500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ: Bảo đảm an toàn tuyệt đối trong hành trình tìm kiếm hài cốt liệt sĩ

Tiến hành từng bước, tỉ mỉ từng dấu tích

Công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng được triển khai với sự phối hợp của nhiều lực lượng, đơn vị chuyên môn. Trong đó, yếu tố an toàn được đặt xuyên suốt toàn bộ quá trình, từ khảo sát, xác định vị trí, khai quật, thu thập, bảo quản hài cốt và di vật cho đến các bước phục vụ giám định, xác định danh tính.

Trước khi tiến hành khai quật, khu vực được khảo sát, đánh giá kỹ lưỡng dựa trên các nguồn tư liệu lịch sử, thông tin từ nhân chứng và các phương pháp kỹ thuật nhằm khoanh vùng vị trí nghi có mộ tập thể. Hiện trường sau đó được phân chia thành từng ô, đánh dấu cụ thể để quá trình tìm kiếm diễn ra có hệ thống, hạn chế tối đa sai sót.

Theo Chính ủy Bộ Tư lệnh thành phố Hồ Chí Minh, Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung, Bộ Tư lệnh Thành phố yêu cầu các lực lượng tham gia tuân thủ nghiêm quy trình chuyên môn, phối hợp chặt chẽ với các cơ quan khoa học, nhân chứng lịch sử và đơn vị giám định để vừa giữ nguyên hiện trạng hiện trường, vừa thu thập đầy đủ thông tin phục vụ công tác xác định danh tính. "Mỗi bộ hài cốt được tìm thấy là thêm một cơ hội để một gia đình được đoàn tụ với người thân sau nhiều thập kỷ chờ đợi. Vì vậy, không được phép nóng vội trong bất cứ công đoạn nào", Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung nhấn mạnh.

Với đặc thù là khu vực đã trải qua nhiều biến động trong quá trình đô thị hóa, việc xác định chính xác vị trí, phạm vi rãnh mộ và bảo vệ nguyên trạng hiện trường luôn là yêu cầu được đặt lên hàng đầu. Mọi bước triển khai đều phải bảo đảm tính khoa học, tránh làm xáo trộn địa tầng, ảnh hưởng đến quá trình nghiên cứu, đối chiếu và xác định danh tính sau này.

Tại khu vực tìm kiếm hài cốt liệt sĩ, không khí làm việc luôn được duy trì trong sự tập trung cao độ. Thay vì sử dụng các phương tiện cơ giới có thể tác động mạnh đến địa tầng, lực lượng làm nhiệm vụ chủ yếu thực hiện bằng phương pháp thủ công kết hợp với các thiết bị hỗ trợ chuyên môn. Mỗi lớp đất được bóc tách đều được tiến hành từng bước, tỉ mỉ. Bởi dưới lòng đất không chỉ là hài cốt của những người đã hy sinh mà còn có thể là những di vật nhỏ bé nhưng mang giá trị đặc biệt trong việc xác định danh tính như: cúc áo, vật dụng cá nhân, mảnh trang bị, giấy tờ hoặc những dấu tích gắn với cuộc đời của các liệt sĩ.

Là một trong những cán bộ trẻ trực tiếp tham gia khai quật, Trung sĩ Vũ Đức Tâm, thành viên Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ cho biết, toàn bộ quá trình bóc tách địa tầng đều được thực hiện thủ công bằng các dụng cụ chuyên dụng như bay, bàn chải mềm và xẻng nhỏ. Từng thao tác đều phải thực hiện thật chậm, thật chính xác, tuyệt đối không để sót bất kỳ dấu tích nào bởi mỗi hiện vật được phát hiện đều có thể là căn cứ quan trọng phục vụ công tác xác định danh tính.

Sau khi các dấu tích được phát hiện, công tác xử lý, phân loại hài cốt và di vật tiếp tục được tiến hành theo quy trình nghiêm ngặt nhằm bảo đảm giữ nguyên giá trị của từng mẫu vật. Trực tiếp tham gia công việc này, bác sĩ Trần Văn Bản (82 tuổi), nguyên cán bộ Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 268, Quân khu 1 Sài Gòn - Gia Định, đồng thời là nhân chứng từng chiến đấu trên chính mảnh đất này hơn nửa thế kỷ trước, cho biết: mỗi mảnh xương, mỗi hiện vật được tìm thấy đều phải được nâng niu, xử lý cẩn trọng. Theo ông, chỉ một chi tiết rất nhỏ còn sót lại cũng có thể trở thành căn cứ giúp xác định danh tính một liệt sĩ sau gần 60 năm.

Không để mất đi bất kỳ manh mối nào

Không chỉ bảo đảm an toàn trong quá trình khai quật, việc giữ gìn nguyên vẹn các dấu tích lịch sử cũng được các lực lượng tham gia đặc biệt coi trọng. Kiến trúc sư Nguyễn Xuân Thắng – người nhiều năm nghiên cứu hồ sơ về các hố chôn tập thể tại Công viên Lê Thị Riêng cho biết, do khu vực này đã nhiều lần san lấp, cải tạo, việc xác định vị trí nghi có rãnh mộ tập thể gặp nhiều khó khăn. Vì vậy, mỗi lớp đất được bóc tách không chỉ mang ý nghĩa khảo cổ mà còn chứa đựng những chứng tích lịch sử cần được xử lý bằng phương pháp khoa học và sự tôn trọng tuyệt đối.

Trong công tác tìm kiếm hài cốt liệt sĩ, đôi khi một vật dụng nhỏ được tìm thấy tại hiện trường cũng có thể trở thành manh mối quan trọng giúp nối lại những thông tin còn dang dở sau hàng chục năm. Vì vậy, yêu cầu bảo đảm an toàn không chỉ dừng lại ở việc giữ nguyên vẹn hài cốt mà còn là bảo vệ toàn bộ hệ thống dấu tích, thông tin liên quan đến từng cá nhân đã hy sinh. Mỗi mẫu vật được thu thập, mỗi di vật được bảo quản đều chứa đựng giá trị lịch sử và ý nghĩa nhân văn sâu sắc. Đằng sau mỗi bộ hài cốt được tìm thấy là câu chuyện của một con người đã từng sống, từng chiến đấu và cống hiến cho đất nước. Đó cũng là lý do quá trình tìm kiếm không thể thực hiện bằng sự vội vàng mà cần sự kiên trì, chính xác và trách nhiệm cao nhất.

Sự đồng hành của những cựu chiến binh từng đi qua chiến tranh, các cán bộ, chiến sĩ trực tiếp làm nhiệm vụ, đội ngũ chuyên gia khoa học cùng sự chỉ đạo chặt chẽ của Bộ Tư lệnh Thành phố Hồ Chí Minh đã tạo nên sự kết nối giữa ký ức lịch sử, khoa học và trách nhiệm của thế hệ hôm nay. Mỗi khâu trong quá trình tìm kiếm, quy tập đều được thực hiện với sự cẩn trọng và chính xác cao nhất, bởi bảo đảm an toàn tuyệt đối không chỉ là yêu cầu về chuyên môn mà còn là sự trân trọng, tri ân đối với những người đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Mỗi nhát bay nhẹ xuống lòng đất, mỗi hiện vật được nâng niu gìn giữ đều góp thêm một tia hy vọng đưa các anh trở về với tên tuổi, quê hương và vòng tay của gia đình sau hơn nửa thế kỷ.

Bài và ảnh: Hoa Lê