Bảo vệ an ninh quốc gia là bảo vệ tương lai dân tộc

Từ bảo vệ từng lĩnh vực đến bảo vệ toàn bộ hệ thống phát triển quốc gia

80 năm là một hành trình đủ dài để kiểm chứng bản lĩnh, lòng trung thành và sự hy sinh của lực lượng An ninh nhân dân. Trải qua chiến tranh, hòa bình, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, trong những thời điểm thuận lợi cũng như trước các tình thế ngặt nghèo của cách mạng, lực lượng An ninh nhân dân luôn giữ vững lời thề trung thành với Đảng, Tổ quốc và Nhân dân; lấy lợi ích quốc gia, dân tộc, cuộc sống bình yên và hạnh phúc của Nhân dân làm mục tiêu cao nhất.

Bối cảnh mới đang đặt ra cho sự nghiệp bảo vệ an ninh quốc gia những yêu cầu chưa từng có. Thế giới đang trải qua những biến động sâu sắc về trật tự quốc tế, mô hình phát triển và lòng tin chiến lược. Các cuộc xung đột không chỉ diễn ra bằng vũ khí trên chiến trường, mà còn diễn ra trong không gian mạng, không gian thông tin, thương mại, công nghệ, dữ liệu và nhận thức của con người. Đường biên giữa chiến tranh và hòa bình, giữa an ninh truyền thống và an ninh phi truyền thống ngày càng khó phân định.

Trong bối cảnh ấy, an ninh quốc gia không thể chỉ được hiểu là bảo vệ biên giới, lãnh thổ, các cơ quan quyền lực nhà nước hay một số lĩnh vực trọng yếu. Bảo vệ an ninh quốc gia hôm nay phải là bảo vệ toàn bộ hệ thống vận hành và phát triển của đất nước.

Bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã chỉ ra một sự chuyển đổi quan trọng: từ “bảo vệ lĩnh vực” sang “bảo vệ hệ thống”; từ quản lý từng nguy cơ riêng lẻ sang quản trị sự tương tác giữa các nguy cơ; từ phân công nhiệm vụ sang thiết kế cơ chế phối hợp và trách nhiệm liên thông.

Đây là sự thay đổi căn bản trong tư duy quản trị an ninh quốc gia. Trong một thế giới liên kết, rủi ro không còn tồn tại biệt lập. Rủi ro kinh tế có thể nhanh chóng chuyển thành rủi ro xã hội; rủi ro công nghệ có thể ảnh hưởng đến an ninh chính trị; khủng hoảng truyền thông có thể làm suy giảm lòng tin và tạo ra bất ổn.

Nếu mỗi cơ quan chỉ nhìn thấy phần việc của mình, nếu mỗi lĩnh vực được quản lý như một “ốc đảo”, chúng ta có thể xử lý được từng biểu hiện nhưng không kiểm soát được toàn bộ quá trình phát sinh, tương tác và lan truyền của nguy cơ.

Vì vậy, bảo vệ an ninh quốc gia phải được thực hiện bằng một cách tiếp cận tổng thể, hệ thống, liên ngành và liên thông. Điều quan trọng không chỉ là xử lý tốt sự cố khi đã xảy ra, mà phải dự báo được nguy cơ; nhận diện được mối liên hệ giữa các loại rủi ro; không để rủi ro vượt ngưỡng kiểm soát, không để một sự việc cục bộ lan rộng thành khủng hoảng và tổn thất chiến lược.

Thông điệp “phát triển đến đâu, an ninh đến đó” vì thế có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Đất nước đang lựa chọn khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm những động lực chủ yếu của mô hình phát triển mới. Khi không gian phát triển được mở rộng thì không gian bảo vệ an ninh cũng phải được mở rộng tương ứng. Khi dữ liệu trở thành tài nguyên quan trọng, phải bảo vệ an ninh dữ liệu. Khi nền kinh tế vận hành ngày càng sâu trên các nền tảng số, phải bảo vệ hạ tầng số, hệ thống thông tin trọng yếu và chủ quyền số. Khi trí tuệ nhân tạo tác động đến mọi mặt đời sống, phải xây dựng các tiêu chuẩn về an toàn, đạo đức và trách nhiệm trong phát triển, ứng dụng công nghệ.

Tuy nhiên, “an ninh đến đó” không có nghĩa là dựng lên những rào cản làm hạn chế sáng tạo và phát triển. An ninh và phát triển không phải là hai mục tiêu đối lập. An ninh phải tạo ra môi trường ổn định, minh bạch và an toàn để phát triển; còn phát triển bền vững phải tạo thêm nguồn lực, năng lực và sức chống chịu cho quốc gia.

Một chính sách an ninh đúng đắn phải đồng thời thực hiện được hai yêu cầu: tạo thuận lợi tối đa cho đổi mới, sáng tạo, sản xuất, kinh doanh và hội nhập; đồng thời chủ động nhận diện, kiểm soát và hóa giải những rủi ro có thể tác động đến lợi ích quốc gia, dân tộc.

Trong tư duy mới ấy, bảo vệ an ninh quốc gia cũng không thể giới hạn trong phạm vi lãnh thổ. An ninh phải được bảo vệ từ sớm, từ xa, từ nơi xuất phát của nguy cơ. Điều này đòi hỏi phải kết hợp chặt chẽ giữa an ninh đối nội và an ninh đối ngoại; giữa các biện pháp nghiệp vụ với ngoại giao, pháp luật, khoa học, công nghệ và hợp tác quốc tế.

Việt Nam không chỉ cần tham gia các cơ chế hợp tác an ninh, mà phải từng bước nâng cao năng lực kiến tạo, điều phối và đóng góp vào việc xây dựng các nguyên tắc, chuẩn mực quốc tế, nhất là trong những lĩnh vực mới như an ninh mạng, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số và chia sẻ dữ liệu xuyên biên giới.

Bảo vệ an ninh từ sớm, từ xa không chỉ là ngăn chặn nguy cơ. Đó còn là chủ động tạo dựng môi trường hòa bình, ổn định, tranh thủ nguồn lực quốc tế và mở rộng không gian phát triển cho đất nước.

Lấy an ninh con người và niềm tin xã hội làm trung tâm

Trong nhiều thông điệp quan trọng của bài phát biểu, có một luận điểm mang ý nghĩa sâu sắc: an ninh chế độ, an ninh cầm quyền là trọng yếu; an ninh con người và niềm tin xã hội là trung tâm của mọi chính sách an ninh.

Điều này khẳng định mục tiêu cuối cùng của bảo vệ an ninh quốc gia không phải là những khái niệm trừu tượng, mà chính là con người. Đất nước được bảo vệ để người dân được sống trong hòa bình, ổn định, an toàn và hạnh phúc. Thể chế được bảo vệ để quyền và lợi ích chính đáng của Nhân dân được bảo đảm. Thành quả phát triển được bảo vệ để mọi người dân đều có cơ hội tham gia, đóng góp và thụ hưởng.

An ninh con người vì thế cần được nhìn nhận một cách toàn diện. Đó không chỉ là bảo vệ tính mạng, tài sản trước tội phạm, mà còn là bảo vệ quyền riêng tư, dữ liệu cá nhân và danh dự con người trên không gian mạng; bảo vệ người dân trước thông tin giả, lừa đảo công nghệ, thao túng tâm lý và các hình thức tấn công mới; bảo vệ sinh kế trước những cú sốc kinh tế, thiên tai, dịch bệnh và biến đổi khí hậu.

Trong xã hội hiện đại, cảm giác an toàn của người dân không chỉ đến từ việc đường phố ít tội phạm, mà còn đến từ niềm tin rằng quyền lợi hợp pháp của họ được bảo vệ, tiếng nói của họ được lắng nghe, khó khăn của họ được quan tâm và những bất công được giải quyết kịp thời. Bởi vậy, niềm tin xã hội vừa là mục tiêu, vừa là nguồn lực của an ninh quốc gia.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đặt công tác an sinh xã hội trong tổng thể nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốc gia. Việc chăm lo cho người yếu thế, người lao động ở khu vực phi chính thức, trẻ em có hoàn cảnh khó khăn, người dân vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số không chỉ thể hiện tính nhân văn của chế độ, mà còn góp phần giải quyết từ gốc những yếu tố có thể gây bất ổn.

An ninh bền vững không thể chỉ được xây dựng bằng mệnh lệnh, hàng rào hay biện pháp nghiệp vụ. An ninh bền vững phải được bồi đắp bằng công bằng xã hội, cơ hội phát triển, sự quan tâm đến con người và niềm tin của Nhân dân.

Từ yêu cầu ấy, việc xây dựng lực lượng An ninh nhân dân “Kỷ luật nhất – Trung thành nhất – Gần dân nhất” mang ý nghĩa định hướng đặc biệt.

“Kỷ luật nhất” là bảo đảm mọi cán bộ, chiến sĩ đều tuân thủ nghiêm pháp luật, điều lệnh và quy trình công tác; có tinh thần trách nhiệm cao, hành động thống nhất, không để xảy ra sai sót vì chủ quan, tùy tiện.

“Trung thành nhất” là sự trung thành tuyệt đối với Đảng, Tổ quốc và Nhân dân; giữ vững bản lĩnh chính trị trước mọi khó khăn, cám dỗ và thử thách; luôn đặt lợi ích quốc gia, dân tộc và cuộc sống bình yên của Nhân dân lên trên lợi ích cá nhân.

“Gần dân nhất” không chỉ là thường xuyên tiếp xúc với Nhân dân, mà còn là hiểu dân, trọng dân, lắng nghe dân, chia sẻ với những khó khăn của dân và hành động vì lợi ích chính đáng của Nhân dân.

Trong kỷ nguyên số, người cán bộ an ninh cũng cần có những năng lực mới, đó là năng lực số, tư duy sáng tạo, khả năng học tập suốt đời, năng lực thích ứng nhanh và khả năng hợp tác trong môi trường toàn cầu.

Đặc biệt, yêu cầu về đạo đức số cần được coi trọng. Công nghệ có thể trao cho con người khả năng tiếp cận, phân tích và xử lý khối lượng dữ liệu rất lớn. Nhưng quyền năng công nghệ càng lớn thì trách nhiệm sử dụng công nghệ đúng pháp luật, đúng mục đích, tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của con người càng phải cao.

Một lực lượng hiện đại không chỉ được đo bằng trang thiết bị hiện đại, mà còn được thể hiện ở tư duy hiện đại, phương thức quản trị hiện đại, văn hóa ứng xử văn minh và khả năng sử dụng công nghệ một cách có trách nhiệm.

Bảo vệ an ninh quốc gia trong kỷ nguyên mới, xét đến cùng, là bảo vệ quyền phát triển của dân tộc, bảo vệ khát vọng vươn lên của đất nước và bảo vệ tương lai của các thế hệ Việt Nam.

Trong hành trình ấy, lực lượng An ninh nhân dân tiếp tục mang trên mình sứ mệnh cao cả: vừa là “thanh bảo kiếm”, “lá chắn thép” bảo vệ Đảng, Nhà nước và Nhân dân; vừa là lực lượng gần dân, dựa vào dân, vì dân phục vụ; chủ động giữ vững môi trường hòa bình, ổn định, an toàn để đất nước vững bước tiến vào kỷ nguyên phát triển giàu mạnh, phồn vinh và hạnh phúc.

Bùi Hoài Sơn