Sửa Luật Bưu chính để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế số

Bưu chính trở thành hạ tầng thiết yếu của nền kinh tế số

Cùng với sự phát triển của thương mại điện tử và chuyển đổi số quốc gia, bưu chính đang vượt ra khỏi vai trò của một dịch vụ chuyển phát truyền thống để trở thành hạ tầng hỗ trợ lưu thông hàng hóa, kết nối giao dịch và thúc đẩy kinh tế số. Các doanh nghiệp bưu chính cũng mở rộng hệ sinh thái dịch vụ, tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, cung cấp nhiều dịch vụ giá trị gia tăng và tạo việc làm cho hàng trăm nghìn lao động.

Bên cạnh đó, lĩnh vực bưu chính góp phần thúc đẩy cải cách hành chính, nâng cao hiệu quả giải quyết thủ tục hành chính, đồng thời bảo đảm thông tin thông suốt, phục vụ công tác lãnh đạo, chỉ đạo và điều hành của các cơ quan Đảng, Nhà nước từ Trung ương đến địa phương.

Những kết quả đạt được cho thấy bưu chính ngày càng giữ vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và xây dựng nền hành chính phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Tuy nhiên, sau 15 năm thực thi, Luật Bưu chính 2010 đã bộc lộ nhiều bất cập, không còn theo kịp sự phát triển của ngành. Theo Bộ Khoa học và Công nghệ - cơ quan chủ trì soạn thảo Luật Bưu chính (sửa đổi), một trong những điểm nghẽn là các quy định về quản lý doanh nghiệp bưu chính chưa đáp ứng yêu cầu phát triển bưu chính trở thành hạ tầng thiết yếu của quốc gia và nền kinh tế số.

Theo Tờ trình dự án Luật, Luật Bưu chính năm 2010 được xây dựng trong bối cảnh thị trường bưu chính còn nhỏ, số lượng doanh nghiệp ít và hoạt động bưu chính chủ yếu được xem là dịch vụ chuyển phát.

Sau 15 năm, thị trường đã thay đổi căn bản về quy mô, phương thức tổ chức và mô hình hoạt động. Nhiều doanh nghiệp đầu tư, vận hành mạng bưu chính quy mô lớn, phủ khắp cả nước, giữ vai trò quan trọng trong phát triển thương mại điện tử, kinh tế số và cung ứng dịch vụ công. Do vậy, việc sửa đổi toàn diện Luật Bưu chính là rất cấp thiết trong bối cảnh hiện nay, nhằm khắc phục những bất cập, hạn chế của luật cũ, tạo cơ sở pháp lý để bưu chính trở thành hạ tầng thiết yếu của quốc gia và của nền kinh tế số.

Dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi) gồm 8 chương, 51 điều được xây dựng dựa trên quan điểm xác định bưu chính trở thành hạ tầng thiết yếu của quốc gia và của nền kinh tế số, đặc biệt là của thương mại điện tử; mở rộng hệ sinh thái dịch vụ, mở rộng không gian hoạt động mới; thúc đẩy phát triển Chính phủ số, xã hội số.

Đáng chú ý, dự thảo Luật đã bổ sung khái niệm doanh nghiệp bưu chính vận hành mạng bưu chính và doanh nghiệp bưu chính không vận hành mạng bưu chính nhằm phản ánh đúng thực tiễn phát triển của thị trường bưu chính và chuyển từ tư duy quản lý chủ yếu dựa trên doanh nghiệp sang quản lý dựa trên mạng bưu chính. Đồng thời, bổ sung các quyền ưu tiên đối với doanh nghiệp bưu chính vận hành mạng bưu chính trên quan điểm mạng bưu chính là hạ tầng thiết yếu của quốc gia và của nền kinh tế số.

Đổi mới phương thức quản lý theo mô hình doanh nghiệp

Tại phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến vào dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi) ngày 16/7, nhiều ý kiến tán thành việc phân loại doanh nghiệp bưu chính thành hai nhóm - doanh nghiệp vận hành mạng và doanh nghiệp không vận hành mạng - nhằm tạo cơ sở áp dụng cơ chế quản lý phù hợp. Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đánh giá đây là bước tiến của dự thảo Luật.

Tuy nhiên, các ý kiến cũng đề nghị tiếp tục hoàn thiện chính sách này. Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị rà soát các tiêu chí phân loại doanh nghiệp, tránh can thiệp quá sâu vào mô hình tổ chức của doanh nghiệp công nghệ số; đồng thời nghiên cứu bỏ quy định bắt buộc thỏa thuận sử dụng mạng lưới bưu chính nhằm tránh nguy cơ độc quyền nhóm, bảo đảm môi trường cạnh tranh bình đẳng theo quy định của Luật Cạnh tranh.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho rằng đây là chính sách mới, tác động trực tiếp đến hoạt động của doanh nghiệp và phương thức quản lý nhà nước. Do vậy, cần đánh giá đầy đủ tác động đối với môi trường đầu tư, kinh doanh, bảo đảm không làm phát sinh điều kiện kinh doanh, chi phí tuân thủ hoặc gánh nặng cho doanh nghiệp.

Thực tiễn thi hành Luật Bưu chính 2010 cho thấy điểm nghẽn lớn nhất trong phương thức đăng ký cung cấp dịch vụ bưu chính là việc thẩm định và cấp văn bản xác nhận thông báo hoạt động bưu chính, thường được giải quyết trong vòng 10 - 15 ngày. Theo Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, phương thức quản lý tiền kiểm này kéo dài thời gian và làm mất cơ hội kinh doanh của doanh nghiệp. Trong khi đó, năng lực hậu kiểm là thanh tra, xử lý vi phạm hay truy cứu trách nhiệm làm mất mát hàng hóa của cơ quan quản lý tại địa phương còn yếu.

Nêu thực tế này, Chủ tịch Quốc hội đề nghị, quy trình hóa phương “hậu kiểm” đối với nhóm doanh nghiệp bưu chính không vận hành mạng. Theo đó, chuyển hoàn toàn việc đăng ký cung cấp dịch vụ bưu chính đối với nhóm doanh nghiệp này sang hình thức thông báo hoạt động trực tuyến, giúp giải quyết nhanh thủ tục đăng ký trong vòng nửa ngày đến một ngày. Đồng thời, luật hóa nghĩa vụ kết nối dữ liệu sản lượng và trạng thái bưu gửi theo thời gian thực về hệ thống của cơ quan quản lý để thực hiện hậu kiểm bằng công nghệ đối với nhóm doanh nghiệp này.

Tại phiên họp hôm qua, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Bưu chính nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển của ngành trong bối cảnh chuyển đổi số và thương mại điện tử. Đồng thời, đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định về phân loại doanh nghiệp, cơ chế hậu kiểm, số hóa thủ tục hành chính và đánh giá đầy đủ tác động của chính sách để bảo đảm tính khả thi, không làm phát sinh gánh nặng cho doanh nghiệp. Việc hoàn thiện dự thảo Luật được kỳ vọng sẽ tạo cơ sở pháp lý đồng bộ để phát huy vai trò của bưu chính như một hạ tầng thiết yếu, phục vụ phát triển kinh tế số và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước.

Bài: Thanh Chi; ảnh: Phạm Thắng