Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc: Xây dựng cơ chế kiểm tra, giám sát, kiểm soát quyền lực hiệu quả

Rà soát kỹ lưỡng quy định về phân cấp, phân quyền cho cấp xã

Dự thảo Luật cơ bản kế thừa Luật hiện hành; sửa đổi, bổ sung các quy định nhằm bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ hệ thống pháp luật; phân định trách nhiệm, thẩm quyền phù hợp tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp; phân quyền, phân cấp, đơn giản hóa quy trình, thủ tục, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, cũng như khắc phục những vướng mắc, bất cập phát sinh trong thực tế.

Hoan nghênh dự thảo Luật đã có nhiều đổi mới, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đánh giá cao Bộ Xây dựng, các cơ quan liên quan đã khẩn trương xây dựng và trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét để đưa ra Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất của Quốc hội vào tháng 8 tới.

Quan tâm đến một số nội dung trong dự thảo Luật phân cấp cho cấp xã, Phó Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, thực tế hiện nay cấp xã có những nơi khi được phân cấp, phân quyền là thực hiện được ngay, nhưng cũng có những xã, phường, đặc khu có khối lượng công việc quá tải, nếu được phân cấp phân quyền là chưa thể thực hiện ngay nhiệm vụ.

Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cũng thể hiện rõ quan điểm, việc phân cấp hoàn toàn cho UBND cấp xã ban hành Quy chế quản lý kiến trúc ngay thời điểm hiện nay sẽ gặp khó khăn do trình độ, năng lực cán bộ cơ sở, do vậy cần được xem xét nghiên cứu, chỉnh lý theo hướng cấp xã tổ chức lập, cơ quan chuyên môn cấp trên có ý kiến thẩm định, hoặc UBND cấp tỉnh phải ban hành “Khung quy chế mẫu” để áp dụng thống nhất.

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, tinh thần của Luật Tổ chức chính quyền địa phương, Luật Tổ chức Chính phủ đã có những nguyên tắc như: cấp trên có thể giao cho cấp dưới và cấp dưới nếu không làm được thì cấp trên thu lại; nếu cấp dưới cảm thấy cấp trên chưa phân cấp mà mình làm được thì cấp dưới đề nghị cấp trên giao kèm theo điều kiện để thực hiện.

“Như vậy, chưa nên giao cho cấp xã ngay mà trong dự thảo Luật có thể giao cho tỉnh nhưng có quy định là tùy theo điều kiện, hoàn cảnh ở địa phương và năng lực của cấp xã thì cấp tỉnh quyết định phân cấp cho xã theo yêu cầu quản lý, đáp ứng yêu cầu công việc; trường hợp phân cấp mà xã không làm được cấp thì tỉnh thu lại nhiệm vụ”, Phó Chủ tịch Quốc hội nêu quan điểm.

Lấy ý kiến cơ quan quản lý văn hóa khi lập, điều chỉnh quy chế quản lý kiến trúc tại khu vực có di sản văn hóa

Khoản 2, Điều 5 dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung quy định về bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc. Cụ thể, bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc được xác định, nhận diện thông qua các yếu tố: Khu vực, tuyến phố, điểm dân cư, công trình có giá trị kiến trúc cần bảo tồn, kế thừa; các đặc trưng chủ yếu về hình thái không gian, chiều cao, mật độ xây dựng, vật liệu, màu sắc và hình thức kiến trúc tổng thể và tại từng khu vực; yêu cầu về kế thừa, phát huy giá trị kiến trúc truyền thống phù hợp với điều kiện phát triển đô thị và nông thôn.

Đồng tình với nội dung này, tuy nhiên, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cho rằng, quy định như vậy vẫn chưa phản ánh được sự đa dạng về kiến trúc truyền thống của cộng đồng các dân tộc thiểu số cùng sinh sống trên một địa bàn. Do đó, đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu để bổ sung vào khoản 2 Điều 5 quy định về nhận diện các yếu tố kiến trúc truyền thống của cộng đồng dân tộc thiểu số theo từng tộc người để bảo đảm rõ ràng hơn.

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung Điều 11 Luật Kiến trúc về yêu cầu kiến trúc đô thị và nông thôn. Chủ nhiệm Ủy ban Nguyễn Đắc Vinh đề nghị, xem xét bổ sung vào Điều 11 quy định về yêu cầu bảo vệ cảnh quan văn hóa, lịch sử trong kiến trúc nông thôn, đặc biệt là những khu vực có không gian văn hóa cộng đồng như đình, chùa, nhà rông, nhà sàn truyền thống.

Mặt khác, Điều 14 của Luật hiện hành được sửa đổi, bổ sung chưa có quy định mang tính nguyên tắc về việc lấy ý kiến cơ quan quản lý văn hóa khi lập, điều chỉnh quy chế quản lý kiến trúc tại khu vực có di sản văn hóa; chưa có quy định về công khai và giám sát cộng đồng đối với danh mục công trình kiến trúc có giá trị.

Do đó, Chủ nhiệm Ủy ban Nguyễn Đắc Vinh đề nghị cân nhắc bổ sung hai nội dung nêu trên vào Điều 14 để quy định mang tính nguyên tắc về việc lấy ý kiến cơ quan quản lý văn hóa khi lập, điều chỉnh Quy chế quản lý kiến trúc tại khu vực có di sản văn hóa làm căn cứ để Chính phủ xây dựng quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành.

Quy định về công khai và giám sát cộng đồng đối với danh mục công trình kiến trúc có giá trị cao giao Chính phủ quy định chi tiết về hình thức công khai, thời hạn tiếp nhận ý kiến và cơ chế để người dân, tổ chức xã hội phản ánh khi phát hiện công trình có giá trị bị bỏ sót hoặc đưa ra khỏi danh mục không đúng căn cứ.

Về thi tuyển và tuyển chọn kiến trúc, Điều 17 quy định về tổ chức Hội đồng thi tuyển kiến trúc nhưng chưa quy định mang tính nguyên tắc về thành phần hội đồng thi tuyển đối với các công trình văn hóa quốc gia, đơn cử như Bảo tàng quốc gia, Nhà hát quốc gia, công trình kỷ niệm, tượng đài... Để bảo đảm chất lượng công trình, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội đề nghị, cần quy định mang tính nguyên tắc thành phần Hội đồng thi tuyển kiến trúc đối với công trình văn hóa quốc gia phải có sự tham gia của đại diện cơ quan quản lý văn hóa và chuyên gia về lĩnh vực văn hóa.

Phát biểu kết luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên lưu ý, chỉ đưa vào dự thảo Luật những quy định thuộc thẩm quyền của Quốc hội; đồng thời tham khảo kinh nghiệm quốc tế trong quản lý kiến trúc; rà soát kỹ tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất và đồng bộ của dự thảo Luật với các luật có liên quan như: Luật Xây dựng, Luật Quy hoạch đô thị nông thôn, Luật Di sản văn hóa, Luật Nhà ở và các luật khác có liên quan. Đồng thời, bảo đảm phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp và các quy định điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Cùng với đó, mạnh dạn phân cấp, phân quyền đối với nhiều nội dung mà địa phương đủ điều kiện thực hiện. Đồng thời, phải thiết kế cơ chế phù hợp để chính quyền cấp tỉnh được quy định trong một số trường hợp cụ thể khi phân cấp cho cấp xã nhưng nhân lực chuyên môn chưa đáp ứng yêu cầu. Xây dựng cơ chế kiểm tra, giám sát, kiểm soát quyền lực một cách hiệu quả. Tiếp tục rà soát thiết kế các quy định chuyển tiếp, thời điểm có hiệu lực thi hành và các nội dung giao Chính phủ quy định chi tiết bảo đảm rõ ràng khả thi thuận lợi trong quá trình tổ chức thực hiện.

Thụy Vũ