Tránh “luật khung, luật ống” trong hoàn thiện pháp luật về hòa giải

Giải quyết mâu thuẫn từ cơ sở, không để hình thành “điểm nóng”

Phó Giám đốc Sở Tư pháp thành phố Trần Thị Hồng Hạnh cho biết, chính sách, pháp luật về hòa giải ở cơ sở đã tác động tích cực đến đời sống xã hội, có nhiều đóng góp thiết thực, hiệu quả, bảo đảm an ninh trật tự địa phương, góp phần giải quyết kịp thời, dứt điểm, tận gốc các mâu thuẫn, tranh chấp trong nội bộ Nhân dân, không để hình thành “điểm nóng” về an ninh trật tự, hạn chế đáng kể tình trạng khiếu kiện ra cơ quan nhà nước, khiếu kiện vượt cấp, nhất là các mâu thuẫn, tranh chấp nhỏ liên quan đến dân sự, đất đai, nhà ở và hôn nhân gia đình.

Công tác hòa giải ở cơ sở giúp giảm xung đột xã hội, tạo sự ổn định ở khu dân cư; duy trì đoàn kết trong nội bộ Nhân dân; củng cố, phát huy tình cảm và đạo lý truyền thống tốt đẹp trong gia đình, cộng đồng; xây dựng “tình làng nghĩa xóm”, giữ gìn an ninh trật tự xã hội và nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật của người dân. Đông đảo tầng lớp Nhân dân trên địa bàn thành phố ngày càng biết đến, hiểu rõ ý nghĩa, vai trò, vị trí của các tổ hòa giải và hòa giải viên ở cơ sở, quan tâm, chủ động lựa chọn phương thức giải quyết các mâu thuẫn, tranh chấp, bất đồng, phát sinh tại cơ sở thông qua hoạt động hòa giải ở cơ sở.

Bên cạnh kết quả đạt được, Sở Tư pháp thành phố cũng cho biết, việc thực hiện Luật Hòa giải ở cơ sở còn một số bất cập như: quy trình bầu, công nhận hòa giải viên còn mang tính hành chính, chưa linh hoạt; dù đã được đào tạo, bồi dưỡng hàng năm nhưng thực tế chất lượng hòa giải viên vẫn chưa đồng đều, chưa được đào tạo chuyên sâu về pháp luật, kỹ năng xử lý tình huống, thuyết phục, phân tích còn hạn chế và sự phối hợp giữa các hòa giải viên chưa đồng bộ. Việc tổ chức, theo dõi công tác hòa giải cũng gặp khó khăn sau khi sắp xếp lại bộ máy hành chính.

Sở Tư pháp thành phố đề nghị sửa đổi Luật theo hướng tăng tính khả thi. Trong đó, quy định rõ hơn về nghĩa vụ bồi dưỡng của hòa giải viên; linh hoạt hơn trong tổ chức hoạt động của tổ hòa giải gắn với ứng dụng công nghệ thông tin; hoàn thiện cơ chế quản lý, thống kê và nâng cao hiệu quả ghi nhận kết quả hòa giải. Bên cạnh đó, bổ sung tiêu chí đánh giá hiệu quả phòng ngừa tranh chấp của công tác hòa giải; tăng cường truyền thông và hoàn thiện cơ chế huy động người có uy tín tham gia hòa giải ở cơ sở…

Khuyến khích người dân tham gia hòa giải từ cơ sở, gắn kết cộng đồng

Qua khảo sát thực tế, Đoàn khảo sát đánh giá công tác hòa giải ở cơ sở tại thành phố Hồ Chí Minh được triển khai khá bài bản, có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, ngành và các tổ chức chính trị - xã hội. Tuy nhiên, theo Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Đặng Xuân Phương, hiệu quả hoạt động vẫn cần được nhìn nhận đầy đủ hơn, khi nhiều vụ việc hòa giải thành trên thực tế chưa được phản ánh tương xứng trong số liệu thống kê. Vì vậy, cần tiếp tục nghiên cứu, sửa đổi, hoàn thiện những hạn chế đã được chỉ ra nhằm nâng cao hiệu quả công tác hòa giải ở cơ sở.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Đặng Xuân Phương lưu ý việc hoàn thiện pháp luật cần được tiếp cận phù hợp, không phải nội dung nào cũng quy định theo hướng “luật khung, luật ống”. Những vấn đề mang tính thủ tục, cần bảo đảm tính linh hoạt để đáp ứng yêu cầu thực tiễn thì không nhất thiết phải quy định quá chi tiết trong luật. Ngược lại, đối với các chính sách quan trọng, đặc biệt là các chính sách bảo đảm, cần được quy định rõ ràng nhằm bảo đảm tính khả thi và thống nhất trong thực hiện.

Đặt vấn đề về chất lượng đội ngũ hòa giải viên, tính thuyết phục và cơ chế bảo đảm thực hiện kết quả hòa giải, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH thành phố Hồ Chí Minh Võ Ngọc Thanh Trúc cho biết, trên thực tế khi phát sinh tranh chấp, nhiều người dân vẫn lựa chọn gửi đơn đến cơ quan hành chính hoặc Tòa án thay vì tìm đến tổ hòa giải ở cơ sở. Theo ĐBQH, điều này cho thấy hoạt động hòa giải chưa thực sự tạo được niềm tin và sức hút.

ĐBQH cho rằng cần hoàn thiện cơ chế, chính sách theo hướng khuyến khích người dân tích cực tham gia hòa giải để đây trở thành phương thức giải quyết tranh chấp hiệu quả. Đồng thời, việc xây dựng pháp luật cần tránh cách tiếp cận máy móc, chỉ dừng ở các nguyên tắc chung, bởi có thể dẫn đến tình trạng "luật khung, luật ống", chưa giải quyết được các vấn đề chính sách cốt lõi.

Nhiều ý kiến nhấn mạnh, hòa giải ở cơ sở không thay thế chức năng quản lý nhà nước hay hoạt động xử lý của chính quyền, mà đóng vai trò hỗ trợ các bên thấu hiểu, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật. Hoạt động này còn góp phần vun đắp tình làng, nghĩa xóm, tăng cường gắn kết cộng đồng, giải quyết mâu thuẫn từ sớm, qua đó củng cố đồng thuận xã hội, giữ vững ổn định và xây dựng môi trường xã hội hài hòa, bền vững.

Bài và ảnh: Tịnh Hà