Hiệu quả phải tương xứng với nguồn lực, vị trí

Qua 40 năm thực hiện công cuộc đổi mới, kinh tế nhà nước luôn giữ vai trò chủ đạo, thực hiện tốt chức năng định hướng, dẫn dắt, điều tiết các hoạt động kinh tế, góp phần thúc đẩy tăng trưởng, ổn định kinh tế vĩ mô, giữ vững các cân đối lớn của nền kinh tế, thúc đẩy tiến bộ, công bằng xã hội, nâng cao đời sống nhân dân và vị thế Việt Nam trên trường quốc tế.

Tuy nhiên, khu vực kinh tế nhà nước vẫn còn những tồn tại, hạn chế như hiệu quả chưa tương xứng với nguồn lực, vị trí đang nắm giữ khi có tới 20% doanh nghiệp nhà nước bị lỗ luỹ kế; một số dự án lớn chậm tiến độ, kém hiệu quả kéo dài chưa xử lý dứt điểm. Kết cấu hạ tầng chưa đồng bộ với hạ tầng giao thông, đường sắt và đường thủy chưa phát huy hết lợi thế. Cải cách doanh nghiệp nhà nước còn chậm khi tiến trình cổ phần hóa, thoái vốn trong giai đoạn 2023 - 2025 do vướng mắc về đất đai và tâm lý sợ sai...

Bên cạnh đó, chính sách pháp luật về kinh tế nhà nước chậm đổi mới, chưa theo kịp thực tiễn phát triển. Việc quản lý, khai thác, sử dụng nhiều nguồn lực, tài sản chưa thực sự hiệu quả, chưa gắn với yêu cầu hạch toán kinh tế đầy đủ, còn lãng phí, thất thoát, chưa thể hiện rõ vai trò chủ đạo, chi phối trong nền kinh tế quốc dân. Hoạt động của các doanh nghiệp nhà nước chưa hiệu quả, chưa tương xứng với vị trí, nguồn lực đang nắm giữ. Năng lực cạnh tranh còn hạn chế; chưa đóng vai trò tiên phong trong đổi mới sáng tạo và dẫn dắt một số ngành, lĩnh vực then chốt, thiết yếu...

Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tình trạng trên là do hạn chế về tư duy, nhận thức đối với vị trí, vai trò, phạm vi của kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Chưa giải quyết hợp lý mối quan hệ giữa nhà nước - thị trường - xã hội. Thể chế pháp luật chưa đồng bộ, còn vướng mắc, bất cập; tổ chức thực hiện có lúc, có nơi còn chưa nghiêm; công tác phối hợp trong quản lý, sử dụng và hành động giữa các cơ quan chưa thực sự hiệu quả. Trình độ đội ngũ quản lý chưa đáp ứng yêu cầu; ý thức trách nhiệm, nhất là đối với người đứng đầu trong quản lý, sử dụng tài sản nhà nước chưa cao. Công tác thanh tra, kiểm tra, kiểm toán, giám sát còn hạn chế.

Những tồn tại, hạn chế này có những tác động rất lớn tới vị trí, vai trò, hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước cũng như trong thực hiện các mục tiêu mà Nghị quyết 79 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước đã đề ra như đến năm 2030 có 50 doanh nghiệp nhà nước vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á; từ 1 - 3 doanh nghiệp nhà nước vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới… Đến năm 2045, có khoảng 60 doanh nghiệp nhà nước vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á; 5 doanh nghiệp nhà nước vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới…

Bởi vậy, vấn đề cốt lõi là phải nhìn thẳng vào thực tế này để sửa. Kinh tế nhà nước phải là điểm tựa dẫn dắt khu vực tư nhân; là bệ đỡ, mở đường, tiếp sức để doanh nghiệp tư nhân tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, tăng tỷ lệ nội địa hóa và nâng cao sức cạnh tranh quốc gia. Bên cạnh đó, kinh tế nhà nước phải đi đầu trong đổi mới sáng tạo, làm chủ công nghệ vì nếu chỉ mạnh về vốn, tài sản nhưng yếu công nghệ, quản trị, nhân lực thì không thể giữ vai trò chủ đạo trong kỷ nguyên mới.

Đặc biệt, như trong Thông báo kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Phiên họp thứ nhất Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và thực thi pháp luật diễn ra mới đây thì kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo nhưng không phải bằng khẩu hiệu, không dựa vào bao cấp, độc quyền, ưu đãi hành chính hoặc cơ chế xin - cho. Vai trò chủ đạo phải được thể hiện bằng năng lực dẫn dắt, điều tiết, ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm các cân đối lớn, chi phối lĩnh vực then chốt, thiết yếu, chiến lược. Đồng thời, tuân thủ kỷ luật thị trường, tài chính, quản trị và trách nhiệm giải trình.

Ninh Hà