Để bán hàng đa cấp phát triển minh bạch, bền vững

Phát biểu khai mạc, Phó Chủ tịch VCCI Bùi Trung Nghĩa cho biết, kinh doanh theo phương thức đa cấp xuất hiện tại Việt Nam từ cuối những năm 1990. Trải qua hơn hai thập kỷ phát triển, cùng với quá trình hoàn thiện thể chế, hoạt động này từng bước được đưa vào khuôn khổ pháp luật, góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh hơn. Những năm gần đây, sau quá trình tăng cường quản lý, thị trường bán hàng đa cấp đã được sàng lọc, loại bỏ dần các mô hình hoạt động không đúng bản chất, hướng tới phát triển ổn định.

Để tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý, ngày 7/4/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 137 về quản lý hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp thay thế các quy định trước đây. Theo Phó Chủ tịch VCCI, Nghị định mới được đánh giá là bước tiến quan trọng trong việc cụ thể hóa chủ trương phân cấp, phân quyền, cắt giảm thủ tục hành chính, đơn giản hóa điều kiện đầu tư kinh doanh và tăng cường bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người tham gia. Bên cạnh đó, hệ thống pháp luật về thuế cũng có nhiều thay đổi khi Luật Thuế Giá trị gia tăng có hiệu lực từ ngày 1/7/2025 và Luật Thuế Thu nhập cá nhân có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, tạo khuôn khổ pháp lý mới đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Bán hàng đa cấp là loại hình kinh doanh đặc thù

Tuy nhiên, theo Phó Chủ tịch VCCI bán hàng đa cấp là loại hình kinh doanh đặc thù với số lượng người tham gia lên tới hàng trăm nghìn người nên việc triển khai các quy định mới vẫn còn nhiều khó khăn. Doanh nghiệp phản ánh còn không ít vướng mắc trong quá trình áp dụng do một số quy định về mô hình hoạt động, điều kiện kinh doanh cũng như chính sách thuế chưa được hướng dẫn đầy đủ, cụ thể. VCCI mong muốn các cơ quan quản lý, cơ quan thực thi chính sách và doanh nghiệp cùng trao đổi để thống nhất cách hiểu, cách áp dụng quy định pháp luật, qua đó tháo gỡ khó khăn cho ngành bán hàng đa cấp cũng như góp phần xây dựng môi trường đầu tư kinh doanh minh bạch, thuận lợi cho mọi lĩnh vực của nền kinh tế - ông Bùi Trung Nghĩa nhấn mạnh.

Đại diện Hiệp hội Bán hàng Đa cấp Việt Nam (MLMA), ông Nguyễn Phương Sơn, Trưởng ban Đối ngoại và Truyền thông, cho biết năm 2025, ngành bán hàng đa cấp tiếp tục ghi nhận những kết quả tích cực. Đến cuối năm 2025, toàn ngành có 652.184 người tham gia, doanh thu đạt 15.096 tỷ đồng, tổng hoa hồng chi trả hơn 5.056 tỷ đồng và đóng góp ngân sách nhà nước 2.306 tỷ đồng.

Tuy nhiên, phía sau các con số tăng trưởng là thực tế thu nhập của phần lớn người tham gia còn rất thấp. Có tới 209.520 người không phát sinh hoa hồng; những người có thu nhập cũng chỉ đạt bình quân khoảng 11,42 triệu đồng/năm, thấp hơn rất nhiều so với ngưỡng chịu thuế thu nhập cá nhân theo quy định mới.

Phân tích thêm về những khó khăn doanh nghiệp đang gặp phải, bà Tạ Dịu Thương, Trưởng Ban Pháp chế MLMA, cho biết các quy định thuế mới đang tạo ra bốn nhóm vướng mắc lớn. Theo đó, vấn đề cấp bách nhất là việc xác định đối tượng áp dụng và chính sách thuế giá trị gia tăng đối với khoản hoa hồng chi trả cho người tham gia bán hàng đa cấp. Trong khi pháp luật chuyên ngành sử dụng khái niệm người tham gia bán hàng đa cấp, các luật thuế vẫn dùng thuật ngữ đại lý dẫn đến cách hiểu chưa thống nhất. Đặc biệt, các quy định mới chưa làm rõ cơ chế áp dụng thuế giá trị gia tăng đối với khoản hoa hồng này. Theo đại diện MLMA, nếu tiếp tục tính thuế giá trị gia tăng đối với phần hoa hồng được trích từ doanh thu đã chịu thuế ở khâu bán hàng sẽ phát sinh nguy cơ đánh thuế hai lần đối với cùng một dòng doanh thu, làm tăng chi phí cho doanh nghiệp và người tham gia.

Một khó khăn khác là quy định yêu cầu mọi người tham gia có thu nhập đều phải đăng ký thuế kinh doanh và thành lập hộ kinh doanh, bất kể mức thu nhập nhiều hay ít. Theo MLMA, quy định này có thể dẫn đến việc phát sinh hàng trăm nghìn mã số thuế hoặc hồ sơ hộ kinh doanh không phát sinh hoạt động thực tế, gây quá tải cho cơ quan thuế và làm gia tăng chi phí quản lý. Đối với thuế thu nhập cá nhân, doanh nghiệp cũng gặp khó khi chưa có hướng dẫn cụ thể về việc khấu trừ tại nguồn theo ngưỡng miễn thuế mới. Nếu thực hiện khấu trừ ngay từ khoản thu nhập đầu tiên, rất nhiều người có thu nhập thấp sẽ phải thực hiện thủ tục hoàn thuế vào cuối năm, làm tăng gánh nặng hành chính cho cả người dân và cơ quan quản lý.

Để tháo gỡ những khó khăn này, MLMA kiến nghị các cơ quan chức năng sớm ban hành hướng dẫn thống nhất, khẳng định khoản hoa hồng do doanh nghiệp bán hàng đa cấp chi trả thuộc diện không chịu thuế giá trị gia tăng; đồng thời tiếp tục duy trì cơ chế chỉ khấu trừ thuế thu nhập cá nhân khi khoản chi trả tại một doanh nghiệp vượt ngưỡng chịu thuế theo quy định. Hiệp hội cũng đề xuất cho phép người tham gia bán hàng đa cấp hoạt động với tư cách cá nhân kinh doanh, chỉ cần đăng ký mã số thuế cá nhân mà không bắt buộc thành lập hộ kinh doanh; đồng thời xây dựng lộ trình thực hiện phù hợp, chỉ phát sinh nghĩa vụ đăng ký và kê khai khi người tham gia có thu nhập vượt ngưỡng chịu thuế.

Theo các đại biểu, việc sớm hoàn thiện các văn bản hướng dẫn và tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý với cộng đồng doanh nghiệp sẽ góp phần tháo gỡ các điểm nghẽn chính sách, bảo đảm quản lý thuế hiệu quả, đồng thời tạo điều kiện để ngành bán hàng đa cấp phát triển minh bạch, ổn định và bền vững.

Vũ Quang