Nâng cao hiệu quả phòng, chống rửa tiền
Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng vừa được Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính thẩm tra sơ bộ. Theo đó, các ý kiến đề nghị, cần chú trọng hơn nữa các giải pháp phòng, ngừa nhằm phát hiện sớm giao dịch bất thường, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, nâng cao hiệu quả phòng, chống rửa tiền.
Giải quyết các thiếu hụt về biện pháp phòng ngừa
Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng sẽ được trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến tại Phiên họp thứ Tư, trước khi trình Quốc hội cho ý kiến tại Kỳ họp không thường lệ tháng 8/2026.
Trong đó, nhóm nội dung về phòng, chống rửa tiền trong dự thảo Luật được chú trọng giải quyết các thiếu hụt về biện pháp phòng ngừa thuộc bộ chuẩn mực của lực lượng đặc nhiệm tài chính về chống rửa tiền (FATF), Nhóm châu Á - Thái Bình Dương về phòng, chống rửa tiền (APG).
Dự thảo Luật đã bổ sung, hoàn thiện các quy định về nhận biết khách hàng của tổ chức tài chính, thông tin nhận biết khách hàng, xác minh thông tin nhận biết khách hàng, bảo đảm rõ ràng khi thực thi, khắc phục các thiếu hụt theo khuyến nghị của FATF, APG.
Dự thảo Luật cũng sửa đổi, bổ sung quy định minh bạch thông tin của thoả thuận pháp lý trong trường hợp thoả thuận pháp lý dưới hình thức khác nhưng có bản chất tương tự ủy thác, trách nhiệm lưu trữ thông tin về minh bạch thoả thuận pháp lý, bảo đảm thống nhất với nội dung thông tin nhận biết khách hàng.
Bổ sung yêu cầu đối tượng báo cáo phải thực hiện đầy đủ các chính sách, quy trình nhận diện, đánh giá rủi ro về rửa tiền đối với sản phẩm, dịch vụ mới và sản phẩm dịch vụ hiện có áp dụng công nghệ mới theo khuyến nghị của FATF. Bổ sung quy định bảo vệ người báo cáo, người cung cấp thông tin, người tố giác hành vi rửa tiền.
Đáng chú ý, dự thảo Luật bổ sung “Dịch vụ tài sản mã hóa” là đối tượng báo cáo và các dấu hiệu đáng ngờ trong lĩnh vực tài sản mã hoá, trách nhiệm về triển khai các biện pháp phòng, chống rửa tiền, thanh tra, kiểm tra, giám sát đối với đối tượng báo cáo thuộc lĩnh vực tài sản mã hóa của Bộ Tài chính.
Việc bổ sung đối tượng “Dịch vụ mã hóa” và các dấu hiệu đáng ngờ trong lĩnh vực tài sản mã hóa nhằm bảo đảm cơ quan quản lý có công cụ giám sát, phòng ngừa đối với hoạt động tiềm ẩn rủi ro cao về rửa tiền xuyên biên giới.
Có cơ chế bảo vệ cán bộ ngân hàng khi ra quyết định phong tỏa tài sản
Từ góc độ quốc phòng, an ninh, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại Trần Đức Thuận cho rằng, cơ quan soạn thảo cần phối hợp với các cơ quan có liên quan nghiên cứu tích hợp giữa dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng với dự thảo Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, tránh chồng chéo, nhất là các nội dung về kiểm soát rủi ro, nguy cơ, phong tỏa tài sản hay trì hoãn giao dịch.
Lo ngại về quy định mới trong dự thảo Luật "cho phép ngân hàng thương mại ra quyết định phong tỏa tài sản ngay khi phát hiện dấu hiệu rửa tiền rủi ro cao", Phó Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại cho rằng, cần có cơ chế bảo vệ cán bộ ngân hàng khi ra quyết định phong tỏa tài sản.
Phó Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại cho biết, việc xử lý dòng tiền trong kỷ nguyên số cực kỳ nhạy cảm, chỉ cần một cú bấm máy là tiền đã bay sang tài khoản khác hoặc ra nước ngoài. Nếu bắt buộc chờ báo cáo cơ quan tố tụng ra quyết định thì chắc chắn không kịp. Trì hoãn giao dịch thì ngân hàng làm được, nhưng quyền phong tỏa tài sản là chạm vào quyền sở hữu của công dân.
Phó Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại phân tích "hiện nay, cơ chế bảo vệ trách nhiệm cho cán bộ ngân hàng khi ra quyết định phong tỏa tài sản chưa đủ mạnh để họ yên tâm hành động. Mặt khác, các ngân hàng thương mại lo sợ nếu mình làm quá nghiêm mà ngân hàng bạn lỏng tay thì sẽ mất khách hàng. Họ đề nghị quyền quyết định phong tỏa phải thuộc về cơ quan nhà nước có thẩm quyền (Tòa án, Viện kiểm sát, Cơ quan điều tra) chứ ngân hàng không nên trực tiếp làm, lỡ có dấu hiệu sai lệch thì hậu quả pháp lý khôn lường".
Từ phân tích trên, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại kiến nghị, nếu Quốc hội muốn trao quyền phong tỏa tài sản khẩn cấp cho ngân hàng thì luật phải ghi thật rõ các dấu hiệu định lượng, định tính, không thể hiểu sai. Đồng thời, cần nghiên cứu bổ sung cơ chế miễn trừ trách nhiệm hình sự, dân sự cho cán bộ ngân hàng trong trường hợp hành động vì lợi ích quốc gia, bảo vệ khách hàng và phòng, chống tội phạm, dù sau đó có xảy ra sai sót ngoài ý muốn. "Trao quyền phải đi đôi với bảo vệ, nếu không có cơ chế bảo vệ thì không một cán bộ ngân hàng nào dám làm", Phó Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại nhấn mạnh.
Quan tâm đến tài sản mã hóa trong công tác phòng, chống rửa tiền, Phó Trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh Nguyễn Thị Thu Hà lưu ý, dự thảo Luật mới đang tập trung vào công tác quản lý mà chưa xây dựng khung pháp lý đồng bộ, do vậy, đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu thêm, nhất là trong bối cảnh tỷ lệ người dân sở hữu tài sản số ở nước ta khá cao, nhưng hành lang pháp lý còn bị bỏ trống.
Phó Trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh cũng đề nghị cần làm rõ thêm các khái niệm về “tài sản mã hóa”, “tài sản số”, “tài sản ảo”, phạm vi điều chỉnh để bảo đảm thống nhất với các luật hiện hành. Quy định nguyên tắc kết nối dữ liệu giữa các cơ quan quản lý nhằm phát hiện sớm giao dịch bất thường, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, nâng cao hiệu quả phòng, chống rửa tiền.
Kết luận phiên họp thẩm tra sơ bộ, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Đoàn Thị Thanh Mai nêu rõ, đa số ý kiến thống nhất về sự cần thiết ban hành luật theo trình tự, thủ tục rút gọn. Bên cạnh đó, đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát kỹ lưỡng với các luật có liên quan nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ với hệ thống pháp luật và các điều ước quốc tế liên quan; tiếp tục cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số trong hoạt động ngân hàng.
“Liên quan đến Luật Phòng, chống rửa tiền, các đại biểu đề nghị làm rõ và minh bạch các khái niệm về chủ sở hữu hưởng lợi, dịch vụ tài sản mã hóa; quy định cụ thể về nhận biết khách hàng, xác minh thông tin nhận biết khách hàng và minh bạch thông tin, có hướng dẫn cụ thể trong quá trình thi hành luật, bảo đảm tính khả thi và tránh phát sinh chi phí tuân thủ không cần thiết cho các tổ chức, cá nhân có nghĩa vụ báo cáo”, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhấn mạnh.