Gỡ khó trong quản lý, vận hành hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở
Qua giám sát thực tế, Ban Văn hóa - Xã hội HĐND tỉnh Lào Cai đánh giá hệ thống thiết chế văn hóa trên địa bàn đang bộc lộ nhiều vướng mắc về cơ sở vật chất, nhân lực, kinh phí duy tu. Để những công trình này thực sự là trung tâm sinh hoạt cộng đồng, các địa phương cần gấp rút rà soát hiện trạng, huy động nguồn lực xã hội và đổi mới phương thức quản lý.
Toàn tỉnh Lào Cai hiện sở hữu hơn 2.800 nhà văn hóa thôn, tổ dân phố. Trong đó, khoảng 80% công trình duy trì hoạt động thường xuyên, đáp ứng tốt nhu cầu sinh hoạt của Nhân dân. Dù được quan tâm đầu tư trong nhiều năm qua song quá trình vận hành các thiết chế văn hóa cơ sở vẫn đối mặt với không ít khó khăn, vướng mắc.
Đơn cử như tại phường Cam Đường, giai đoạn 2020 - 2025, địa phương đã triển khai xây dựng 19 nhà văn hóa. Tổng kinh phí dành cho các thiết chế văn hóa, thể thao 131,759 tỷ đồng; trong đó, ngân sách nhà nước cấp 112,708 tỷ đồng, phần còn lại 19,051 tỷ đồng được huy động từ nguồn xã hội hóa. Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, UBND phường đã bàn giao toàn bộ cho các tổ dân phố trực tiếp quản lý, khai thác. Mặc dù vậy, địa bàn rộng, quy mô dân số tăng nhanh sau sắp xếp trong khi nhân lực văn hóa chủ yếu kiêm nhiệm, kinh phí duy tu hạn hẹp nên khâu vận hành gặp rất nhiều khó khăn. Một số công trình ngoài trời, tiểu công viên dôi dư hiện vẫn thiếu cơ chế quản lý thống nhất.
Tình trạng cơ sở vật chất xuống cấp, thiếu thốn cũng được ghi nhận ở nhiều nơi khác. Tại xã Mù Cang Chải, có tới 10/22 nhà văn hóa thôn đã xuống cấp. Xã hiện thiếu thư viện và nhà thi đấu đa năng. Đáng chú ý, từ ngày 1/7/2025 đến nay, do khó khăn về nguồn lực, chưa có công trình nào trên địa bàn xã được đầu tư sửa chữa hay xây mới. Tại phường Nghĩa Lộ, tỷ lệ nhà văn hóa tổ dân phố đạt chuẩn mới dừng ở mức 40% (13/31 nhà), có 3 công trình xuống cấp nghiêm trọng và 4 tổ dân phố hoàn toàn chưa có nhà văn hóa. Tương tự, phường Văn Phú mới chỉ có 10/31 nhà văn hóa tổ dân phố đạt chuẩn (khoảng 32%), hầu hết các cơ sở đều có diện tích nhỏ hẹp, chưa đáp ứng được nhu cầu sinh hoạt ngày càng tăng.
Trước thực trạng đó, các địa phương đã đồng loạt kiến nghị Ban Văn hóa - Xã hội HĐND tỉnh tham mưu HĐND, UBND tỉnh sớm bố trí nguồn lực đầu tư, nâng cấp các công trình xuống cấp; bổ sung trang thiết bị cho các thôn còn khó khăn. Đồng thời, có cơ chế hỗ trợ kinh phí chuyển đổi số, duy tu công trình sau đầu tư và sớm ban hành quy chế quản lý thống nhất đối với nhà văn hóa các cấp sau khi áp dụng mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.
Ghi nhận các đề xuất từ cơ sở, Ban Văn hóa - Xã hội HĐND tỉnh Lào Cai yêu cầu các địa phương khẩn trương rà soát lại toàn bộ hiện trạng, chủ động lập kế hoạch đầu tư và sửa chữa. Trọng tâm là đổi mới phương thức hoạt động để tránh lãng phí tài sản công, tích cực huy động nguồn lực xã hội hóa, ứng dụng công nghệ số vào quản lý. Chú trọng bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, gắn kết việc phát huy giá trị thiết chế văn hóa với mục tiêu bảo tồn bản sắc truyền thống và phát triển du lịch cộng đồng.