của Nhân dân làm thước đo

Xuyên suốt bài phát biểu là thông điệp: mọi quyết sách phải tạo ra năng lực mới cho đất nước, mọi thành quả phát triển cuối cùng phải được đo bằng chất lượng sống, cơ hội phát triển và hạnh phúc của Nhân dân.

Từ sắp xếp tổ chức đến tạo năng lực phát triển mới

Hội nghị Trung ương Ba khóa XIV diễn ra trong bối cảnh thế giới và khu vực biến động nhanh, phức tạp, khó dự báo. Cạnh tranh chiến lược, xung đột địa chính trị, sự phân hóa của kinh tế toàn cầu, những chuyển dịch về công nghệ, năng lượng, dữ liệu, biến đổi khí hậu và trí tuệ nhân tạo đang định hình lại môi trường phát triển. Bối cảnh ấy đòi hỏi đất nước phải nâng cao tự chủ chiến lược, sức chống chịu, khả năng thích ứng và năng lực hành động quốc gia.

Trong nước, sau khi Đại hội XIV xác định đường lối, mục tiêu và những định hướng chiến lược lớn, nhiệm vụ của Hội nghị Trung ương Ba là chuyển những định hướng ấy thành quyết sách tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực và tạo ra năng lực phát triển mới. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đặt ra ba câu hỏi rất rõ ràng đối với mỗi quyết sách: tháo gỡ điểm nghẽn nào, tạo ra năng lực mới nào và cần những điều kiện gì để thực hiện hiệu quả. Đây là một cách tiếp cận rất thực chất. Chủ trương đúng là điều kiện cần, nhưng chưa đủ. Giá trị của một quyết sách phải được thể hiện bằng khả năng giải quyết vấn đề, huy động nguồn lực, tạo chuyển biến và mang lại kết quả cụ thể trong cuộc sống.

Thông điệp ấy trước hết được thể hiện ở yêu cầu chuyển từ sắp xếp tổ chức sang nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền và chất lượng vận hành của Đảng và hệ thống chính trị. Tinh gọn bộ máy chỉ là điều kiện. Mục tiêu thực sự phải là Đảng lãnh đạo hiệu quả hơn, Nhà nước quản trị tốt hơn, bộ máy vận hành nhanh hơn, Nhân dân được phục vụ tốt hơn và mức sống thực tế của người dân được nâng cao hơn.

Vì vậy, kết quả của quá trình sắp xếp tổ chức không thể chỉ được đánh giá bằng số lượng đầu mối đã giảm. Điều quan trọng hơn là bộ máy có vận hành thông suốt hay không; thẩm quyền và trách nhiệm có rõ ràng hay không; quyết định có nhanh, đúng và sát thực tiễn hay không; người dân và doanh nghiệp có được phục vụ thuận lợi hơn hay không.

Phân cấp, phân quyền cũng không thể chỉ là chuyển thêm công việc xuống cấp dưới, mà phải đi cùng thẩm quyền, nguồn lực, nhân lực, dữ liệu, công cụ thực thi và kiểm soát quyền lực. Cấp tỉnh phải mạnh về quy hoạch, điều phối; cấp xã phải gần dân, sát dân và đủ khả năng giải quyết công việc ngay từ cơ sở. Cán bộ phải được đánh giá bằng phẩm chất, năng lực, sản phẩm, tiến độ và uy tín; người đứng đầu phải thực sự là trung tâm trách nhiệm.

Một bước chuyển quan trọng khác là từ quản lý phân tán sang quản trị thống nhất không gian phát triển và nguồn lực quốc gia. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh không gian hành chính không thể giới hạn tư duy phát triển. Đất đai, biển, đô thị, hạ tầng, tài nguyên và dữ liệu phải được nhìn nhận trong một chỉnh thể, tổ chức theo chiến lược quốc gia, lợi thế vùng và hiệu quả tổng thể.

Điều đó có nghĩa là sự phát triển của từng địa phương phải được đặt trong mối liên hệ với vùng và cả nước. Mỗi địa phương cần phát huy lợi thế riêng; đồng thời, phải kết nối những lợi thế ấy thành sức mạnh chung, tránh tư duy cục bộ, chia cắt nguồn lực và cạnh tranh thiếu hiệu quả.

Trong lĩnh vực đất đai, bài phát biểu gợi mở sự chuyển đổi từ quản lý từng thửa đất sang quản trị không gian phát triển; từ nặng về thủ tục sang khơi thông và tạo lập nguồn lực; từ bồi thường tài sản sang tái thiết cuộc sống. Khi thực hiện các dự án phát triển, mục tiêu không chỉ là hoàn thành giải phóng mặt bằng, mà còn phải bảo đảm người dân có chỗ ở, sinh kế và điều kiện sống tương đương hoặc tốt hơn.

Đây là tư duy phát triển vừa hiện đại, vừa nhân văn: nguồn lực phải được khai thác hiệu quả, nhưng quyền và lợi ích hợp pháp của người dân phải được bảo vệ; lợi ích của Nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng phải được giải quyết hài hòa.

Tạo ra năng lực mới cho đất nước còn đòi hỏi phải đổi mới mô hình tăng trưởng. Việt Nam không thể tiếp tục phụ thuộc chủ yếu vào vốn, khai thác tài nguyên, gia công và lao động giá rẻ, mà phải dựa ngày càng nhiều hơn vào năng suất, tri thức, dữ liệu, công nghệ, đổi mới sáng tạo, nhân lực chất lượng cao và quản trị hiện đại.

Khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo không thể chỉ dừng lại ở các chương trình hay khẩu hiệu, mà phải được chuyển hóa thành năng suất lao động, chất lượng sản phẩm, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Đầu tư nước ngoài phải gắn với chuyển giao công nghệ, nâng cao năng lực nội sinh; Nhà nước phải phát huy vai trò kiến tạo, thị trường phải phát huy vai trò huy động và phân bổ nguồn lực; kinh tế tư nhân phải được tạo điều kiện trở thành một động lực quan trọng hàng đầu của nền kinh tế quốc gia.

Như vậy, thông điệp lớn đầu tiên của bài phát biểu là phải tạo ra một năng lực hành động quốc gia mới: bộ máy tinh gọn nhưng phải mạnh hơn; phân cấp nhưng phải rõ trách nhiệm hơn; quản trị nguồn lực phải hiệu quả hơn; mô hình tăng trưởng phải có chất lượng và sức cạnh tranh cao hơn.

Phát triển phải làm cho xã hội tốt đẹp hơn, con người hạnh phúc hơn

Điểm sâu sắc trong bài phát biểu là phát triển không được nhìn nhận thuần túy từ góc độ kinh tế. Tăng trưởng rất quan trọng, nhưng chỉ thực sự có ý nghĩa khi góp phần làm cho xã hội tốt đẹp hơn, con người phát triển toàn diện hơn, cộng đồng gắn kết hơn và niềm tin được củng cố hơn. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh: không được để đất nước giàu lên về vật chất nhưng nghèo đi về văn hóa, đạo đức và tình người; không để tăng trưởng làm gia tăng bất bình đẳng.

Đây là một thông điệp có ý nghĩa định hướng rất lớn đối với mô hình phát triển trong kỷ nguyên mới. Một quốc gia có thể có tốc độ tăng trưởng cao, nhiều đô thị hiện đại, nhiều công trình lớn và công nghệ tiên tiến, nhưng nếu con người trở nên vô cảm hơn, khoảng cách xã hội ngày càng lớn hơn, văn hóa và đạo đức bị xói mòn, niềm tin suy giảm thì sự phát triển ấy chưa thể được coi là thành công trọn vẹn.

Bởi vậy, phát triển phải lấy con người làm trung tâm, văn hóa làm nền tảng, pháp luật và kỷ cương làm trụ cột; phải kết hợp pháp trị với đức trị, quyền với trách nhiệm. Thước đo cuối không chỉ là quy mô nền kinh tế hay tốc độ tăng trưởng, mà chính là chất lượng sống, cơ hội phát triển và hạnh phúc của Nhân dân.

Quan điểm ấy một lần nữa khẳng định vị trí đặc biệt của văn hóa. Văn hóa không phải là phần trang trí của phát triển, càng không phải lĩnh vực chỉ được quan tâm sau khi kinh tế đã phát triển. Văn hóa là nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh và là hệ điều tiết giúp sự phát triển giữ được phương hướng nhân văn, cân bằng và bền vững.

Trong bối cảnh kinh tế thị trường, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo phát triển nhanh chóng, vai trò của văn hóa càng trở nên quan trọng. Công nghệ có thể giúp con người làm việc nhanh hơn, tạo ra nhiều của cải hơn và kết nối rộng hơn, nhưng văn hóa giúp chúng ta trả lời những câu hỏi căn bản: phát triển để làm gì, phục vụ ai và sẽ để lại một xã hội như thế nào cho các thế hệ mai sau.

Phát triển vì con người cũng gắn chặt với yêu cầu chủ động bảo vệ đất nước và nâng cao sức chống chịu quốc gia. Trong một thế giới mà các nguy cơ an ninh, kinh tế, môi trường, công nghệ và xã hội đan xen, chúng ta không thể chỉ chờ sự việc xảy ra rồi mới xử lý. Cần chuyển từ phản ứng sang dự báo, từ giải quyết sự vụ sang chủ động phòng ngừa từ sớm, từ xa.

Khái niệm an ninh trong thời đại mới cũng phải được nhìn nhận toàn diện hơn. Bên cạnh độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ, cần bảo đảm an ninh con người, an ninh dữ liệu, an toàn của hạ tầng trọng yếu và niềm tin xã hội. An ninh là điều kiện của phát triển, nhưng một xã hội phát triển bền vững, bao trùm, công bằng và có khả năng chống chịu cũng chính là nền tảng vững chắc của an ninh.

Bốn bước chuyển chiến lược được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu ra tạo thành một chỉnh thể thống nhất: tổ chức và con người tạo năng lực hành động; không gian và thể chế khơi thông nguồn lực; mô hình phát triển chuyển nguồn lực thành năng suất, của cải và chất lượng sống; năng lực phòng ngừa và bảo vệ giữ cho quá trình phát triển diễn ra an toàn, liên tục và bền vững.

Tuy nhiên, quyết định vẫn là tổ chức thực hiện. Sau Hội nghị, mỗi nghị quyết, kết luận phải được cụ thể hóa ngay bằng chương trình và kế hoạch hành động, bảo đảm rõ mục tiêu, rõ nhiệm vụ, rõ thẩm quyền, rõ nguồn lực, rõ trách nhiệm, rõ thời hạn, rõ sản phẩm và rõ kết quả.

Yêu cầu ấy thể hiện một tinh thần hành động rất rõ ràng: không để chủ trương đúng nhưng thể chế hóa chậm; không để nghị quyết đầy đủ nhưng thực hiện thiếu nghiêm túc; không để trách nhiệm chung chung và kết quả không thể đo đếm. Mỗi quyết sách phải được kiểm nghiệm bằng sự vận hành hiệu quả hơn của bộ máy, bằng những nguồn lực được khơi thông, bằng những chuyển biến cụ thể trong đời sống và bằng sự hài lòng, tin tưởng của Nhân dân.

Có thể nói, bài phát biểu khai mạc Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV đã gửi đi một thông điệp nhất quán: đất nước bước vào kỷ nguyên mới không chỉ cần những mục tiêu lớn, mà cần một năng lực thực thi tương xứng; không chỉ cần tăng trưởng nhanh, mà phải phát triển bền vững, nhân văn; không chỉ làm cho nền kinh tế lớn mạnh hơn, mà phải làm cho xã hội tốt đẹp hơn và con người hạnh phúc hơn.

Đó chính là ý nghĩa cao nhất của phát triển: mọi quyết sách đều hướng tới Nhân dân, mọi nguồn lực đều được huy động vì đất nước và mọi thành quả cuối đều phải trở thành chất lượng sống, cơ hội phát triển và niềm tin vào tương lai của mỗi người dân Việt Nam.

Bùi Hoài Sơn