Gỡ điểm nghẽn cho kinh tế tư nhân phát triển

Đây là nội dung được nêu trong Báo cáo trung tâm do Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày tại Hội nghị Thường trực Chính phủ với cộng đồng doanh nghiệp với chủ đề "Tháo gỡ điểm nghẽn - Khơi thông nguồn lực - Thúc đẩy tăng trưởng".

Kinh tế tư nhân vẫn đang đối mặt với nhiều rào cản

Khu vực kinh tế tư nhân chiếm khoảng 96% tổng số doanh nghiệp và 78,2% tổng vốn đăng ký. Khu vực này giữ vai trò chủ lực trong huy động nguồn lực xã hội, tạo việc làm và đóng góp ngân sách nhà nước. Riêng 6 tháng đầu năm 2026, thu ngân sách từ khu vực doanh nghiệp ngoài quốc doanh ước đạt 381,4 nghìn tỷ đồng, tăng 47,1% so với cùng kỳ. Trong tổng số 564 công trình, dự án được khởi công, khánh thành đồng loạt trong năm 2025, khu vực tư nhân đóng góp khoảng 3,84 triệu tỷ đồng, tương đương 74,6% tổng vốn đầu tư. Những con số này cho thấy, khu vực doanh nghiệp tư nhân tiếp tục là động lực quan trọng của nền kinh tế.

Mặc dù được nhìn nhận là động lực quan trọng của nền kinh tế, nhưng nghịch lý là khu vực này vẫn khó tiếp cận các nguồn lực phát triển cơ bản về vốn, đất đai, công nghệ...

Một trong những vướng mắc được doanh nghiệp phản ánh nhiều thời gian qua là khả năng tiếp cận nguồn vốn. Mặc dù hệ thống tín dụng đã có nhiều chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, song phần lớn doanh nghiệp tư nhân, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, vẫn gặp trở ngại khi tiếp cận vốn do hạn chế về tài sản bảo đảm, năng lực tài chính và hồ sơ chứng minh dòng tiền. Dù có ý tưởng kinh doanh tốt nhưng không đủ điều kiện vay vốn là rào cản rất lớn đối với doanh nghiệp để mở rộng sản xuất, đầu tư đổi mới công nghệ. Không chỉ gặp khó khi tiếp cận nguồn vốn, tiếp cận đất đai cũng là một thách thức không nhỏ đối với doanh nghiệp khu vực kinh tế tư nhân khi thiếu quỹ đất sạch, thủ tục giao đất, cho thuê đất còn kéo dài, chi phí tiếp cận mặt bằng sản xuất kinh doanh cao khiến không ít doanh nghiệp mất cơ hội đầu tư hoặc phải chịu thêm chi phí, làm giảm năng lực cạnh tranh. Một điểm nghẽn khác nữa đó là năng lực công nghệ của doanh nghiệp còn hạn chế, phần lớn doanh nghiệp tư nhân Việt Nam vẫn hoạt động ở quy mô nhỏ, nguồn lực hạn chế, khó đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D), đổi mới công nghệ hay chuyển đổi số toàn diện. Đây cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến doanh nghiệp chủ yếu tham gia vào các khâu có giá trị gia tăng thấp trong chuỗi cung ứng.

Bên cạnh đó, nguồn nhân lực chất lượng cao cũng là thách thức lớn. Không ít doanh nghiệp gặp khó khăn trong tuyển dụng lao động có kỹ năng, chuyên môn sâu, nhất là trong các lĩnh vực công nghệ cao, công nghiệp chế biến chế tạo, trí tuệ nhân tạo hay bán dẫn...

Dù nhiều quy định pháp luật đã được sửa đổi theo hướng thông thoáng hơn cho doanh nghiệp nhưng khi triển khai vẫn phát sinh thủ tục. Tình trạng chồng chéo giữa các quy định về đầu tư, đất đai, xây dựng, môi trường, quy hoạch ở một số lĩnh vực vẫn chưa được xử lý triệt để. Sự thay đổi chính sách đột ngột, cách áp dụng khác nhau giữa các địa phương hay tình trạng chậm ban hành văn bản hướng dẫn đều làm gia tăng rủi ro đầu tư. Tình trạng “trên thông, dưới chưa thoáng” trong quá trình triển khai thực thi các quy định do cách hiểu khác nhau giữa các cơ quan vô hình trung làm tăng chi phí tuân thủ và tạo tâm lý e ngại cho doanh nghiệp mở rộng sản xuất và đầu tư kinh doanh.

Trên diễn đàn Quốc hội, Ủy viên hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại Trịnh Xuân An đã từng chỉ ra thực tế, nhiều doanh nghiệp không thiếu cơ hội, nhưng gặp khó trong việc thực hiện các thủ tục đầu tư, mở rộng sản xuất, tiếp cận nguồn lực và triển khai dự án. Điều họ lo ngại không chỉ là chi phí, mà là tính ổn định, minh bạch và khả năng dự báo của chính sách. Một doanh nghiệp có thể chấp nhận rủi ro thị trường, nhưng rất khó yên tâm khi môi trường pháp lý còn tiềm ẩn những yếu tố bất định - đại biểu Trịnh Xuân An nói.

Chuyển từ "tháo gỡ trên giấy" sang tháo gỡ trong thực tế

Có thể thấy, vừa qua với sự vào cuộc quyết liệt của Quốc hội, Chính phủ nhiều quy định pháp luật đã được sửa đổi, bổ sung kịp thời, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, câu chuyện thực thi các quy định vẫn là một điểm nghẽn rất cần được tháo gỡ để các doanh nghiệp nói chung, doanh nghiệp khu vực kinh tế tư nhân nói riêng có được không gian pháp lý thật sự thông thoáng để phát triển.

Để kinh tế tư nhân thực sự trở thành động lực quan trọng nhất của nền kinh tế, trước hết cần tiếp tục đẩy mạnh cải cách thể chế theo hướng lấy doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ. Trong mỗi quy định mới ban hành cần được đánh giá kỹ tác động đối với doanh nghiệp, tránh phát sinh thêm rào cản đối với doanh nghiệp. Bên cạnh đó, phải thống nhất trong cách hiểu và thực thi pháp luật.

Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, qua quá trình rà soát, xử lý cho thấy phần lớn khó khăn, vướng mắc của doanh nghiệp không xuất phát từ việc thiếu cơ chế, chính sách mà chủ yếu do cách hiểu và tổ chức thực hiện chưa thống nhất.

Đã đến lúc chúng ta cần cần xác định rõ tinh thần chuyển từ "tháo gỡ trên giấy" sang tháo gỡ trong thực tế, không để thực thi quy định pháp luật trở thành khâu yếu. Các bộ, ngành cần xây dựng cơ chế phản ứng chính sách nhanh, kịp thời xử lý những vướng mắc phát sinh trong thực tiễn. Chính quyền địa phương phải chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy đồng hành, hỗ trợ doanh nghiệp, chuyển từ kiểm soát sang kiến tạo phát triển.

Mỗi thủ tục được số hóa thành công không chỉ giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí mà còn góp phần hạn chế cơ chế xin - cho. Do đó, để tăng tính minh bạch, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, cần đẩy mạnh hơn nữa việc ứng dụng công nghệ số trong giải quyết thủ tục hành chính để giảm tiếp xúc trực tiếp, giảm chi phí thời gian cho doanh nghiệp. Cùng với đó, cần phát triển mạnh các quỹ hỗ trợ đổi mới sáng tạo, quỹ đầu tư mạo hiểm, cơ chế bảo lãnh tín dụng; thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp lớn với doanh nghiệp nhỏ và vừa; giữa doanh nghiệp trong nước với khu vực đầu tư nước ngoài nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Đồng thời, bản thân các doanh nghiệp tư nhân cần phát huy sức mạnh nội tại của mình, chủ động đầu tư đổi mới công nghệ, quản trị, chất lượng sản phẩm, năng lực tài chính và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế.

Tinh thần đồng hành với doanh nghiệp thể hiện rất rõ khi Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh: Chính phủ coi cộng đồng doanh nghiệp là đối tác tin cậy, lực lượng xung kích trong sự nghiệp phát triển đất nước. Doanh nghiệp tư nhân phải trở thành một động lực quan trọng của nền kinh tế; được tạo điều kiện bình đẳng trong tiếp cận nguồn lực, cơ hội đầu tư, đấu thầu và mua sắm công, trong đó có các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Các doanh nghiệp tư nhân lớn, doanh nghiệp công nghệ cao cần phát huy vai trò dẫn dắt, đi đầu trong chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa...

Chỉ đạo của Thủ tướng đã có, mong rằng các bộ, ngành, địa phương cùng chung tay vì công cuộc cải cách. Khi môi trường đầu tư kinh doanh thực sự thông thoáng, minh bạch và thuận lợi, khi mỗi doanh nghiệp tự phát huy năng lực nội tại của mình, khu vực kinh tế tư nhân sẽ có điều kiện phát triển, tiếp tục khẳng định động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế.

Song Hà