500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ:Tìm lại tên cho liệt sĩ

Để người thân không còn khắc khoải

Sáng 17/7, ở Nghĩa trang Liệt sĩ xã Phước Long - Cà Mau, không gian yên tĩnh chỉ còn tiếng những dụng cụ khẽ chạm vào lớp đất nơi một người lính đã nằm lại hơn nửa thế kỷ.

Trước phần mộ mang dòng chữ “Liệt sĩ chưa biết tên”, cán bộ làm nhiệm vụ mở mộ hài cốt cúi đầu trong giây lát như một lời tri ân trước khi bắt đầu công việc. Từng mảnh hài cốt được nâng niu, thu thập theo đúng quy trình phục vụ giám định ADN. Thông tin trên bia mộ, vị trí phần mộ, sơ đồ khu vực, mã số mẫu... đều được số hóa ngay tại hiện trường. Từng mẫu sinh phẩm được niêm phong cẩn thận trước khi chuyển sang công đoạn tiếp theo.

Trước đó, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Cà Mau Nguyễn Hồ Hải cùng lãnh đạo tỉnh và lực lượng tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ thành kính dâng hương tưởng nhớ những người con của đất nước.

Chiến tranh đã lùi xa hơn 50 năm, những cánh rừng U Minh Hạ, những dòng kênh vùng cực Nam hôm nay đã hồi sinh với những cánh rừng tràm xanh mướt, những con kênh nối nhau ra biển Tây đã đầy ắp ghe tàu đánh cá, tiếng bom rền năm nào nhường chỗ cho tiếng máy nổ của những vuông tôm, vuông cua. Nhưng ở vùng đất cực Nam này, ký ức chiến tranh chưa thật sự khép lại. Đặc biệt là ở Trần Văn Thời, trong hai cuộc kháng chiến, vùng đất này là một trong những căn cứ cách mạng quan trọng của Cà Mau và cả Khu Tây Nam Bộ. Rừng tràm, sông rạch chằng chịt trở thành nơi đứng chân của nhiều cơ quan lãnh đạo, lực lượng vũ trang và những tuyến vận chuyển chiến lược.

Chính vì vậy, nơi đây cũng hứng chịu vô số trận càn quét ác liệt, bom đạn cày nát những cánh rừng, những xóm nhỏ ven kênh nhiều lần bị xóa trắng. Những trận đánh kéo dài suốt nhiều ngày khiến nhiều đơn vị sau trận chiến chỉ còn lại vài người, đồng đội chỉ kịp đắp cho nhau một nấm đất nhỏ bên mé rừng, cắm vội cành cây làm dấu rồi tiếp tục hành quân.

Có lẽ chính vì thế, mỗi lần đứng trước những hàng bia "Liệt sĩ chưa biết tên", nhiều cựu chiến binh ở Cà Mau lặng người rất lâu. Họ hiểu rằng, biết đâu dưới lớp đất kia là người đồng đội từng chia nhau nắm cơm vắt, từng cùng vượt rừng U Minh trong những đêm mưa tối, từng hẹn ngày hòa bình sẽ trở về quê cưới vợ, lời hẹn ấy đã dừng lại giữa chiến trường. Nhưng những người còn sống chưa bao giờ thôi giữ lời. Trong chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, Ban Chỉ đạo về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh Cà Mau đã thu thập được 237 mẫu hài cốt đủ điều kiện phục vụ công tác giám định tại Viện Khoa học hình sự (Bộ Công an).

Hành trình của lòng biết ơn

Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Cà Mau, Đại tá Lê Quang Luật chia sẻ, cán bộ, chiến sĩ được quán triệt rất kỹ về ý nghĩa của nhiệm vụ này. Không ai coi đây chỉ là công việc chuyên môn, ai cũng làm với tất cả trách nhiệm và lòng biết ơn đối với các Anh hùng Liệt sĩ, mong có được kết quả tốt nhất trong hành trình xác định danh tính. Hơn nửa thế kỷ sau, hành trình lấy mẫu ADN ở Cà Mau không đơn thuần là câu chuyện của công nghệ mà còn là cuộc chạy đua với thời gian để giữ lại những ký ức đang dần mất đi cùng tuổi tác của các nhân chứng.

Đó cũng là lý do tỉnh Cà Mau không chỉ tổ chức lấy mẫu hài cốt mà còn xây dựng cả một chiến dịch huy động sự tham gia của các cấp, các ngành, lực lượng vũ trang, cựu chiến binh, đoàn viên, thanh niên và người dân cùng tìm kiếm thông tin, nhân chứng, kỷ vật, bản đồ, nhật ký, thư từ… liên quan đến các liệt sĩ. Những mảnh ghép tưởng như rời rạc ấy, khi kết hợp với dữ liệu ADN và công nghệ số, có thể mở ra hy vọng xác định danh tính cho những người đã nằm lại suốt hơn nửa thế kỷ.

Với phương châm “dễ, rõ làm trước”, lực lượng Công an từ tỉnh đến cơ sở đã phối hợp ngành chức năng trực tiếp đến từng hộ dân, gặp gỡ thân nhân, người thờ cúng liệt sĩ để thu thập thông tin. Đối với những trường hợp còn thiếu hoặc chưa thống nhất dữ liệu, lực lượng chức năng tiến hành tra cứu trên hệ thống Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, tàng thư hồ sơ cư trú, dữ liệu căn cước… bảo đảm độ chính xác cao nhất, phục vụ hiệu quả việc thu nhận mẫu ADN.

Đến nay, toàn tỉnh Cà Mau đã thu thập, cập nhật thông tin của trên 21.000 liệt sĩ vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, trong đó có hơn 4.400 liệt sĩ chưa rõ danh tính. Theo quy trình, cần thu thập thông tin của hơn 8.900 thân nhân họ ngoại để phục vụ đối chiếu ADN; lực lượng Công an đã thu thập được gần 4.200 trường hợp, đạt 46,5%.

Theo kế hoạch, từ nay đến hết quý I/2027, Cà Mau phấn đấu hoàn thành việc lấy mẫu đối với 3.382 phần mộ liệt sĩ chưa có thông tin tại 11 nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn tỉnh. Một khối lượng công việc rất lớn vẫn còn ở phía trước, nhưng ở đâu đó dưới những hàng cây trong các nghĩa trang liệt sĩ của Cà Mau, những người lính đang lặng lẽ chờ ngày được gọi lại bằng chính cái tên mẹ cha đã nâng niu đặt cho mình.

Vũ Châu